Fróðskaparrit - 01.01.1985, Page 2

Fróðskaparrit - 01.01.1985, Page 2
6 FØROYSKA BÓKMENTAALMENNIÐ 1 19. ØLD ligt kjak. Við yrkingum sínum legði hann upp í viðurskifti, sum als ikki raktu hann eftir lógunum — kongur hevði valdið. Nóls- oyar Páll vildi virka fyri, at sosialu korini batnaðu, og treytin fyri tí var, eftir hansara tykki, at handilin gjørdist fríur. Hann vildi hava mørkini, sum vóru fyri búskaparligum og andaligum virkisfýsni hjá fólki, burtur. Hann vildi burtur úr miðøldini. Fyrstu bokurnar Nólsoyar Páll skrivaði onga av yrkingum sínum. Sambært J. Jakobsen yrkti Páll Fugla- kvæðið, meðan hann gekk aftur og fram eftir gólvinum, og Jákup, bróðirin, skrivaði so hvørt (J. Jakobsen 1966, s. 122). At yrkja var ikki tað sama sum at skriva. Men longu Jens Chr. Djurhuus, Sjóvarbóndin (1773- 1853) skrivaði kvæði síni — nøkur skrivaði hann upp í hefti, sum er millum pappírini eftir J. Jakobsen. J. Jakobsen vil eisini vera við, at Fuglakvæðið skuldi vera eitt av teimum sjáldsomu kvæðum ella táttum, sum vórðu keypt fyri pening tá. Mátin, tað var spjatt, samsvarar soleiðis væl við endamálið — Fuglakvæðið man hava verið fyrstu før- oysku bókmentir, ið hava verið handilsvøra, eins og tað talaði fyri víðkaðum handli. í 1822 kom fyrsta bókin á føroyskum — við danskari týðing hjá. Tað var »Færøiske Qvæder om Sigurd Fofnersbane og hans Æt«, sum er kvæðasavn. Tað var umbiðið úr Keyp- mannahavn (H. C. Lyngbye í »Fortale« til Færøiske Qvæder 1980 (1822) s. VIII) og úr- slit av vísindaligum og mentanarligum áhuga í Danmark — eins og tær sokallaðu Føroya- frágreiðingarnar í øldini frammanundan. í byrjanini av 19. øld var romantikkur ráðandi mentanarrák, og føroysku kvæðini serliga, men eisini ævintýr og sagnir, kundu fylla rom- antiska trá eftir rættiligum fornaldartilfari. Savningin av kvæðunum veitti soleiðis dansk- ari mál- og bókmentagransking tilverurætt- indi. Longu Jens Chr. Svabo (1746-1824) savnaði kvæði og skrivaði orðabók sína, fyri at eftirtíðin kundi granska hetta málið (t.d. Chr. Matras 1935, s. 32 ff), sum var komið á gravarbakkan eftir hansara fatan. Roman- tikkurin gav kvæðunum virði í sjálvum sær, men harafturat vísir útgávan av »Færøiske Qvæder«, at hjá summum var saknur á al- menni í Føroyum. Uppskrivingin av kvæðunum fór fram í Føroyum. P. Hentze, próstur (1751-1843) bað Johannes Klemmensen, Jóannes í Króki (1794-1869), skriva upp, og síðan varð hetta sent til Lyngbye í 1819. Harafturat læt J. H. Schrøter prestur (1771-1851) tilfar til bókina. Áhugi var við øðrum orðum fyri hesum arb- eiði, og tilfarið var til taks. Men miðilin, peningurin og kunnleikin, vóru ikki í land- inum, tí tóku tey hugaðu sjálvsagt við tilboðu- num úr danska almenninum. Týðing Schrøters av Matteusar Evangeli- um kom út í 1823, og danska Bíbliufelagið fíggjaði útgávuna. Endamálið við henni var, sambært Chr. Matras (1935, s. 44 f), at hjálpa fólki til betur at skilja ta donsku bíbliuna og annan religiøsan lesnað, sum var á donskum. Tað var ikki nóg mikið at trúgva longur, hvør einstakur mátti skilja innihaldið. Trúgvin kravdi upplýsing, og hon var á veg at gerast privat og persónligt vandamál. Umframt at týða Matteusar Evangelium týddi Schrøter eisini »Føroyinga søgu« til útgávuna, sum C. C. Rafn (1795-1864) skipaði fyri og gav út í 1832. Týðandi menn i Føroyum sum Schrøter prestur, H. C. Miiller, sýslumaður og polit- ikari (1818-1897), V. U. Hammershaimb prestur (1819-1909) og Niels Winther, løg- frøðingur og politikari (1822-1892), høvdu
Page 1
Page 2
Page 3
Page 4
Page 5
Page 6
Page 7
Page 8
Page 9
Page 10
Page 11
Page 12
Page 13
Page 14
Page 15
Page 16
Page 17
Page 18
Page 19
Page 20
Page 21
Page 22
Page 23
Page 24
Page 25
Page 26
Page 27
Page 28
Page 29
Page 30
Page 31
Page 32
Page 33
Page 34
Page 35
Page 36
Page 37
Page 38
Page 39
Page 40
Page 41
Page 42
Page 43
Page 44
Page 45
Page 46
Page 47
Page 48
Page 49
Page 50
Page 51
Page 52
Page 53
Page 54
Page 55
Page 56
Page 57
Page 58
Page 59
Page 60
Page 61
Page 62
Page 63
Page 64
Page 65
Page 66
Page 67
Page 68
Page 69
Page 70
Page 71
Page 72
Page 73
Page 74
Page 75
Page 76
Page 77
Page 78
Page 79
Page 80
Page 81
Page 82
Page 83
Page 84
Page 85
Page 86
Page 87
Page 88
Page 89
Page 90
Page 91
Page 92
Page 93
Page 94
Page 95
Page 96
Page 97
Page 98
Page 99
Page 100
Page 101
Page 102
Page 103
Page 104
Page 105
Page 106
Page 107
Page 108
Page 109
Page 110
Page 111
Page 112
Page 113
Page 114
Page 115
Page 116

x

Fróðskaparrit

Direct Links

If you want to link to this newspaper/magazine, please use these links:

Link to this newspaper/magazine: Fróðskaparrit
https://timarit.is/publication/15

Link to this issue:

Link to this page:

Link to this article:

Please do not link directly to images or PDFs on Timarit.is as such URLs may change without warning. Please use the URLs provided above for linking to the website.