Morgunblaðið - 06.03.1977, Blaðsíða 22

Morgunblaðið - 06.03.1977, Blaðsíða 22
22 MORGUNBLAÐIÐ, SUNNUDAGUR 6. MARZ 1977 TÆKNII 0 í öllum úrgerðunum eru kvarskristallar („berg- kristallar"), sem titra með ákveðnum hraða við straum úr rafhlöðu. Örsmá innbyggð rás breytir titringnum f tfmaeiningar. Til eru úr af öllum þessum gerðum með dagatölum, sekúndum, skeiðmælum og fleiru. LED (t.v.) heitir þetta úr; nafnið er skammstöfun fyrir „light emitting diodes" — ljósgæfar dióður (díóða er tvískauta rafeindalampi). Þær varpa rauðri tölustafaröð á dökkan skerminn, þegar ýtt er á takka. LED er ódýrara en hin úrin, en þarf meiri straum. Til eru mjög vönduð LED-úr, en langflest kosta svo sem 12 pund (3900 kr.) og þykja mörg óáreiðanleg. ANALOGUE (í miðið) er með vanalegri skifu þótt það sé kvarsúr. Það er því fyrirferðarminna en hin tvö, sem eru nokkuð þykk vegna umgerðarinnar um tölustafaskerminn. Analogue-úr eru flest meðaldýr eða dýrari. Þau eru svo nákvæm, að varla ætti að skeika nema tveimur minútum á ári. Þeim er spáð miklum vinsældum. LCD (t.h.) er skammstöfun fyrir „liquid crystal display" — vökvakristalssýni. Dökkar tölustafa- raðir birtast stöðugt á Ijósum fletinum. LCD-úr eru dýr, kosta 70 pund. 22.750 kr.) eða meira. Þau þurfa lítinn straum. Hins vegar getur þurft að skipta um tölustafabúnaðinn á nokkurra ára fresti. Góðum LCD-úrum skeikar varla nema um eina minútu á ári. Þeim er spáð mikilli útbreiðslu. NÚ GERIST ÓDÝRARA AÐ FYLGJAST MEÐ TÍMANUM 0 Kvarsúr þóttu mikið tækni- undur, þegar þau komu fram á sjónarsviðið. Þau eru nákvæmust og áreiðanlegust allra úra — sum, að minnsta kosti. En þau hafa verið ákaflega dýr fram að þessu og fáir haft efni á þeim. Nú er hins vegar farið að framleiða þau í svo stórum stíl, að verðið fer silækkandi og er jafnvel komið niður í 10 sterlingspund (3250 kr.) Þeir hjá Trafalgar Watches, sem framleiða 55% allra kvarsúra í Englandi, munu innan tíðar senda frá sér kvarsúr, sem kostar rétt tæp 10 pund. Búast þeir við þvi, að salan tvöfaldist á þessu ári. Hefur hún aukizt jafnt og þétt eftir því, sem verðið lækkaði og varð viðráðanlegra almenningi. í fyrra seldist ein milljón kvarsúra í Englandi. Eins og áður sagði eiga kvarsúr að geta verið allra úra áreiðanleg- ust. En fjöldaframleiðslu fylgja ósjaldan ýmsir meinbugir. Oft verður vara lélegri fyrir vikið. Og nokkuð hefur borið á þvf, að kvarsúrunum hrakaði eftir, að farið var að framleiða þau í stór- um stíl. Ekki verður þó móti því mælt, að gerbylting varð ( úrsmíði, þeg- ar kvarsúrin komu til sögunnar. Og breytir engu, þótt ýmsir fram- leiðendur úra með gamla laginu telji kvarsúr tízkubundin. Þau munu örugglega verða æ vinsælli. Nú orðið nemur kvarsúrafram- leiðsla sumra gróinna verksmiðja 50% framleiðslunnar allrar. Til eru þrjár tegundir kvarsúra. Deila fróðir menn um það, hver tegundín sé ábyggilegust og hver verði útbreiddust framvegis. En þeir, sem kaupa vilja kvarsúr ættu að hyggja vel að. Þótt sum kvarsúr séu miklum mun ná- kvæmari en úr með hefðbundnu gangverki geta önnur brugðizt illa. Eru það einkum hin ódýrari. Hafa margir úrsalar orðið að skila verksmiðjum mestum parti send- inga vegna þess, að úrin reyndust strax stórgölluð. Stundum hafa heilar sendingar frá verksmiðjum verið ónothæfar, en algengt mun, að helmingurinn reynist í ólagi. Hafa ýmsir samvizkusamir fram- leiðendur varað fólk við þessu. Einn tók mönnum t.d. vara fyrir þvi að kaupa „100 daga tækniund- ur frá austurlöndum fjær". Mun hann hafa átt við japönsk kvars- úr, sem gengu í nokkra mánuði og sfðan ekki meir. Er það dýrt spaug þvi, að verð flestra kvars- úra er enn allmiklu hærra en úra af hefðbundinni gerð. Meinið er, að fæstir kaupendur hafa vit á úrunum og geta engan vegin varað sig á skraninu. Flestir, sem vit hafa á, munu þeirrar skoðunar, að úrgerðin sem sést hér á miðmyndinni, og hin á myndinni til hægri, verði vinsælastar þegar fram f sækir. Gerðin til hægri er þeim kosti búin, að klukkustundir, mínútur og sekúndur sjást stöðugt i stafa- röð á úrunum. Það er og talinn kostur á gerðinni í miðið, að úr- skífan er með hefðbundnu sniði. Á gerðinni til vinstri koma hins vegar aðeins fram tölustafir, ef ýtt er á takka. Er hún talin einna ólíklegust til vinsælda. — PATRICK FORMAN OG ROLAND ADBURGHAM B0RGARLIFI Siðgæðið í San Francisco 0 San Franciscóbúar hafa löng- um státað af þvf, að borg þeirra væri „eftirlætisborg allra" og „öllum góð". Þessi kjörorð stóðu óhögguð til skamms tíma. Að vfsu bættu gárungar dálitlu við þau af gefnu tilefni f fyrra og eftir það þðttu þau tæpast biringarhæf f auglýsingapésum: Ennþá var San Franciscó „eftirlætisborg allra og öllum góð — en einkum þó gleði- konum"... Þannig er, að fyrir rúmu ári var kjörinn nýr borgarstjóri, nýr lög- reglustjóri og nýr umdæmissak- sóknari f San Franciscó. Með þessum herrum komu ýmsir nýir siðir. Umburðarlyndi hefur alla tíð verið heldur meira f San Franciscó en vfðast annars staðar f Bandarfkjunum. Borgin hefur verið nokkurs konar griðland sér- vitringa og frávillinga, og þar hafa þeir átt vfst hæli, er eiga erfitt uppdráttar þar sem kristi- legt siðgæði er f mestum heiðri haft. Samt var þar auðvitað sið- gæðislögregla, eins og vera ber f guðs eigin lanrli. Jafnvel um- burðarlyndi verður að setja ein- hver mörk. Síðgæðislögreglan hefur einkum haft þann starfa að halda vændiskonum f sæmilegum ski-f.iiim. En þegar nýi umdæmis- saksóknarinn tók við embætti og hélt ræðu f tilefni dagsins lýsti hann yfir þvf, beztu mönnum til nokkurs kvfða, að þar eftir yrðu vændiskonur látnar f friði f San Franciscó. Þær „beittu engan mann ofbeldi" og „glæpir þeirra bitnuðu ekki á neinum fðrnar- lömbum". Yfir þetta lagði hinn nýi borgarstjóri blessun sfna. Og nýi lögregiustjórinn flutti for- ingja siðgæðissveitarinnar, al- kunnan mann fyrir einurð, festu og þrautseigju f baráttunni við spillinguna, til f lögreglunni og fékk honum nýjan starfa alveg óviðkomandi siðspillingu. Vændiskonur urðu náttúrulega himinlifandi. Það vill svo til, að f San Franciscó var stofnað fyrsta verkalýðsfélag vændiskvenna. Formaður þess og stofnandi, Margo St. James, tók tíðindunum fagnandi og kvað gott eitt mundu af leiða. Vændiskonur mundu nú losna við illræmda umboðsmenn Framhald á bls. 38 Nú á hann ™aw að fara hlýnandi - ætla þeir 0 VEÐURFRÆÐINGUM ber saman um það. að veSurleg hljóti aS hafa veriS milt á miSöldum. ÞaS hefur !ika mörgum flogiS í hug. er þeir komu inn I miSaldakastala. ÞaSeru kuldalegir bústaSir, og væri varla Itft 1 þeim til lengdar ef yfirleitt vaari kalt í veSri. En fré þvf aS miSöldum hefur veSur fariS stkólnandi. Nú Htur hins hins vegar út fyrir þaS, aS ný og betri t(8 sé i vændum. Stfellt eykst koltvfildi f andrúmsloft- inu — og hitinn meS. Hiti hefur veriS aS aukast á suSurhveli jarSar f nokkur undanfarin ár. Nú er Ifka fariSaShlýna 6 norSurhvelinu. Or- sökin til þess er ekki Ijós enn. VeSur- frœSingar hafa þó getiS þess til, aS þaS sé aS þakka hitabreytingunni á suSurhvelinu; og sé hitinn þaSan aS leita norSur. ASrír telja þaS orsökina, aS óvenjulftiS hafi veriS um eldgos upp á sfSkastiS. Þegar eldgos verSa rýkur geysimikiS ryk upp i andrúms loftiS. Þegar gosum linnir sezt þetta ryk smám saman — og geislar sólar eiga greiSari leiS til jarSar. En fleira en náttúruhamfarir hefur éhrif á veSurlag á jörSu. Menn ráSa Ifka talsverSu um þaS. Sffellt er brennt meiru af kolum, olfu og gasi. ViS brennsluna myndast ýmis efna- sambönd, einkum kiltviildi, og gufa út f andrúmsloftiS. Þau koma fram f veSurfarinu, þegar til lengdar lætur. Frá þvf f iSnbyltingunni hefur koltvf- ildi aukizt stöSugt Iandrúmsloftinu. Sumir telja þaS hafa aukizt um 10% aS minnsta kosti. Og nú horfir þann- ig, aS þaS mun aukast um 20—30% fram aS aldamótum. ÁriS 2025 kann koltviildiS aS verSa tvöfalt þaS, sem var um sfSustu aldamót. Eftir þvf, sem koltvfildiSeykst mun og aukast meSalhiti f andrúmslofti um heim allan, ef aS likum lætur. Og þaS er hreint ekki hættulaust. Tvöfaldist koltvfildiS kann meSal- hiti aS aukast um þrjú stig (Celsfus- stig). Þá verSur auSvitaS hlýrra f veSri og er ekki nema gott eitt um þaS aS segja. En fleira fylgir. Breyt- ingar verSa jafnframt á loftstraum- unum milli úthafs og meginlanda. Og þeir straumar valda miklu f ve8- urfari nú. AnnaS er þaS athæf i manná. sem Ifka getur haft mikil áhrif á veSurfar. Hefur þvf þó veriS gefin minni gaum- ur en orkumálunum. Hér er um skógarhögg aS ræSa, einkum f regn- skógum Afrfku og SuSur-Amerfku. EINU SINNI VAR.. SiSmenningin þokast æ lengra inn f skógana, og þeir eru höggnir nokk- urn veginn miskunnarlaust. ÞaS kann ekki góSrí lukku aS stýra þvf, aS skógamir gleypa jafnan mikiS koltvfildi; þaSnemur nokkrum billjónum kilóa á ári. Jurtir breyta koltvfildi f sykur, sterkjur, tréni, amfnósýrur og f itur. Séu skógar felldir eykst koltvfildi á andrúmsioft- inu. Reyndar þarf aS gefa gaum aS fleiru en hringrás koltvfildis íand- rúmsloftinu. Llka er brýnt aS athuga hringrásir ildis, Köfnunarefnis, brennisteinstvfildis og fleiri efna og efnasambanda. þar eS þau hafa ým- isleg áhrif hver á önnur. Mönnum reiknast svo, aS 14% alls ildis, sem jurtir gefa f rá sér á ári. fari forgörSum meS einhverjum hætti af mannavöldum. Er þaS meira en 400 tonn, sem hverf ur úr andrúmsloftinu á hverri sekúndu og kemur ekki aftur. Þetta er þö ekki bráShættulegt þvi aS f andrúmsloft- inu mun vera meira en 1.2 billjónir tonna af ildi. 400 tonna ildistap á sekúndu verSur þvf ekki nema svo sem 1 % af öllu á 1000 árum. En þaS þykir sýnt aS menn verSa aS fara aS afla sér orku meS öSrum hætti en tiSkazt hefur, ef ekki á illa aS enda. Því miSur er komiS á dag- inn, aS jarShiti verSur ekki jafnnota- drjúgur og vonaS var. Einnig er Ijóst, aS mönnum verSur ákaflega dýrt aS f æra sér sðlarorku < nyt f miklum mæli. En aSrar leiSir kunna aS vera færar — og seu þær einhverjar verSur aS finna þær fIjótt. — THE GERMAN TRIBUNE 0 Þetta er ekki líkan úr kvikmynd um gamalt ævin- týri. Þessi snotri fjallakofi stendur uppi á kletti í Neu- schwanstein í Bæjaralandi. Lúð- vík II Bæjara- kóngur lét reisa hann á árunum 1869 — 1886. Árið, sem byggingunni lauk var Lúðvfk lýstur geðveikur, sviptur völdum og drekkti sér stuttu sfðar. En ævintýra- kastalinn hans hefur verið sívin- sæll upp frá þvf. I fyrra skoðuðu hann 860 þúsund manns. En nú er illt I efni. Kletturinn aftan undir kastalanum er farinn að bila. Er búið að veita milljón marka (78 millj. kr.) til að styrkja bergið svo, að kastalinn pompi ekki niður. Það er greinilegt, að Lúðvík var langt á undan sinni samtíð í arkitektúr...

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.