Morgunblaðið - 15.08.1972, Side 17

Morgunblaðið - 15.08.1972, Side 17
MORGUNBLAÐIÐ, ÞRIÐJUDAGUR 15. ÁGÚST 1972 17 l*ór5ur Gunnarsson, stud, jur. skrifar frá Haag: Samsetning dómsins okkur 1 ha g Hague, 10. ágúst 1972. ÉG fór ekki alls fyrir löngu og skoðaði dýragarðinn í Hague. í>ar getur að líta margar tegundir dýra, sumar sjald- gæfar, aðrar mjög sjaldgæf- ar. Þær allra sjaldgæfustu eru geymdar með sérstökum og vandaðri hætti en aðrar. Ég get ekki neitað því, að mér kom þessi heimsókn í dýragarðinn í hug, daginn sem Alþjóðadómstóllinn tók til meðferðar kröfu Breta um lögbann á útfærslu land- helginnar 1. sept. Herra Pillpich, ritari Alþjóðadóms- ins, yfir sig glaður, yfir að hafa þó a.m.k. eitt eintak af hinum sjaldgæfa islenzka þjóðflokki í dómssalnum, bauð mér nefnilega sæti á mjög góðum stað í salnum eða nánar til tekið i blaða- mannastúkunni, hvað ég þáði með þökkum. Mér til vinstri handar sat ævagam- alil biaðamaður, Dr. E. van Raalte. Hann hefur um lang- an aldur verið fastur blaða- maður við Aliþjóðadómstólinn og skrifað bæði fyrir þýzk og hollenzk dagblöð. Van Raalte var mjög sár í garð fslendinga og þótti sem þeir með fjarveru sinni sýndu Aiþjóðadómstóinum mikla óvirðingu. Ég reyndi eftir beztu getu að skýra fyrir honum okkar málstað en sannast sagna, talaði ég þar yfir daufum eyrum. Hafði ég miklar áhyggjur af sí- felldum skrifum hans, með- an á réttarhöldunum stóð. Reyndi ég allt sem ég gat til að vekja með honum góð- ar hugsanir í garð islenzku þjóðarimnar og stóð m.a. upp í hvert skipti, sem honum þóknaðist að hreyfa sig, nefndi hann sir og talaði fjálglega um merkileg afrek hollenzku þjóðarinnar fyrr og siðar. Áður en við kvödd- umst, sýndi ég honum mynd- ir af íslenzku ríkisstjórninni og spurði, hvort hann héldi virkilega að þessir menn gætu gert nokkuð það sem rangt væri. Kvað hann já við. — Það er ekkert leyndarmál að Alþjóðadómstóllinn í Hague er skipaður út frá pólitískum sjónarmiðum, þ.e. a.s. pólitísk hrossakaup ráða miklu um það, hvaða þjóðir skipa * dómstólinn hverju sinni. Áhrif stórveldanna á störf dómsins hafa löngum verið talin mikil en hafa þó farið dvinandi, samfara aukn um áhrifum þriðja heimsins. Pólitik ræður miiklu um það, að hvaða niðurstöðu dóm- stól'linn kemst hverju sinni. Þetta er sagt með fullri virð- ingu fyrir þeim júristum sem dóminn skipa. Það er stór spurning, hvaða máli hin pólitíska samsetn- ing réttarins skiptir, varð- andi þá deilu, sem nú er fyr- ir dómstólnum. Að minu áliti er samsetning dómsins okk- ur í hag. Ég er ekki einn um þessa skoðun. Ég ræddi þetta mál m.a. við bandarísk- an lögfræðing, sem er mennt- aður í alþjóðastjórnmálum. Hanm taldi, að ef dómurinn kæmi til með að fella úr- skurð í hinu raunvefulega deilumáli, sem er réttmæti útfærslunnar, ættum við vis- an stuðhing a.m.k. 8 dómara af þeim 15 er dóminn skipa. Áhorfendabekkir voru þétt- skipaðir, þegar dómurinn hóf störf kl. 10 f.h. 1. ágúst. Stólar íslenzku fulltrúanina voru þeir einu, sem voru ónotaðir. Brezku fulltrúamir voru með parruk. Var það virðulegur hópur í meira lagi. Kröfur Breta vom í að- alatriðum þessar: 1. Ríkisstjóm Islands falli frá útfærsilunni 1. september og láti brezk fiskiskip af- skiptalaus á svæðinu frá 12 mtlna mörkunum að 50 mílna mörkunum. 2. Að íslenzka ríkisstjórnin hafi ekki i frammi aðgerðir eða hótanir um aðgerðir gegn brezkum fiskiskipura innan 12 mílna markanna með það fyrir augum að takmarka rétt þeirra milli 12 og 50 mílna markanna. 3. Að brezk fiiskiskip haldi sömu réttindum og hingað til, til veiða á svæðinu milli 12 og 50 mílna markanna, nema öðruvísi verði um sarnið milli ríkisstjórna Islands og Bret- lands, enda sé aflamagn brezku skipanna takmarkað við 185.000 metric tonn ár- lega. 4. Að ríkiisstjórn Bretlands og Islands reyni að forðast alla árekstra þar til dómstóll- inn fellir endanlegan úr- skurð um réttmæti útfærsl- unnar með hliðsjón stf regl- um þjóðarréttar. Ég ætla ekki að þreyta les- endur á löngum vangaveltum um lögfræðileg atriði, enda væru það ófullkomnar athuga semdir. En eftirfarandi atriði skipta mestu máli varðandi það, hvort kröfur Breta og V-Þjóðverja verða teknar til greina. Alþjóðadómstóll get- ur lagt lögbann á útfærsluna 1. sept., 1) ef dómstóllinn telur sig hafa lögsögu i málinu, 2) ef dómstóllinn telur brýna nauðsyn á tafarlausum aðgerðum, 3) ef dómstóllinn telur að lögbann muni vernda rétt annars aðilans. Sönnunarbyrðin í málinu hvilir á Bretum og V-Þjóð- verjum, þannig að þeir verða að sýna fram á, að áðurnefnd um skilyrðum sé fullnægt. Það er ljóst, að ef Alþjóða- dómstóllinn telur sig hafa iögsögu í málinu, fellir hann úrskurð, hvort sem Islend- ingar mæta fyrir réttinum eða ekki. En hitt er jafn ljóst, að dómstóllinn verður í því tilviki að íhuga jafnvel hags- muni Islendinga, sem V- Þjóðverja og Breta. Þetta kom greinilega fram i ra-ðu brezka fuHtrúans, en hann sagði m.a.: „Alþjóðadómnum er skylt að gæta jafnt hagsmuna ís- lendinga sem hagsmuna Breta, jafnvel þótt Islending- ar hafi ekki séð ástæðu til að mæta hér og auðvelda þannig réttinum að gera sér ljóst, á hvern hátt það yrði helzt gert.“ Ein aðalröksemd Islend- inga fyrir útfærslu landhelg- innar er sú, að við teljum að með þeim aðgerðum verði landgrunnsmiðin vernduð fyr- ir ofveiði. Brezki fulltrúinn gerði lítið úr þeirri hættu. Taldi hann alla statistik mæla henni í mót. Þrátt fyr- ir það, og í samræmi við þekktan samningsyilja Breta, væru þeir fúsir til að minnka árlegt aflamagn sitt niður í 185.000 metric tonn árlega. Það eru ekki allir hér í Hague sammála Bretum í þeirri skoðun, að ofveiði sé eitthvert smámál, sem hægt sé að útkljá með smávegis tilslökun á árlegu aflamagni. Margir Bandaríkjamenn virð- ast t.d. gera sér fulla gi'ein fyrir þvi, að ofveiði á Is- landsmiðum er stórmál. Þeir eru aftur á móti margir hverjir ósammáia þeim að- ferðum, sem við beitum við útfærsluna og hefðu heldur lwsið alþjóðlegar aðgerðir til verndar fiskimiðunuim. Einn þessara Bandarikjamanna Framhald á bls. 21 Miljunka Lazarevic: Þá yrði ég smyglari“ Milunka Lazarevic er júgóslavnesk skákkona, sem hér er stödd vegna einvígrisins og hefur ritað eftirfarandi grein fyrir Mbl. Hún er aiþjóðlegur skákmeistari. „Ef veröldin væri tóm, þá myndu augu Balzaks fylla hana,“ slknifair Romain Rol- liand. Við geituim bætt við: Ef saga skiákairiin'nair væri tóm, þá myndi þetta einvígi fylla hana. Hér er allt mikilfenglegt: Skákmennirnir, keppnin, mis skilningurinn, mistökin og þjáningarnar. Sumir líta einnig þannig á verðlaunin. Það er ekki rétt. Fyrir lé- lega eftirlikingu á tragedíu Hamlets geta leikarar fengið má'liljóniir dolilara, fyriir smá- vægilegt heimatilbúið plat, sem áhorfendur vilja endi- lega trúa á. En skákeinvígið er sjálf- stætt sjónarspil, óháð Shake- speare. Er mögulegt að borga fyrir sorg og ósigur? Er mögulegt að borga fyrir lang ar andvökunætur þjáninga, þegar jafnvel táranna er beS ið sem vonarhjálipair? En þau koma engin. Þau hurfu með fyrstu leikjunum í æsku eða einhvers staðar í kringum tvitiuigBalMiuirinin. Manni er að- eins þungt niðri fyrir, og all- ur likaminn spyr: Hvers vegnia ? Hvens vegna ? Og að lokuim, er hægt að borga fyrir tuttugu ár efa- semda og erfiðis, sem er gegnsýnt skiilyrðiislausri ást, sem sikákin krefst af postulum sínum? Skákin, sem er fædd í Indlandi, hefur vaxið upp í Evnópu, sit'endUT mú í í.ull- um blóma hér á norðuirhjara menningarinnar með vík- iniga- ag eldif jalWiaiþjóð. Hér, þar seim guðiirniir guðu góða nótt eftir sköpun heimsins; hér, þar sem 200 þús. manns höndla úr greipum náttúr- unnar dulda fjársjóði. Her- kúlesar skákarinnar völdu Island fyrir sögustað sinn á tuttugustu öldinni og Reykja vík varð á tveimur mánuð- um höfuðborg heimsins. I upphafi einvígisins óx skák in upp fýrir höfuðið á stjórn málunum, og fékk áritun á forsíður dagblaða um allan heim. Og allt er þetta að þakka þeim Boris Spasskl og Robert Fischer. Fundur gáf- uðustu, djörfustu og sympa- tískustu samtimamanna okk- air fanigiaði millljóniir aðdá- enda um allan heim. Á okk- ar dögum, þegar borðtennis- leikur er orðinn að sérkenni- legu bergmáli refskákar stjórnmálanna, þá vex skák iin út fyrir sínta 64 reiti, þar sem aðaljöfrar hennar koma frá höfuðvigjum tveggja and- stæðra lífsskoðana, frá Moskvu og New York. Nú gefa leiðsögumenn ferðafólks um allan heim þær upplýsing ar, að ísland sé mitt á milili Evrópu og Amerí'ku. Það er ekki í mínum verka hring að meta þessar 13 skákir, sem leiknar hafa ver- ið. Þegiair guðiirniir leiika, ei'ga Milunka Lazarevic. hinir trúuðu að þegja. Ég get aðeins sagt frá þvi, sem mér gáfaðri menn hafa sagt mér. Najdorf: „Munurinn á Spasskí og Fischer felst i leikjaröðinni. Hjá Spasski er röðin: lífið, skákin, en hjá Fischer: skákin, lífið.“ Larsen: „Við undirbúning- inn hugsaði Spasskí um það, hvernig Fiseher hefur leikið, en Fischer hugsaði um það, hverniig hamn ætlaði að leilka." Þegar Spasskí var orðinn heimsmeistari, spurði ég hann: „Er ekki leiðinlegt að vera heimsmeistari? Um hvað getur þig nú dreymt, þegar öllu er náð?“ „Ég veit það ekki enn," svaraði hann. 1 leik heimsmeistarans verður þess vart, að eitthvað akorti á huigmyndaaiuiðgi hans, og að hann leikur und- ir einhverjum þrýstingi, sem annaðhvort stafar af yfiir- þyrm'aindi Ilöngun til að vinna Fiseher, eða magn- þrunginni ábyrgðartilfinn- ingu gagnvart yfirburð- um sovézka skákskólans. Ekki alls fyrir löngu sagði Spasskí: „1 fyrsta einvigi mínu við Petrosjan var ég sterkari, en mér gafst ekki færi á, að virkja allan skák- má'tt miiwn.“ Hór gefisit hon- um heldur ekki færi. Samt sem áður tökst honum að virkja sinn ofurmannlega skákmátt og klappaði ákaft fyrir mótherja sínum fyrir stórfkostileiga'n leik í 16. skák- inni. Slíku hefur skáksagan ekki kynnzt fyrr. Vitið þið, hvað það þýðir að tapa skák? Þetta er pinulítill dauði, þetta er að glata óbæt anlegum hluta af sjálfum sér. Skáksagan hefur heldur ekki kynnzt Robert Fischer fyrr. Hann getur sagt i fullri einlægni: „Ég er snjallasti fyrirrennari minn.“ I 25 ár hefur Fischer ver- ið að leita að leyndardómum hinna svart-hvítu visdóma. Hann sórst í fóstbræðralag við gtríðsimenin úr tré osr með fanatiskiri.ásit sSnni: á sWkónni minnir hann dálítið á Tal. Ef til vill gæti hann hafa svar- að spurningunni á sama hátt og Tal á sínum tíma: „Ef skák yrði bönnuð með lög- uim?“ „Þá yrði ég simygJiaTÍ." Skákin er mjög afbrýði- söm. Ef þú gefur henni ekki ailíit þá veitir hún þér heldu.r ekki allit. Fischer gaf henni alla biirtu og a’Jl't rökfcuir æsku sinnar. Nú er röðin komin að skákinni að endurgjalda hon um. Enn er 11 skákum ólok- ið. Spasski þarf enn aldtof marga eða 7 vinminga, en Fischer nægir fjórir og hálf- ur vinningur. Spasskí á hairðra kosta völ, annað- hvort að fara hamförum eða láta titilinn af hendi. Róleg- ur stórmeistari myndi i spor- um Fischers reyna að haida í horfinu með jafnteflum. En það er andstætt þaráttueðli hans. 1 þessu einvígi er jafn tiefli slys. Skák-mát þýð- iir dauði kionunigsins. Þetta er grundvöllurinn að leik okkar. Sigurvegarinn verður till úr ösiku e’ns og Fön x, bara ekiki úr sinni eigin. Saigt er að þessi leikur sé leikfimi hugans, að hann sé arkitekt- úr hugmynda, en ég álít skák vera eilífa synfóníu sköpun- ar og dauða. Spyrjið mig ekki, hvað ég haifi séð á Isilandi. Ég hef hvorki séð eldfjöll né hveri. Ég kom hingað aðeins til að horfa á kröftugustu átök okkar aldar. Ef , einvigið hefði verið haldið í Ástralíu, þá hefði ég farið þangað. Að vera skákmaður og láta þetta einvigi B-B fara fram hjá augum sínum jafngildir þvi að sleppa katla úr liífi siniu. (Reynir Bjarnason þýdd'; úr rússniesikiu).

x

Morgunblaðið

Direkte link

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.