Morgunblaðið - 18.09.1979, Blaðsíða 22

30
MORGUNBLAÐIÐ, ÞRIÐJUDAGUR 18. SEPTEMBER 1979
Baráttan um
óháðu ríkin
Leiötogafundur óháöu ríkj-
anna í Havana á dögunum var
uppgjör milli tveggja kunnustu
leiötoga þriöja heimsins, Fidel
Castros frá Kúbu og Titos
marskálks frá Júgóslavíu. Á
ráðstefnunni reyndi Castro að
fá ríkin til að hverfa frá hlut-
leysisstefnu, taka upp baráttu
gegn heimsveldisstefnu og að
því er virðist fá þau til þess aö
snúast á sveif með Rússum.
Tito reyndi aö varðveita það
sem hann taldi vera megin-
reglur óháðrar stefnu ríkja sem
vilja reyna að halda sig utan
valdablokka.
Leiötogarnir komust ekki aö
niöurstööu svo aö deilur um
þessi grundvallaratriöi munu
halda áfram. Fyrir ráöstefnunni
lágu drög aö lokayfirlýsingu frá
Kúbumönnum þar sem tekin var
afstaöa gegn Vesturveldunum
og stefnu iönríkja gagnvart
Þriöja heiminum, tillögur geröar
um lausn ýmissa innbyrðis
deilumála óháöra ríkja og hvatt
til þess aö samstarf yröi tekiö
upp viö Rússa. Júgóslavar
geröu margar breytingartillögur
og aö lokum náöist samkomu-
lag um hlutlausa lokayfirlýsingu,
þar sem forðazt var aö fordæma
Egypta fyrir samninga þeirra viö
ísraelsmenn og aö taka afstööu
til þess hvaöa ríkisstjórn ætti aö
sitja aö völdum í Kambódíu. Þó
vakti ráðstefnan áhyggjur í
Washinton þar sem talið var aö
hún gæti torveldaö samstarf
Bandaríkjanna viö óháöu ríkin í
framtíðinni eins og bent er á í
Newsweek sem hér er stuözt
viö.
HLUTVERK
CASTROS
Á ráöstefnunni gafst Castro
kærkomiö tækifæri til aö gera
sig aö heimsleiötoga í kjölfar
íhlutunar Kúbumanna í Afríku
og byltingarinnar í Nicaragua
sem gæti veriö undanfari auk-
inna áhrifa Kúbumanna í
Miö-Ameríku og á Karíbahafi. í
setningarræöu sinni veittist
hann harkalega gegn heims-
veldisstefnu, nýlendustefnu,
kynþáttastefnu og zíonisma,
sakaöi Bandaríkjamenn og Kín-
verja um aö vilja sannfæra
ráðstefnuríkin um að hann
reyndi aö gera þau aö verkfæri
Rússa og hrósaöi Rússum fyrir
aö styöja baráttu byltingarhreyf-
inga. Tito svaraöi ræöu Castros
meö því aö leggja áherzlu á aö
óháöu ríkin heföu frá upphafi
veriö mótfallin valdablokkum og
erlendum yfirráöum í öörum
myndum, hvatti til brottflutnings
allra erlendra hersveita frá öör-
um löndum án þess aö nefna
Kúbumenn á nafn og skoraði á
leiötogana að berjast gegn öll-
um tilraunum til aö láta óháöu
ríkin þjóna hagsmunum utanað-
komandi ríkja.
Klofningurinn í rööum ríkj-
anna kom greinilega fram í
ræðum leiötoganna. Samora
Machel frá Mozambique sagöi
aö sósíalistaríkin væru eölilegir
bandamenn óháöu ríkjanna, en
Julius Nyerere frá Tanzaníu
lagöi áherzlu á rétt smáríkja til
aö standa utan valdablokka og
gæta hagsmuna sinna á þann
veg sem fciu teldu beztan.
Kúbumenn voru gagnrýndir fyrir
stuöning viö Rússa og afskipti í
Afríku.
Júgóslavar lögðust gegn því
aö stjórn Heng Samrin í Kambó-
díu, sem Víetnamar styðja yröi
viöurkennd, þar sem þeir óttuö-
ust aö þaö yröi taliö jafngilda
því aö óháöu ríkin væru aö
ganga í liö meö Víetnömum og
þar með Rússum. Aö lokum var
ákveöiö aö vísa málinu til nefnd-
ar og fela henni aö gera tillögu í
málinu 1981. Svipuö niöurstaöa
varö á deilu ráöstefnuríkjanna
um Egypta og ákveöiö aö for-
dæma þá ekki. En greinilegasti
klofningurinn á ráðstefnunni var
kannskl milli olíuframleiðsluríkja
og olíuneyzluríkja, sem lögöu til
aö Opecríkin seldu þeim olíu
Castro í forsæti. Títo talar.
meö afslætti. Olíuríkin þoröu
ekki aö leggjast opinberlega
gegn tillögunni, en böröust gegn
henni.
RISAVELDIN
í Washington telja margir að
tilraun Castros til aö sveigja
óháöu ríkin aö Sovétríkjunum
og valdablokk þeirra sé stefna
sem hafi veriö mótuö í Moskvu,
en aörir telja aö eins líklegt sé
aö Castro fari eigin leiöir og
aldrei sé Ijóst hvenær hann túlki
eigin sjónarmiö eöa Rússa.
Hvaö sem því líöur fengu
Bandaríkjamenn aöeins hól frá
Panama á ráðstefnunni fyrir
samningana um Panamaskurö
og margir ræöumenn gagn-
rýndu þá fyrir heimsveldis-
stefnu. Bandaríkjamenn voru til
dæmis gagnrýndir fyrir að gagn-
rýna mannréttindabrot aöeins í
löndum þar sem þaö hentaöi
þeim, en ekki í öörum, og því
var fleygt í Havana aö Bandarík-
in ættu á hættu aö missa Þriöja
heiminn í hendur Rússum, sem
notfæröu sér slíkar mótsetning-
ar.
Baráttumál óháöu ríkjanna
hafa breytzt síöan samtök þeirra
voru stofnuö og samtökin eru
þung í vöfum og svifasein, svo
aö erfitt reynist aö hrinda
ákvörðunum þeirra í fram-
kvæmd á sviöum eins og efna-
hagsmálum, auk þess sem ýms-
ar alþjóöastofnanir hafa tekið
viö hlutverki samtakanna. En
þau hafa aldrei veriö eins fjöl-
menn og þótt Castro hafi reynt
að sveigja þau aö Rússum á
hann fáa stuöningsmenn og
talið er ólíklegt aö honum tækist
þaö.
Lokayfirlýsingin var í aöal-
atriöum ítrekun á hugmyndum
Titos um óháöa stefnu og hann
hefur meirihlutann á bak við sig.
Hins vegar þurfa óháöu ríkin
aö laga sig aö breyttum aö-
stæöum í heiminum og viö blasa
mörg verkefni á sviöum efna-
hagssamvinnu, stjórnmálasam-
starfs og baráttu gegn fátækt,
hungri og sjúkdómum. Álit bæði
Castros og Titos viröist hafa
aukizt á ráöstefnunni, en Ijóst er
aö óháöu ríkin veröa aö auka
hæfni sína til aö setja niöur
innbyröis deilumál sín. Annars
blasir viö sú hætta aö samtökin
leysist upp og aö óháöu ríkin
standi í sömu sporum og þegar
Tito, Nasser og Nehru stofnuðu
samtök þeirra 1961.
„ÞAO er ekki hægt aö túlka viðbrögö
Noröur-Kóreumanna viö samninga-
umleitunum stjórnar minnar á annan
hátt en aö þeir vilji ekki friösamlega
sameiningu Suöur- og Noröur-Kór-
eu,“ sagöi S.K. Han sendiherra
Suöur-Kóreu á íslandi á fundi með
blaöamönnum er hann var hér
staddur ásamt aöstoðarmanni sínum
J. Moon. Han hefur aösetur í Ósló en
ræöismaöur Suöur-Kóreu hér á landi
er Haraldur Ólafsson.
Han ræddi mikiö um tilraunir
Suöur-Kóreu stjórnarinnar til að fá
Noröur-Kóreumenn til aö setjast aö
samningaboröi og ræöa sameiningu
ríkjanna. Sagöi hann forseta Suð-
ur-Kóreu, Park Chung Hee, hafa lagt
öll spil á boröiö og boöið Norö-
ur-Kóreumönnum til samninga án
nokkurra skilyrða. Þessu boöi var
hafnaö og sagöi Han aö stjórn
Suöur-Kóreu gæti ekki gengiö lengra
í samkomulagsátt og gæti því ekki
annaö gert en beðiö þess aö Norö-
ur-Kóreumenn sæju að sér og yröu
fúsir aö setjast að samningaboröi.
Han kvaö ástandiö milli landanna
vera komiö á mikiö hættustig. Sam-
kvæmt upplýsingum sem Suð-
ur-Kóreumenn hafa aflað sér frá
London nota Noröur-Kóreumenn
si'fellt meiri hluta þjóöartekna til
hervæöingar.
„Viö munum hins vegar reyna aö
komast hjá stríöi í lengstu lög," sagöi
S.K. Han sendiherra Suöur-Kóreu á islandi ásamt aöstoðarmanni
sínum J. Moon.
Ljósm. Kristján.
„Ekki
annað
að sjá en
Norður-
Kóreu-
menn vilji
ekki
ganga til
samninga”
Han. „Viö höfum reynt þaö hversu
miklar hörmungar fylgja stríöi. Þaö
tók langan tíma að byggja efnahags-
lífiö upp eftir síðasta Kóreustríö og
fyrst núna erum viö farnir að sjá
árangurinn af því erfiöi.
En nú er ástandiö þannig aö
Kóreuskaginn er mun meira hættu-
svæöi en Miöausturlönd, þaö þarf
aðeins lítinn neista til aö upp úr sjóöi.
Og þetta vandamál Kóreu er ekki
einungis innanlandsmál heldur er
þetta nokkuö sem kemur öllum
heiminum við. Ef stríö brýst út í
Kóreu sigrar enginn, við munum
gjöreyöa hvorir öörum. Þaö er aöal-
tilgangurinn meö komu minni hingaö
núna, aö gera íslendingum þaö Ijóst
hversu alvarlegt ástandiö er oröiö."
Aöspuröur um pólitíska fanga í
Suöur-Kóreu sagöi Han aö þaö væri
Ijóst að þar sem ástandið í landinu
væri slíkt aö styrjöld væri yfirvofandi
og óvinirnir væru ekki nema nokkrar
mínútur aö ná til höfuöborgarinnar,
væri ekki hægt að leyfa einstakling-
um eins mikiö frelsi og í löndum þar
sem friður ríkti.
Han ræddi einnig um viðskipta-
tengsl íslands og Suöur-Kóreu. ís-
land kaupir mun meira frá Kóreu en
selt er þangaö og kvaö Han islend-
inga ekki reyna nógu mikiö aö afla
sér viöskipta í Kóreu og víst væri aö
þeir gætu selt meira þangað en raun
væri á.