Morgunblaðið - 15.08.1972, Blaðsíða 17

Morgunblaðið - 15.08.1972, Blaðsíða 17
MORGUNBLAÐIÐ, ÞRIÐJUDAGUR 15. ÁGUST 1972 17 Þóröur Gunnarsson, stud, jur. skrifar frá Haag: Samsetning dómsins okkur í hag Hague, 10. ágúst 1972. ÉG fór ekki alls fyrir löngu og skoðaði dýragarðinn í Hague. Þar getur að líta margar tegundir dýra, sumar sjald- gæfar, aðrar mjög sjaldgæf- ar. Þær allra sjaldgæfustu eru geymdar með sérstökum og vandaðri hætti en aðrar. Ég get ekki neitað því, að mér kom þessi heimsókn í dýragarðinn í hug, daginn sem Alþjóðadómstóllinn tók til meðferðar kröfu Breta um lögbann á útfærslu land- helginnar 1. sept. Herra Pillpich, ritari Alþjóðadóms- ins, yfir sig glaður, yfir að hafa þó a.m.k. eitt eintak af hinum sjaldgæfa íslenzka þjóðflokki í dómssalnum, bauð mér nefnilega sæti á mjög góðum stað í salnum eða nánar til tekið i blaða- mannastúkunni, hvað ég þáði með þökkum. Mér til vinstri handar sat ævagam- ali blaðamaður, Dr. E. van Raalte. Hann hefur um lang- an aldur verið fastur blaða- maður við Aliþjóðadómstólinn og skrifað bæði fyrir þýzk og hollenzk dagblöð. Van Raalte var mjög sár í garð íslendinga og þótti sem þeir með fjarveru sinni sýndu Alþjóðadómstólnum mikla óvirðingu. Ég reyndi eftir beztu getu að skýra fyrir honum okkar málstað en sannast sagna, talaði ég þar yfir daufum eyrum. Hafði ég miklar áhyggjur af sí- felldum skrifum hans, með- an á réttarhöldunum stóð. Reyndi ég allt sem ég gat til að vekja með honum góð- ar hugsanir í garð islenzku þjóðarinnar og stóð m.a. upp i hvert skipti, sem honum þóknaðist að hreyfa sig, nefndi hann sir og talaði fjálglega um merkileg afrek hollenzku þjóðarinnar fyrr og síðar. Áður en við kvödd- umst, sýndi ég honum mynd- ir af íslenzku ríkisstjórninni og spurði, hvort hann héldi virkilega að þessir menn gætu gert nokkuð það sem rangt væri. Kvað hann já við. — Það er ekkert leyndarmál að Alþjóðadómstóllinn í Hague er skipaður út frá pólitiskum sjónarmiðum, þ.e. a.s. pólitísk hrossakaup ráða miklu um það, hvaða þjóðir skipa dómstólinn hverju sinni. Áhrif stórveldanna á störf dómsins hafa löngum verið talin mikil en hafa þó farið dvinandi, samfara aukn um áhrifum þriðja heimsins. Pólitík ræður miklu um það, að hvaða niðurstöðu dóm- stóilinn kemst hverju sinni. Þetta er sagt með fullri virð- ingu fyrir þeim júristum sem dóminn skipa. Það er stór spurning, hvaða máli hin pólitiska samsetn- ing réttarins skiptir, varð- andi þá deilu, sem nú er fyr- ir dómstólnum. Að mínu áliti er samsetning dómsins okk- ur i hag. Ég er ekki einn um þessa skoðun. Ég ræddi þetta mál m.a. við bandarísk- an lögfræðing, sem er mennt- aður i alþióðastjórnmálum. Hann taldi, að ef dómurinn kæmi til með að fella úr- skurð i hinu raunverulega deilumáli, sem er réttmæti útfærslunnar, ættum við vis- an stuðriing a.m.k. 8 dómara af þeim 15 er dóminn skipa. Áhorfendabekkir voru þétt- skipaðir, þegar dómurinn hóf störf kl. 10 f.h. 1. ágúst. Stólar íslenzku fulltrúanna voru þeir einu, sem voru ónotaðir. Brezku fulltrúarnir voru með parruk. Var það virðulegur hópur í meira lagi. Kröfur Breta voru i að- alatriðum þessar: 1. Ríkisstjórn Islands falli frá útfærslunni 1. september og láti brezk fiskiskip af- skiptalaus á svæðinu frá 12 milna mörkunum að 50 mílna mörkunum. 2. Að íslenzka ríkisstjórnin hafi ekki i frammi aðgerðir eða hótanir um aðgerðir gegn brezkum fiskiskipum innan 12 mílna markanna með það fyrir augum að takmarka rétt þeirra milli 12 og 50 mílna markanna. 3. Að brezk fiiskiskip haldi sömu réttindum og hingað til, til veiða á svæðinu milli 12 og 50 mílna markanna, nema öðruvísi verði um samið milli rikisstjórna Islands og Bret- lands, enda sé aflamagn brezku skipanna takmarkað við 185.000 metric tonn ár- lega. 4. Að ríkisistjórn Bretlands og íslands reyni að forðast alla árekstra þar til dómstóll- inn fellir endanlegan úr- skurð um réttmæti útfærsl- unnar með hliðsjón af regl- um þjóðarréttar. Ég ætla ekki að þreyta les- endur á löngum vangaveltum um lögfræðileg atriði, enda væru það ófullkomnar athuga semdir. En eftirfarandi atriði skipta mestu máli varðandi það, hvort kröfur Breta og V-Þjóðverja verða teknar til greina. Alþjóðadómstóll get- ur lagt lögbann á útfærsluna 1. sept., 1) ef dómstóllinn telur sig hafa lögsögu í málinu, 2) ef dómstóllinn telur brýna nauðsyn á tafarlausum aðgerðum, 3) ef dómstóllinn telur að lögbann muni vernda rétt annars aðilans. Sönnunarbyrðin í málinu hvílir á Bretum og V-Þjóð- verjum, þannig að þeir verða að sýna fram á, að áðurnefnd um skilyrðum sé fullnægt. Það er ljóst, að ef Alþjóða- dómstóllinn telur sig hafa lögsögu í málinu, fellir hann úrskurð, hvort sem Islend- ingar mæta fyrir réttinum eða ekki. En hitt er jafn ljóst, að dómstóllinn verður í því tilviki að íhuga jafnvel hags- muni Islendinga, sem V- Þjóðverja og Breta. Þetta kom greinilega fram i ra;ðu brezka fulltrúans, en hann sagði m.a.: „Aliþjóðadómnum er skylt að gæta jafnt hagsmuna Is- lendinga sem hagsmuna Breta, jafnvel þótt Islending- ar hafi ekki séð ástæðu til að mæta hér og auðvelda þannig réttinum að gera sér ljóst, á hvern hátt það yrði helzt gert." Ein aðahöksemd Islend- inga fyrir útfærslu landhelg- innar er sú, að við teljum að með þeim aðgerðum verði landgrunnsmiðin vernduð fyr- ir ofveiði. Brezki fulltrúinn gerði lítið úr þeirri hættu. Taldi hann alla statistik mæla henni í mót. Þrátt fyr- ir það, og í samræmi við þekktan samningsvilja Breta, væru þeir fúsir til að minnka árlegt aflamagn sitt niður í 185.000 metric tonn árlega. Það eru ekki allir hér í Hague sammála Bretum í þeirri skoðun, að ofveiði sé eitthvert smámál, sem hægt sé að útkljá með smávegis tilslökun á árlegu aflamagni. Margir Bandaríkjamenn virð- ast t.d. gera sér fulla grein fyrir þvi, að ofveiði á Is- landsmiðum er stórmál. Þeir eru aftur á móti margir hverjir ósammála þeim að- ferðum, sem við beitum við útfærsluna og hefðu heldur kosið alþjóðlegar aðgerðir til verndar fiskimiðunuim. Einin þessara Bandarikjamanna Framhald á bls. 21 Miljunka Lazarevic: jí Þá yrði ég smyglari" Milunka I^azarevic er jiigróslavnesk skákkona, sem hér er stödd vegrna einvígisins og: hefur ritað eftirfarandi grrein fyrir Mbl. Hún er aiþjóðlegrur skákmeistari. „Ef veröldin væri tóm, þá myndu augu Balzaks fylla hana," slknifair Roimain Rol- Iiand. Við ge*uim bætt við: Ef saga sk'ákariinnair væri tóm, þá myndi þetta einvígi fylla hana. Hér er allt mikilfenglegt: Skákmennirnir, keppnin, mis skilningurinn, mistökin og þjáningarnar. Sumir líta einnig þannig á verðlaunin. Það er ekki rétt. Fyrir lé- lega eftirlikingu á tragedíu Hamlets geta leikarar fengið mi'liljóniiir dalllara, fyriir smá- vægilegt heimatilbúið plat, sem áhorfendur vilja endi- lega trúa á. En skákeinvígið er sjálf- stætt sjónarspil, óháð Shake- speare. Er mögulegt að borga fyrir sorg og ósigur? Er mögulegt að borga fyrir lang ar andvökunætur þjáninga, þegar jafnvel táranna er beð ið sem vonarhjálipair? En þau koma engin. Þau hurfu með fyrstu leikjunum í æsku eða einhvers staðar í kringum tvi'buigisiaCdiuirinn. Manni er að- eins þungt niðri fyrir, og all- ur likaminn spyr: Hvers vegnia ? Hvens vegna ? Og að lokuim, er hægit að borga fyrir tuttugu ár efa- semda og erfiðis, sem er gegnisýirrt ökiiilyrðiislausri ást, sem sikákin krefst af postuium sínum? Skákin, sem er fædd í Indlandi, hefur vaxið upp í Evrópu, sitendur nú í full- um blóma hér á norðiuirhjara menningarinnar með vík- inga- ag eldfjailíiaiþjóð. Hér, þar sem guðiirmir guðu góða nótt eftir sköpun heimsins; hér, þar sem 200 þús. manns höndla úr greipum náttúr- unnar dulda fjársjóði. Her- kúlesar skákarinnar völdu Island fyrir sögustað sinn á tuttugustu öldinni og Reykja vík varð á tveimur mánuð- um höfuðborg heimsins. 1 upphafi einvígisins óx skák in upp fyrir höfuðið á stjórn málunum, og fékk áritun á forsíður dagblaða um allan heim. Og allt er þetta að þakka þeim Boris Spasskí og Robert Fischer. Fundur gáf- uðustu, djörfustu og sympa- tískustu samtímamanna okk- air fanigaði millljónir aðdá- enda um allan heim. Á okk- ar dögum, þegar borðtennis- leikur er orðinn að sérkenni- legu bergmáli refskákar stjórnmálanna, þá vex skák iin út fyriir sínia 64 reiti, þar sem aðaljöfrar hennar koma frá höfiuðvíigjuim tveggja and- stæðra lifsskoðana, frá Moskvu og New York. Nú gefa leiðsögumenn ferðafólks um allan heim þær upplýsing ar, að ísland sé mitt á milli Evrópu og Ameriku. Það er ekki í minum verka hring að meta þessar 13 skákir, sem leiknar hafa ver- ið. Þegiair guðiirniir leika, ei'ga Milunka Lazarevic. hinir trúuðu að þegja. Ég get aðeins sagt frá því, sem mér gáfaðri menn hafa sagt mér. Najdorf: „Munurinn á Spasskí og Fischer felst í leikjaröðinni. Hjá Spasskí er röðin: lifið, skákin, en hjá Fischer: skákin, lifið." Larsen: „Við undirbúning- inn hugsaði Spasskí um það, hvernig Fischer hefur leikið, en Fischer hugsaði um það, hvernig hainn ætlaði að leilka." Þegar Spasski var orðinn heimsmeistari, spurði ég hann: „Er ekki leiðinlegt að vera heimsmeistari? Um hvað getur þig nú dreymt, þegar öllu er náð?" „Ég veit það ekki enn," svaraði hann. I leik heimsmeistarans verður þess vart, að eitthvað sikorti á huigmyndaauiðgi hans, og að hann leikur und- ir einhverjum þrýstingi, sem annaðhvort stafar af yfir- þyrmamdi Jömgun til að vinna Fischer, eða magn- þrunginni ábyrgðartilfinn- ingu gagnvart yfirburð- um sovézka skákskólans. Ekki alls fyrir löngu sagði Spasskí: „í fyrsta einvígi minu við Petrosjan var ég sterkari, en mér gafst ekki færi á, að virkja allan skák- mátt miinn." Hér geÆst hon- um heldur ekki færi. Samt sem áður tókst honum að virkja sinn ofurmannlega skákmátt og klappaði ákaft fyrir móther.ja sinum fyrir stórlkostlegia'n leiik i 16. skák- inni. Sliku hefur skáksagan ekki kynnzt fyrr. Vitið þið, hvað það þýðir að tapa skák? Þetta er pinulítill dauði, þetta er að glata óbæt anlegum hluta af s.iálfum sér. Skáksagan hefur heldur ekki kynnzt Robert Fischer fyrr. Hann getur sagt í fullri einlægni: „Ég er snjallasti fyrirrennari minn." I 25 ár hefur Fischer ver- ið að leita að leyndardómum hinna svart-hvítu visdóma. Hann sórst í fóstbræðralag við gtríðsimenn úr tré a<i með fanatísikiri ásit sinni' á =il-iTk:inn; minnir hann dálítið á Tal. Ef til vill gæti hann hafa svar- að spurningunni á sama hátt og Tal á sínum tíma: „Ef skák yrði bönnuð með lög- uim?" ,,Þá yrði ég simygiiari." Skákin er mjög afbrýði- söm. Ef þú gefur henni ekki adíit þá veitir hún þér heldur ekki aliit. Fischer gaf henni alla biirtu og a'M rökkur æsku sinnar. Nú er röðin komin að skákinni að endurgjalda hon um. Enn er 11 skákum ólok- ið. Spasskí þarf enn alltof marga eða 7 vinninga, en Fischer nægir fjórir og hálf- ur vinningur. Spasskí á hairðra kosta völ, annað- hvort að fara hamförum eða láta titilinn af hendi. Róleg- ur stórmeistari myndi i spor- um Fischers reyna að halda í horfinu með jafnteflum. En það er andstætt baráttueðli hans. I þessu einvigi er jafn tiefli slys. Skák-'mát þýð- i:r dauði konunigs'ins. Þetta er grundvöllurinn að lei-k okkar. Sigurvegarinn verður t'll úr ösiku e'ns og Fön'x, bara ekik'. úr sinni eiigin. Saigt. er að þessi leikur sé leikfimi hugans, að hann sé arkitekt- úr hugmynda, en ég álít skák vera eilifa synfóníu sköpun- ar og dauða. Spyrjið mig ekki, hvað ég haifi séð á Isilandi. Ég hef hvorki séð eldf.iöll né hveri. Ég kom hingað aðeins til að horfa á kröftugustu átök okkar aldar. Ef , einvigið hefði verið haldið í Ástraliu, þá hefði ég farið þangað. Að vera skákmaður og láta þetta einvigi B-B fara fram hjá augum sínum jafngildir þvi að sleppa kafla úr lífi gínu. (Reynir B.iarnason þýdd; úr rúsisiniesikiu).

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.