Morgunblaðið - 06.03.1977, Blaðsíða 38

Morgunblaðið - 06.03.1977, Blaðsíða 38
38 MORGUNBLAÐIÐ. SUNNUDAGUR 6. MARZ 1977 Þrúður Gunnarsdótt- ir — Minningarorð F. 27. marz, 1904. Ð. 25. febr. 1977. Árin líða í hrannahyl aldarinn- ar og við, sem nú gerumst aldri orpin, horfum eftir æ fleiri ætt- ingjum, tengdafólki og vinum hverfa yfir landaæri lífs og dauða — eða eins og frægt skáld orðaði það: „hverfa í þann stað, se eng- inn kemur frá". — En hér dugir vfst harla lítið að deila við dómar- ann, því að hið gamla orðtak mun gilda, að ungur má, en gamall skal. Hinn 25. fehrúar sl. hvarf tengdakona min, Þrúður Gunn- arsdóttir, af þessum heimi. Hún varð bráðkvödd á heimili sínu, Rauðalæk 26. Hún hafði um ára- bil átt við vanheilsu að stríða, Iegið um skeið á sjúkrahúsi, en fengið nokkurn bata, komist heim, haft ferlivist og stjórnað heimili sínu með sama myndar- skap og áður. Þrúður var fædd að Yzta-Gili, Langadal, Austur- Húnavatnssýslu. Foreldrar henn- ar voru Guðríður Einarsdóttir Andréssonar og síðari konu hans Margrétar Gisladóttur, en faðir hennar var Gunnar Jónsson Gunnarssonar frá Syðstu-Grund í Skagafirði og konu hans Guð- bjaigar Klementzdóttur. — Einar faðir Guðríðar hefur löngum ver- ið kenndur við Bólu, þvi að hann mun hafa flutzt þangað í þann mund sem Bólu-Hjálmar skáld hraktist þaðan sem frægt er orðið. Einar var frægur hagyrðingur á sinni tíð og að sögn síðasti viður- kenndi galdramaður norður þar. Grun hef ég um að Gunnar, faðir Þrúðar, hafi verið sunnlenzkur i aðra ættina, þótt ekki kunni ég að tíunda það. í ætt hans var og hagmælskan kynfylgja og nægir að nefna náfrænda hans, Stefán Vagnsson, skáld og fræðimann, sem nú er fyrir nokkru látinn. Þau Guðríður og annar voru eins og fyrr segir bæði Skagfirðingar en fluttust vestur í Húnavatns- sýslu og bjuggu þar allan sinn búskap. Þeim Guðríði og Gunnari varð fimm barna auðið. Elzt er Mar- grét, sem giftist Gunnari Sigurðs- syni kaupmanni sem jafnan var kenndu við verzlun sína, Von, í Reykjavík, önnur var Guðbjörg, sem fór ung til Ameríku og giftist þar, þá Hólmfríður, sem einnig fór ung til Ameriku og giftist þar. Allar eru þessar systur enn á lífi og hafa að ég bezt veit enn í fullu tré við Elli kerlingu. Einn son áttu þau hjón, Jón verkfræðing og landskunnan mann sökum afreka sinna i þágu lands og þjóðar. Hann er nú lát- inn fyrir skömmu. Síðast kom hreiðurböggullinn, Þrúður, sem hér skal kvödd hinztu kveðju. Árið 1923 munu þau Guðríður og Gunnar hafa brugðið búi. — Elzta dóttir þeirra var þá orðin húsfreyja í Reykjavík og tvær dætur þeirra búsettar í Ameríku eins og fyrr segir. Einkasonurinn, Jón, var þá að mig minnir við nám i Noregi. Hann lauk síðar námi í Ameríku eins og mörgum er kunnugt. Þau hjón voru þá eins og að líkum lætur komin af léttasta skeiði, en samt bjuggust þau nú ásamt yngsta barninu til Amerikufarar. Ekki til skyndi- dvalar heldur til ævidvalar. Ég þykist hafa fyrir þvi sæmilegar heimildir að Gunnar bónda hafi jafnan dreymt um dýrðarlandið Ameríku, þótt vitað sé að hann skorti hvorki greind né þekkingu til þess að vita að margur landinn hafði þurft að bíta þar í brisið. En Gunnari urðu frægra manna dæmi. — Sú ferð var aldrei farin. — Hann komst aldrei nema til Englands. Þar var honum snúið við sökum augnasjúkdóms sem reyndist þó hégóminn einn þegar til kastanna kom. Þær mæðgur, Guðríður og Þrúður, héldu hins vegar fram ferð sinni og dvaldi Guðrfður árlangt vestur þar en sneri þá heim. Vestra dvaldi Þrúður fjögur ár og nam m.a. hárgreiðslu. — Hún mun þá hafa átt margra kosta völ, svo glæsileg sem hún var til lundar og Ifkama. — „En heim snýr hans far". Islendingum virðist sem betur fer að öðru jöfnu vera heimþráin í blóð borin enda þótt ekki sé alltaf að gulli og grænum skógum að hverfa. Þegar heim kom réðst Þrúður til Kristínar Guðmundsdóttur, sem þá starfrækti hárgreiðslu- stofuna Hollywood. Síðar átti hún hlut að stofnun a.m.k. tveggja hárgreiðlustofa en ekki verður það tíundað hér. Arið 1930 giftist hún frænda sínum og sveitunga, Eggert Gíslasyni. Eggert réðst eins og meistari Jón ungur í róðr- HalldórP. Dungal — Minningarorö arfór og stundaði sjó um afabil. 1930 lauk hann stýrimannaprófi en hvarf frá sjómennsku tveim árum siðar eða 1932. Arið eftir eða 1933 stofnaði Eggert ásamt óðrum verzlunina Málning & járnvörur, en síðar eða nánar til- tekið 1942 var hann einn af stofn- endum íslenzka verzlunarfélags- ins hf. og hefur verið fram- kvæmdastjóri þess frá upphafi. Þau Þrúður og Eggert eignuðust þegar fagurt heimili og þótti gest- um jafnan fögnuður að ganga þeim á vit. Einkasonur þeirra er Þráinn. Að loknu stúdentsprófi hóf hann hagfræðinám, fyrst f Bretlandi og siðar í Bandarikjunum. Hann lauk doktorsprófi frá bandarísk- um háskóla 1972. Hann kennir nú við Háskóla íslands. — Kvæntur er Þráinn konu austan frá íran, Roshan að nafni. Hún er lífefna- fræðingur að mennt en stundar nú læknisfræði við Háskóla is- lands. Þrúður var eins og fyrr var að- eins innt að glæsileg kona. Hún var andlitsfrið, vel í vexti, útlima- nett og ein hárprúðasta kona sem ég hef augum litið. Hitt mun þó hafa borið í fari hennar hve hjartaprúð og fórnfús móðir og húsmóðir hún var. Sú saga verður ekki sögð hér og sennilega aldrei. Fyrir hönd fjölskyldu minnar flyt ég eiginmanni hennar, syni, tengdadóttur, öldruðum systrum hennar og öðrum ættingjum inni- legustu samúðarkveðjur. Þeim sem þekktu Þrúði mun jafnan koma hún i hug, þá þeir heyra góðra kvenna getið. Hjórtur Kristmundsson Borgarlíf Framhald af bls. 22 sfna, skattborgurum mundi spar- ast fé — og lögreglunni mundi aukast þrek f baráttunni við ai- vöruglæpi. Þvf miður reyndust þetta tál- vonir; tilraunin gafst ekki jafnvel og ætlað var. Um leið og tíðindin spurðust út fóru vændiskonur að flykkjast til San Franciscó hvaðanæva að úr Bandarfkjun- um. Samkeppni harðnaði og þeim mun framhleypnari urðu gleði- konurnar. Var brátt svo komið, að jafnvel beztu hótel voru umsetin mestan part sólarhrings og alminlegir hðtelhaldarar horfðu upp á þetta með skelfingu. Þeim var þó meira boðið. Kynvillingar eru fleiri f San Franciscó en nokkurri annarri borg f Banda- rfkjunum. Og nú gripu þeir Ifka tækifærið og fóru að praktfsera á götunum sem aldrei fyrr. Skiptu þeir og vændiskonur með sér starfssvæðum. Jafnvel fengu klæðskiptingar nokkur götuhorn fyrir sig. Lögreglan tðk þessu öllu illa. „Handtökutfðni" vændiskvenna fór niður úr öllu valdi. „Þær hlæja bara upp f opið geðið á okkur", sögðu lögregluþjónar og báru sig aumlega. Sögðu þeir, að saksóknari neitaði að dæma vændiskonur þótt þeir handtækju þær hvað eftir annað. Saksóknari bar það af sér. En hann varð þó undan að láta. Grein um sjónarmið lögreglunn- ar birtist f The San Franciscð Chronicle. Þar stðð, að vændis- konum á götum úti hefði fjólgað um 1000%, hvorki meira né minna, — og „gömlu hórumömm- iirium f borginni hefðí blóskrað allt það smekkleysi". Þá gafst saksóknari upp. Hinn gamli og góðkunni foringi siðgæðislögregl- unnar fékk starfið sitt aftur og hófst hann þegar handa, endur- nærður eftir hvfldina. En lögregl- unni var lofað þvf hátfðlega, að upp frá þessu yrði tekið á yfir- sjónum vændiskvenna með fullri alvóru, einurð og festu. Það kom á daginn, að önnur afbrot en vændi og ffknilyfja- neyzla höfðu færzt f vöxt á tfma náðarinnar, en alls ekki dregið úr þeim eins og menn höfðu vænzt. (Það hafði nefnilega verið ein hugmyndin, að lögreglunni gæf- isl betra tóm að fást við alvöru- bófa þegar hún þyrfti ekki alltf að vera að handsama gleðikonur). Ofbeldisglæpum f San Franciscó fjölgaði um fjórðung. Á sama skeiði fækkaði ofbeldisglæpum svolftið annars staðar f Banda- rfkjunum... Það voru nefnilega ekki vændiskonur einar, sem flykktust til borgarinnar. Þangað þyrptust lfka ránsmenn, kyn- ferðisbrotamenn og óðir drápar- ar; þóttust þeir kcmnir f paradfs og fóru að nauðga, skjóta og brytja föik niður eins og þá lysti. Þetta var fljótlega kennt þvf, að borgaryfirvöldin hefðu verið of lin við glæpalýðinn, og ekki sfzt vændiskonur. Saksðknarinn, Joseph Freitas, telur það alveg ósannað mál. Yfirumsjðnarmað- ur borgarinnar og gamall lög- reglustjðri, Arthur Nelder að nafni, er á þveröfugu máli. „Auðvitað er þvf um að kenna", sagði hann. „Þangað leitar glæpa- lýðurinn þar, sem auðveldast er um vik. Þegar bðfarnir sjá, að krökkt er af gleðikonum á götum úti halda þeir, að hér leyfist hvað, sem er. Og þá þarf ekki að sökum að spyrja"... — CHARLES FOLEY. Það væri harla ólíkt Halldóri P. Dungal að ætlast til, að menn setji sig i drungalegar og hátíðlegar stellingar vegna andláts hans. Engan mann þekkti ég, sem tók andstreymi af gáskafyllri léttúð en hann. Þeir, sem bezt þekktu hann, vissu, að lífsins canasta- bunki var í augum hans spennandi og girnilegur og stór- kostlegt augnabliksáfall að þurfa að gefa hann. En allir verða þó að gefa sinn stærsta bunka fyrr eða síðar. Að lokum er ætið svo komið, að dauðinn, sá mikli meistari, hefur óll pörin á sinni hendi, allir svartir þristar þrotnir og jafnvel slyngustu spilamenn verða að gef a sig. Og nú var röðin komin að Halldóri P. Dungal. Ég kynntist Halldóri ungur, þar sem Haddi sonur hans varð bekkjarbróðir minn og æsku- vinur. Við frömdum mörg stráka- pörin saman í skjóli Halldórs, strákapör, sem á nútímamáli kallast sennilega unglingavanda- mál. Halldór hafði óvenjuglöggt auga fyrir strákapörum og þýð- ingu þeirra fyrir tilveru og lífs- fyllingu pottorma, sem gengu ekki fyrir annarri orku en ímynd- unaraflinu. Okkur Halldóri varð snemmma vel til vina. Lifsgleði hans og áhyggjuleysi var smitandi og fundvisi hans á ljósu punktana, á hverju sem gekk, var hreint ótrú- leg. Hann var góðum gáfum gæddur, listfengur og hugmynda- rikur. En þó var tungumálagáfan sú náðargjöf, sem aldrei brást honum. Hann var ótrúlega næm- ur fyrir erlendum tungum, fljótur að læra þær og manni þótti sem hann gæti skilið erlend mál, sem hann hafði ekki lagt sig eftir, eftir þeim andblæ, sem var yfir hverri setningu. Ekki var Halldór síður laginn við kennslu tungumála. Áhugi hans á kennslu var svo hrífandi að hver maður hreifst með, jafn- vel skussinn, sem hafði einsett sér að læra helzt ekkert, komst ekki hjáþvi. Halldór P. Dungal var einstak- lega hugmyndaríkur og hann lét sjaldnast við það sitja heldur hrinti þeim í framkvæmd. Hann átti góðan þátt í tilurð Pennans á sinum tima, stofnaði Málaskólann Mími og margt fleira. Stundum vildi þó bregða við að bjartsýni hans á nýja hugmynd væri skyld- ari óskhyggjunni og skýjaborg- inni en köldum veruleikanum, svo við bar, að fjárhagslega fékk útkoman öfugt formerki. En í það súra epli var bitið, bitanum kyngt fljótt og vel og sfðan var farið að vinna að næstu hugmynd af ævin- týralegum áhuga. Nanna kona hans stóð eins og klettur með honum gegnum þykkt og þunnt. Þau áttu gott skap saman og til þeirra var ætíð gott að koma. Halldór átti við vanheilsu að stríða síðustu árin og vissi að brottfararmerkið gat komið þá og þegar. Nokkrum sinnum var hann reyndar lagður af stað f þá löngu ferð en gat snúið við, náð heilsu sinni að nokkru á ný. Og ekki unnu þessar atrennur dauðans á lifsgleði hans, hún var söm og fyrr. Og ég tel víst að jafnvel þau vistaskipti sem nú hafa orðið breyti engu þar um. Davfð Oddsson. Halldór var fæddur hér i Reykjavík 9. júní 1905, og ólst upp hjá for'eldrum sinum, Þuriði Níelsdóttur og Páli Halldórssyni skólastjóra stýrimannaskólans. Stúdentsprófi Iauk Halldór árið 1926. Hann var i góðra vina hóp, einn af sex sonum þeirra hjóna, sem tengd voru stýrimanna- skólanum, sem Páll Halldórsson stjórnaði i hart nær f jörutíu ár. Stór ættbálkur átti þar löngum athvarf, sem varð til þess að treysta ættar- og vináttubönd. Að loknu stúdentsprófi hélt Halldór mmmm utan. Æltunin var að nema tann- lækningar, sem hann þó hvarf frá. — í stað þess aflaði hann sér haldgóðrar þekkingar í þýzkri tungu og franskri, og var næstu fjögur árin i þeim löndum (Þýzkal. og Frakkl.). Halldór var að eðlisfari mjög fjólhæfur maður, en kunnugir vita að tungutak hans, hljóðhæfni o.fl. slík einkenni dugðu honum vel til náms fjarskyldra mála. Strax eftir að heim kom, eða 1931, efndi Halldór til Berlitz- námskeiða i þýzku og frönsku, og stofnaði síðan Berlitzskólann í Reykjavik, er hann veitti forstöðu til ársins 1956. Auk þessa stundaði Halldór timakennslu f ýmsum skóium til siðustu ára. Þegar álverksmiðjan í Straums- vík var stofnuð kom í hlut Halldórs aó fara utan með þeim mönnum er þjálfa þurfti (sér- hæfa) til undirbúnings störfum hér heima. Kona Halldórs, Nanna, er dóttir Gísla Olafssonar landsímastjóra. Synir þeirra eru þrír, Gísli, Páll og Hóskuldur. Heilsu Halldórs hrakaði nokkuð síðustu árin. Hann lézt á Borgar- spítalanum 25. febr. Hugurinn hvarflar til löngu liðinna tíma, þá frændur hverfa hver af óðrum. Með samúðarkveðju. Helgi Hallgrfmsson. — Slagbrandur Framhald af bls. 33 Lónlí blú bojs með eina, Hanna Valdís með eina, Gunnar Þórðar- son og Björgvin Halldórsson með eina og bæði Lónlí blú bojs, Ríó, Pelikan og jafnvel fleiri hafa komizt nálægt þessu marki með öðrum plötum. Enda er dýrt að gefa gullplótur, eins og Slagbrandur komst að raun um i samtali við Ólaf Haraldsson, forstjóra Fálkans. Þær ellefu piötur sem Fálkinn lét húða erlendis á dögunum kostuðu hingað komnar með tollum og öðrum opinberum gjöldum og innrómmunarkostnaði og fleira um 400 þúsund krónur samanlagt. Olafur sagði, að Fálkinn sæi alls ekki eftir þeim peningum, strákarnir í Rió hefðu svo sannar- iega átt þetta skilið, en hann taidi upphæðina einmitt styðja það álit sitt og annarra, að ekki væri ástæða til að færa viðmiðunar- markið neðar og fjölga þannig gullplötuveitingum. Það er athyglisvert, að ríkið tekur toll af slíkum verðlauna- gripum sem gullplötur eru, en þær er ekki hægt að spila og raunar eru þær ekki til annarra hluta brúklegar en að hanga uppi á vegg til skrauts. En Ólafur sagði, að tollheimtumenn hefðu fundið ýmsa tollflokka til að koma plötunum í. Sá fyrsti taldi, að þær ættu að vera tollfrjálsar, en annar, sem fór yfir skjólin úr hendi þess fyrsta, taldi að þær ættu heima f 100% tollflokki, eins og lúxusvarningur. En við enn eina athugun komust þær niður í 60% toll og sagði Ólafur, að þá hefði Fálkinn verið orðínn þreyttur á stappinu og borgað þennan toll og önnur álögð gjöld. Bretar og Norðurlandabúar og sjálfsagt ýmsir aðrir hafa einnig haft það fyrir sið að veita viður- kenningu fyrir minni sölu með silfurplötum. í Bretlandi eru mörkin í þeim efnum fjórðungur af því sem þarf til að fá gullplötu. Þannig fá fjölmargir brezkir tón- listarmenn silfurplötur, þegar plötur þeirra hafa selzt í 250 þúsund eintökum — en með tilliti til húðunarkostnaðar og tolla- greiðslna hlýtur fslenzkum útgef- endum að vera ráðlegast að láta allar silfurplötuveitingar eiga sig. Hljómlistarmennirnir gætu líka sem bezt fengið sér lftinn há- þrýstibrúsa með silfurlitri máln- ingu og veitt sér slíka viðurkenn- ingu sjálfir... —sh.

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.