Morgunblaðið - 08.02.1978, Blaðsíða 10

Morgunblaðið - 08.02.1978, Blaðsíða 10
10 MORGUNBLAÐIÐ, MIÐVIKUDAGUR 8. FEBRUAR 1978 Þjóðarbókhlaðan: Meðal fyrstu bókasafna sinn- ar tegundar á Norðurlöndum — segir Harry Falkner-Browne, sem er ráðunautur byggingarnefndarinnar „Það sem er sérstakt við Þjóðarbókhlöðuna er, að þar verða saman undir einu þaki háskólabókasafn og landsbóka- safn. Slíkt sambýli er sjaldgæft og reyndar man ég f fljótu bragði aðeins eftir einu slíku safni á Norðurlöndum; í Hels- inki, en þar er um gamla safna- byggingu að ræða. Hins vegar er það ofurskiljanlegt, að þið kjósið þessa leið, þegar íslenzk- ar aðstæður eru hafðar I huga. Ut frá þeim væri það hrein vitleysa að byggja yfir þessi söfn i tvennu lagi," sagði Harry Falkner-Browne, arkitekt, sem er ráðunautur byggingarnefnd- ar Þjóðarbókhlöðunnar, í sam- tali viðMbl. „En það er annað sem gerir Þjóðarbókhlöðuna sérstaka meðal nýrri bókasafna á Norð- urlöndum og það er sú aðstaða, sem er til sjálfsafgreiðslu ann- ars vegar, og hins vegar sveigj- anleiki sá, sem verður í upp- setningu safnsins. I flestum öðrum söfnum eru bækurnar hafðar sér og svo eru sérstök lesherbergi. I Þjóðarbókhlöð- unni verður lesaðstaðan sam- tengd bókaskápunum og sveigj- anleikinn gerir kleift að færa til bókahillur og opna lessvæði inn á milli, til dæmis nálægt sérstökum hlutum bókasafns- ins, sem mikið eru í notkun. Þessi skipan mála, sem kölluð hefur verið „skrifstofulands- lagið" hefur verið ríkjandi í enskum bókasafnsbyggingum siðustu 20 árin, en þangað barst hún frá Bandaríkjunum, ög nú er hún að ná fótfestu á Norður- löndum og er Þjóðarbókhlaðan meðal fyrstu bókasafna, sem þannig eru skipulögð. Þetta á nú við þann hluta Þjóðarbókhlöðunnar, sem mun hýsa háskólabókasafnið. Þar sem landsbókasafnið verður til húsa, er fyrirkomulagið nokkuð annað. Þar verður frjáls að- gangur takmarkaðri, þar sem nauðsynlegt er að dýrmætari bækur safnsins séu vel og tryggilega varðveittar. Sameiginlegur inngangur verður fyrir bæði söfnin og á þeirri hæð verður spjaldskrá yfir allar bækur, sem í Þjóðar- bókhlöðinni verða, þannig að þar geta menn séð, hvort þeir eiga að fara í landsbókasafnið eða háskólabókasafnsdeildina til að finna það, sem þeir eru að leita að. Þessi spjaldskrá mun einnig gefa upplýsingar eins og þær, að frumeintak sé geymt í landsbókadeildinni og svo séu til dæmis þrjú eintök af bók- inni í háskólasafninu." — Hvað með öryggisbúnað? „Hann verður eins fullkom- inn og mógulegt er. Þar á meðal verða sérstakar geymslur og svo verða fullkomin brunaboða- og varnarkerfi i húsinu." — En gegn vindi og veðrum? „Ég starfaði um árabil í Kanada, þar sem veturnir eru kaldari en hér og sumrin heit- ari. Sem betur fer eru öfgarnir minni hér á Islandi, en þið haf- ið regnið og storminn. Anddyri hússins verður sérstaklega var- ið með tilliti til þessa og einnig verður húsið þannig, að út- veggirnir eru hafðir eins litlir og unnt er miðað við það magn sem þarf að byggja utan um. Það gerir það að verkum, að mun auðveldara verður að hafa stjórn á veðuráhrifunum; til dæmis verður hitatapið minna með þessu byggingarlagi en öðru?" — En einhver munur á fyrir- huguðum framkvæmdum við Þjóðarbókhlöðuna og fram- kvæmdum við bókasafnsbygg- ingar í Englandi? „Já. Þar er á sá reginmunur, að Þjóðarbókhlaðan verður Harry Falkner-Browne. lengur í byggingu. Eh þetta er auðvitað fyrst og fremst spurn- ing um fjármagn, því þegar að er unnið, er framkvæmdahrað- inn sá sami. En í Englandi fást allir peningarnir strax, þannig að hægt er að byggja í einum samfelldum áfanga. Þegar ég kem heim frá Is- landi að þessu sinni, fer ég til Loughborough, þar sem á að rísa háskólabókasafn af svip- aðri stærð og Þjóðarbókhlaðan. Byggingarframkvæmdir eiga að hefjast í marz. Þá hefur undirbúningsvinna staðið í hálft annað ár og byggingunni á að ljúka á tveimur árum. Þetta verður fjórða bókasafnið sinnar tegundar i Englandi, sem ég hef starfað við og svona hafa málin alltaf gengið fyrir sig". Harry Falkner-Browne segist hafa komið um 20 sinnum til Islands vegna undirbúnings- vinnunnar við Þjóðarbókhlöð- una. „Og ég á ábyggilega eftir að koma oft, því enn eru tveir hluttir. Bæði verð ég ráðgjafi í sambandi við tæknileg mál á byggingartímanum og svo að honum loknum tekur við síðasti áfanginn; innréttingar og niðurröðun húsgagnanna". Þegar Mbl. spurði Harry Falkner-Browne, hvernig hon- um hefði verið innanbrjósts, þegar hann sá framkvæmdir við bygginguna hefjast á laugardaginn, sagði hann. „Það er út af fyrir sig alltaf merkur áfangi, þegar framkvæmd kemst af einu stigi yf ir á annað. En það sem mér þótti merki- legast við þessa athöfn á laugar- daginn var málshátturinn, sem menntamálaráðherra ykkar hafði á orði, um að hálfnað er verk þá hafið er. Þessi orð féllu mér vel í geð". Kyjólt'ur (iuomundsson skrit'ar t'rá Xorou'i: ÞAÐ hefur verið sagt að skógur- inn sé Noregs græna gull, og full- víst er að hinir víáttumiklu skógar landsins, eru mikill fjársjóður, sem vex þótt af sé tekið. Skóginum mætti því lfkja við geisiháa banka- innstæðu, en sá er þó munurinn að gengisfellingar hafa ekki rírnandi áhrif, og með hækkandi verðlagi hækka verðmæti skóganna, og þeir sem eiga landsvæði vaxin nytja- skógi, geta glaðst vegna þess að það er eign sem stöðugt hækkar í verði. Þeir eru reyndar margir norsku bændurnir, sem eiga því láni að fagna að geta tekið timbur úr eigin skógi, og á þann hátt reist ódýrar byggingar. Algengt er að þeir eigi vélsagir til að fella trén, og hafi síðan aðstöðu til að flytja trjábol- ina til sögunarstöðva, og fái þar rist bolina niður í þann grófleika, sem óskað er. Algengasta trjávaran sem notuð er til bygginga er greni og fura. Ösp er stundum notuð, einkum í útihiis, en harðviður, svo sem ask- ur, álmur og björk er sjaldan notaður, nema til útskurðar, eða til að renna úr skálar og í sam- bandi við húsgagnasmfði o.s.frv. Árlega er gróðursett mikið af greni og furu, sem kemur í stað þess sem höggvið er. Norska ríkið stendur yfirleitt að nokkru leyti á bakvið þetta, og eru trjáplönturn- ar ekki aðeins ókeypis, heldur er landeiganda,. ef hann gróðursetur þær sjálfur, greitt fyrir framtakið. Fyrir að gróðursetja 1000 plöntur er greiddur styrkur, sem svarar rúmum 10 þús. isl. kr. S.l. vor var plöntuframleiðsla gróðurstöðvanna mun meiri en eftirspurn, þannig að „fleygja" varð miklu magni af greniplönt- um. Þetta kom m.a. fram í blöðum, og skógarvörður við Sognsæ, stað- festi að rétt væri. Hann var þá að þvf spurður hvort ekki hefði verið betra að gefa plönturnar til Is- Norsku skógarnir lands, en kvað þá, að plönturnar væru af fræi, sunnan úr fjöllum Þýzkalands, og því vafamál hvort þær myndu hafa dafnað svo norðarlega, sem á Isiandi. Vaxtarhraði nytjaskóganna er mjög misjafn, eftir því hvar í Noregi er, svo og hæð yfir sjó. I Þrændalögum og Norður-Noregi er trjávöxtur hægari en sunnar í landi, en sá viður verður harðari og sterkari, sem hægt vex, en sá sem vaxið hefir hratt. Þe»ssvegna má ætla að sá trjáviður sem að Greinarhöfundur tneð þriggja ára trjáplöntu. Skógurinn er hins vegar um 35 ára. vaxa kann á Islandi, verður góður efniviður. I Vestur-Noregi þurfa greni- og furutré venjulega að hafa náð a.m.k. 40—50 ára aldri til þess að úr þeim fáist máttarviður til hús- bygginga, en vaxtarhraðinn er, svo sem áður var minnst á, misjafn. Tré ná einnig misjöfnum þroska, en hæð barrtrjáa í Noregi er oftast 15—20 m., en algengt er að þau nái grófleika, við rót um 50 cm. í þver- mál. Þó eru til grenitré sem náð hafa meira en 50 metra hæð, og munu þó geta bætt við hæð sína. Tré þau sem hér er átt við, vaxa við innanverðann Sogiisæ, og eru í brattri fjallshlíð mót suðri. Þau eru nú friðuð, vegna stærðarinnar, og eins vegna þess að hér er um að ræða sérstakt afbrigði, sem ekki vex á nálægum slóðum. I dölum Noregs, verður oft mjög hlýtt á sumrin, og algengt er að hitastig komist uppí 25 gráður. Hlý veðrátta, næg úrkoma, og gott skjól, gera það að verkum að skógurinn þrífst vel. Sé farið i fjallgöngu i Vestur- Noregi, er raunverulega farið í gegnum mörg gróðurbelti. A lág- lendi vex blandaður laufskógur, svo sem askur, álmur og eik, en eplatré vaxa einnig, en þá sem ræktuð i görðum. Hærra taka við greni og furutré, sömuleiðis birki, sem verður lág- vaxnara og kræklóttara, þegar hærra kemur. I 800—1000 metra hæð eru venjulega efstu skógar- mörk, þar sem kræklótt birki- og víðikjarr tekur við. Þó er furu- skógur, við innanverðan Sognsæ, i 1000 m hæð yfir sjó, en vegna mengunar frá álveri hefir hann nokkuð látið á sjá. Uti við strönd- ina, og norðar í landi, liggja skógarmörk lægra, eða i 200—300 m. hæðyfir sjó. Suður á Jaðri, í nánd við Stavanger, er staður sem heitir Öksnevad (Nautavað), en þar er trén vel út, en þar hafði mindast meira skjól. Þetta er eitt af fleiri dæmum, varðandi það, að í harð- viðarsömum landshlutum verður að gróðursetja í stór svæði, og reikna fyrirfram með að trén í „fremstu víglinu" fari meira eða minna halloka í baráttunni við óblíð náttúruöfl. A hinn bóginn, þegar trén hafa náð nokkurri hæð, og eru byrjuð að skýla hvert öðru, skapast ekki aðeins skjól, heldur hærra hitastig, að sumrinu, heldur en ef landið væri skóglaust. , Skógrækt er lfka landbúnaður. nú búnaðarskóli, sem sumir Is- lendingar munu kannast við. Svo háttar til á Jaðri, að landslag er flatt og svipað því sem á Suður- landsundirlendinu, og liggur byggðin gegnt opnu hafi. Við Öksnevad, er hæð, álíka há og Öskjuhlíðin, en stærri ummáls. Þarna voru fyrir um 80 árum gróðursett barrtré, þannig að nú er hæðin skógivaxin, en landið um- hverfis er á stórum svæðum skóg- laust. Með öðrum orðum mindar þessi skógarreitur raunverulega „eyju" í skóglausu umhverfi. Yzt i „eyjunni" voru trén nokkuð illa farin, vegna stormasamrar veð- ráttu, en lengra inni í henni litu Norðmenn nota árlega mikið magn af birki og öðrum lauftrjám til eldiviðar. Birki, aksur, álmur og eplatré hafa gott hitagildi, en ölur og barrtré eru lélegri til upphitun- ar. Frá gamallri tíð, og reyndar enn- þá, var eldiviður mældur i eining- um, sem hét „mál". Er það viðar- hlaði 2 m. á hæð, 2 m. á lengd, og 60 cm. á breidd. Eitt viðarmál, af birki, kostar nú um 600 n.kr. en annar eldiviður er ódýrari. Þegar um er að ræða greni, eða furu, þ.e.a.s. tré á rót, sem nota á til húsbygginga, er mælikvarðinn rúmmetrer, en slík tré geta þá verið frá 0,3—2,0 rúmmetrar. Við

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.