Sagnir

Ataaseq assigiiaat ilaat

Sagnir - 01.06.2006, Qupperneq 11

Sagnir - 01.06.2006, Qupperneq 11
cQarnaftœfijyrir umfpmufaus ffHrn í cfjeyiy avíflájyrri fifuta Zo. aftfar slík að í raun væri óþarfi að minnast á það. Benti hún á þá staðreynd að það væri oft fátækt fólk sem tæki að sér þessi böm, þótt það hefði yfirleitt ekki aðstöðu til þess.5 Það em aðallega heimili þessara bama og götulífið sem Steinunni þótti vera óholl fyrir bömin: [Konur] vita að líkindum allar dæmi þess, að þurft hefir að koma bömum fyrir þar sem húsakynnin hafa verið þröng og vond, og oft og einatt mörg böm fyrir. Og þessi vondu húsakynni koma þyngst niður á bömunum, þau em næmust fyrir sjúkdómum, sem stafað geta af þeim, og þeim er oft ýtt út á götuna vegna þrengslanna inni, og það vita allir, hve götulífið er óhollt fyrir sálarlíf bamanna.6 Einnig benti Steinunn á að bamamergð fátæks fólks kynni að vera ástæðan fyrir ómegð þeirra. Ef hægt væri að létta af þeim einhverju af bömunum þá gæti hinum liðið betur. Því væri best, að mati Steinunnar, að koma upp bamahæli fyrir „aumingja munaðarlitlu bömin“ því þar væri aðbúnaðurinn miklu betri en margar þær Ijölskyldur sem tækju böm i fóstur gætu boðið upp á. Að mati Steinunnar væri ekkert sem lægi nær „Bandalagi kvenna að hugsa um, en einmitt bömin og hina uppvaxandi kynslóð".7 Umræður um bamahæli bámst einnig inn á borð bæjaryfirvalda Reykjavíkur. í fundargerðarbók fátækranefndar 10. október 1918 er að finna erindi frá Friðriki E. Borgfjörð þar sem hann fer fram á styrk fyrir sig og Ólaffu Bjamadóttur hjúkrunarkonu til þess að fara utan og kynna sér fyrirkomulag bamahæla með það fyrir augum að stofna slíkt bamahæli undir forsjá bæjaryfirvalda. Ályktun fátækranefndar um þetta mál var hins vegar á þá leið að mál þetta væri „svo óhugsað og óundirbúið" að ekki væri hægt að gera neinar ákveðnar tillögur vegna þessa erindis en hins vegar væri það „vel til fallið að bæjarstjómin tæki málið til athugunar“.8 Bæjarstjómin tók mál þetta fyrir á ftindi sínum 17. október og samþykkti hún þessa ályktun: Bæjarstjómin felur fátækranefndinni að íhuga hvort þörf muni á að koma á fót uppeldisheimili fyrir munaðarlaus böm, og ef svo er, þá hvort tiltekilegt mundi að setja slíkt heimili á einhverja af jörðum bæjarins, t.d. Breiðholt, og hve mikið stofnun og starfræksla heimilisins mundi kosta.9 Fátækranefnd kaus í nefhd til þess að athuga málið og skilaði hún áliti sínu 27. nóvember 1919 og taldi hún nauðsynlegt að Reykjavíkurbær kæmi upp bamahæli „hið fyrsta“ og lagði til að veittar yrðu 5000 kr. til stofnunar hælisins og að heppilegur staður fyrir hælið væri í Breiðholti.10 Ekki hafa fundist önnur gögn um störf þessarar nefndar. Einnig var hreyft við þessu málefni á Alþingi en í skýrslu nefndar, er skipuð var 30. október 1919 til þess að fjalla um og koma með tillögur að vömum gegn berklaveiki, er að finna vangaveltur um stofnun bamahælis. í skýrslunni, sem kom út árið 1921, velti nefndin fynr sér þeim möguleika að setja upp bamaheimili hér á landi fyrir böm sem kæmu frá heimilum þar sem berklaveiki væri, en í frumvarpi til berklavamarlaga var m.a. tillaga um að taka ætti böm af sýktum heimilum. Greint er frá því í skýrslunni að á erlendum bamahælum séu bæði böm af berklaveikum heimilum og munaðarlaus böm vistuó saman. I skýrslunni segir: í sjálfu sjer er ekkert athugavert við að hafa þessi böm saman, ef lækniseftirlit er nákvæmt, sem sjálfsagt er. ... Það má að vissu leyti segja, að bamaheimili, þar sem tekið er á móti munaðarlausum bömum og öðmm bömum, sem ekki geta verið á heimilum sínum, sje berklaveikrastofnun, að vísu i rýmri merkingu. Það er tiltölulega auðvelt að koma í veg fyrir berklasmitun í slíkri stofnun, og hafa heilbrigðiseftirlit með henni, en hinsvegar vandkvæðum bundið, eða ómögulegt, að hafa nægilegt eftirlit með heimilum einstakra manna.11 Síðan hélt nefndin áfram að velta fyrir sér hvar slíkt bamaheimili gæti verið á landinu. Nefndin komst að því að í raun væri landið svo strjálbýlt °g því erfiðleikum bundið að manna slíkt heimili þannig að ekki væri ráðlegt að ráðast í slíkar framkvæmdir úti á landsbyggðinni, öðm máli gegndi hins vegar um Reykjavík: Sá bær er svo fjölmennur, að ekki er hætta á öðm, en hæfilega stórt bamaheimili yrði fullskipað. Nauðsynin er hjer svo auðsæ og vafalaus, að fáir munu verða til þess að telja því fje á glæ kastað, sem varið er til slíks heimilis.12 Og nefndinni fannst mikilvægt að koma á bamaheimili í Reykjavík: Það er sem stendur einatt mjög örðugt í Reykjavík að koma munaðarlausum bömum fyrir á góðum heimilum og ef berklavamir eiga að verða í góðu lagi, þá verður framvegis að útvega enn fleiri bömum samastað en nú er gjört, og ef fmmvarp nefndarinnar til laga um vamir gegn berklaveiki verður að lögum, þá bætist lagaskyldan við.13 I skýrslunni velti nefndin einnig fyrir sér hversu stórt slíkt bamaheimili þyrfti að vera. Nefndin miðaði við að fátækrastjóm Reykjavíkur þyrfti að koma fyrir um 30 bömum á ári og taldi að „mjög mörg þeirra eða ef til vill flest, best komin í sérstöku bamaheimili“ frekar en á einkaheimilum. Taldi nefndin því að barnaheimilið mætti ekki rúma færri en 30 böm.14 Nefndin vildi þó ekki koma fram með tillögur um tilhögun og stærð slíks heimilis en vildi þó að lokum „beina þeirri áskomn til bæjarstjómar Reykjavíkur að athuga þetta mál og - eins fljótt og unt er - koma upp bamaheimili fyrir Reykjavíkurbæ, þar sem meðal annara böm frá heimilum berklaveikra geta dvalið".15 fiverju, jessi uuffna umræba um ffarnafiœfi í ffkeyfjavíff ? Ástæður þessarar auknu umræðu um stofnun bamahælis á ámnum 1918-1921, kann í fyrsta lagi að vera sú að árið 1918 gekk spænska veikin yfir bæinn sem dró fjcilda manns til dauða og skildi eftir sig mörg munaðarlaus böm. Sérstöku bamahæli var komið upp í Miðbæjarskólanum ásamt bráðabirgðaspítala meðan veikin gekk yfir bæinn. Á bamahælinu vom börn sem misst höfðu foreldra sína svo og þau sem áttu veikar mæður sem lágu á bráðbirgðaspítalanum.16 Ekki var vanþörf á að koma upp bamahæli í Reykjavík í því neyðarástandi sem skapaðist. Þessa lýsingu mátti lesa í Morgunblaðinu daginn eftir aó bamahælið tók til starfa:17 Fjölda mörg böm em í vanhirðu vegna þess að enginn er til að gæta þeirra heima. Sum hafa mist bæði föður og móður og eiga engann að. Menn geta ef til vill bezt sannfærst um þörfina er þeir heyra, að á einu heimili em 7 böm hjá sjúkri móður. Sumstaðar vildu foreldrar ekki láta flytja sig á spítala nema bömin fengju að koma með. I einu húsi var komið að konu látinni í rúmi sínu, en tvö ungböm lágu fyrir ofan hana í rúminu, og faðirinn dauðveikur með óráði í öðm rúmi í herberginu. Engin orð fá lýst þeirri eymd sem ríkir á mörgum heimilum bæjarins þessa dagana. En þetta bamahæli getur mikið bætt ástandið. Bamahælið tók til starfa 17. nóvember 1918 og hætti starfsemi sinni 6. janúar 1919. Á þessum tíma var tekið á móti 52 bömum og þar af fóm 31 heim aftur. Tvö dóu og eitt varð eftir á sjúkradeildinni veikt af hálsbólgu. 18 bömum var hins vegar komið í fóstur og verður það að teljast hátt hlutfall af þeim bömum sem lögðust þar inn. Samkvæmt hjúkmnarbók bamahælisins vom þau böm sem þar lögðust inn allt frá þriggja daga upp í 10 ára gömul. Sum þessara bama höfðu misst báða foreldra í veikinni en algengara var þó að bömin höfðu aðeins misst annað foreldrið og höfðu þá farið til þess foreldris sem enn var á lífi eða þá að þau vom send í fóstur.18 Eins og sj á máj ók spænska veikin enn á vandræði fátækranefndarinnar við að koma bömum fyrir hjá vandalausum, en slíkt hafði svo sem ekki verið auðvelt áður.19 í þetta skiptið voru það betur stæðu borgarar bæjarins sem tóku bömin í fóstur.20 Þvímásegjaaðspænskaveikinhafim.a.orðiðtilþessýtaundirkröfuna f&ajnir zoo 6 y
Qupperneq 1
Qupperneq 2
Qupperneq 3
Qupperneq 4
Qupperneq 5
Qupperneq 6
Qupperneq 7
Qupperneq 8
Qupperneq 9
Qupperneq 10
Qupperneq 11
Qupperneq 12
Qupperneq 13
Qupperneq 14
Qupperneq 15
Qupperneq 16
Qupperneq 17
Qupperneq 18
Qupperneq 19
Qupperneq 20
Qupperneq 21
Qupperneq 22
Qupperneq 23
Qupperneq 24
Qupperneq 25
Qupperneq 26
Qupperneq 27
Qupperneq 28
Qupperneq 29
Qupperneq 30
Qupperneq 31
Qupperneq 32
Qupperneq 33
Qupperneq 34
Qupperneq 35
Qupperneq 36
Qupperneq 37
Qupperneq 38
Qupperneq 39
Qupperneq 40
Qupperneq 41
Qupperneq 42
Qupperneq 43
Qupperneq 44
Qupperneq 45
Qupperneq 46
Qupperneq 47
Qupperneq 48
Qupperneq 49
Qupperneq 50
Qupperneq 51
Qupperneq 52
Qupperneq 53
Qupperneq 54
Qupperneq 55
Qupperneq 56
Qupperneq 57
Qupperneq 58
Qupperneq 59
Qupperneq 60
Qupperneq 61
Qupperneq 62
Qupperneq 63
Qupperneq 64
Qupperneq 65
Qupperneq 66
Qupperneq 67
Qupperneq 68
Qupperneq 69
Qupperneq 70
Qupperneq 71
Qupperneq 72
Qupperneq 73
Qupperneq 74
Qupperneq 75
Qupperneq 76
Qupperneq 77
Qupperneq 78
Qupperneq 79
Qupperneq 80
Qupperneq 81
Qupperneq 82
Qupperneq 83
Qupperneq 84
Qupperneq 85
Qupperneq 86
Qupperneq 87
Qupperneq 88
Qupperneq 89
Qupperneq 90
Qupperneq 91
Qupperneq 92
Qupperneq 93
Qupperneq 94
Qupperneq 95
Qupperneq 96
Qupperneq 97
Qupperneq 98
Qupperneq 99
Qupperneq 100
Qupperneq 101
Qupperneq 102
Qupperneq 103
Qupperneq 104
Qupperneq 105
Qupperneq 106
Qupperneq 107
Qupperneq 108
Qupperneq 109
Qupperneq 110
Qupperneq 111
Qupperneq 112
Qupperneq 113
Qupperneq 114
Qupperneq 115
Qupperneq 116
Qupperneq 117
Qupperneq 118

x

Sagnir

Direct Links

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Sagnir
https://timarit.is/publication/1025

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.