Morgunblaðið - 29.12.1982, Qupperneq 22

22
MORGUNBLAÐIÐ, MIÐVIKUDAGUR 29. DESEMBER 1982
Köld jólakveðja til bænda:
Áburðarverksmiðjan
safiiar vanskilaskuldum
— sagði Egill Jónsson í þingræðu
Skuidasöfnun ýmissa ríkisfyrirtækja, ekki sízt Áburðarverksmídju, kom
til umfjöllunar við þridju umræðu fjárlaga. Hugmyndir um ad velta vanskil-
um Áburdarverksmidju yfir í áburðar- og afurðaverð á næstu árum vóru
harðlega gagnrýndar. I>essi gagnrýni kom einkum fram í þingræðu Kgils
Jónssonar (S) sem hér fer að hluta til á eftir:
Skuldir hlaðast upp
Eins og reyndar kom fram hjá
Friðrik Sophussyni, þá hafa nú
hlaðizt upp skuldir hjá Raf-
magnsveitum ríkisins, hjá Sem-
entsverksmiðjum ríkisins og hjá
fleiri slíkum stofnunum, m.a. í
eigu sveitarfélaga, og allt saman
er þetta geymdur verðbólguvandi.
En hins vegar er svo komið nú, að
bankarnir eru farnir að stjórna í
þessum málum og það er t.d. at-
hyglisvert, að raforkutextar fyrir
næsta ár eru áætlaðir verulega
fram yfir verðbólgustig og þær
meiningar, sem þar liggja að baki,
eru að sjálfsögðu þær að reyna nú
að vinna upp hluta þess uppsafn-
aða vanda, sem fyrir hendi er og
kemur fram í gífurlegum rekstr-
arerfiðleikum þeirra fyrirtækja,
sem með þau mál fara.
Ein meinsemdin og kannske ein
mesta uppgjöfin í sambandi við
orkukostnað, sem fram hefur
komið hjá ríkisstjórninni er
hvernig farið hefur verið með
orkujönfunargjaldið, sem lagt var
hér á og ekki er það síður athygl-
isvert, að nu er svo komið, að inn-
lend orka, raforkan í þessu landi,
stenzt ekki lengur verðsamanburð
við innflutta orku. Og þess vegna
hefur nú verið tekið til þess ráðs
að greiða niður raforku til húshit-
unar. Svona er nú komið fyrir
rekstri orkuveranna og orkuveitn-
anna, að raforkan ísienzka er ekki
lengur orðin samkeppnisfær við
erlenda, innflutta orku.
Þorvaldur Garðar Kristjánsson
hefur gert hér grein fyrir afstöðu
okkar sjálfstæðismanna til sveita-
rafvæðingar. Það má vera, að ég
hafi ekki tekið rétt eftir, en þær
tölur, sem hann tilfærði og tillög-
ur eru gerðar um, þær einar út af
fyrir sig nægja ekki til að ná þess-
um árangri, sem að er stefnt, held-
ur er líka gert ráð fyrir láni úr
Byggðasjóði. Og reyndar að mjög
verulegum hluta. Þess vegna er
hér í raun fyrst og fremst um það
að ræða, að það fáist ákveðin við-
urkenning af hálfu ríkisvaldsins í
þá veru, að þessum mikilvæga
áfanga verði náð á næsta eða allra
næstu árum.
Hlutur landbúnaðar
gerður bágur
Það er að sjálfsögðu kunnara
hetdur en frá þurfi að segja, að
fjölmargar stofnanir, sem tengdar
eru rekstri ríkisins, hafa við þessa
fjárlagagerð ekki fengið það fjár-
magn, sem þeim er lífsnauðsyn-
legt til slíks rekstrar, þótt það sé
að sjálfsögðu ætíð nokkuð umdeil-
anlegt. En mér sýnist þó að hlutur
landbúnaðarins sé þar sérstaklega
bágur. Þar kom að vísu fram núna
fyrir 3. umræðu ofboð lítil leið-
rétting í þeim málaflokki, engan
veginn í samræmi við það sem
þurft hefði. Og það er eins og
venjulega, að þrátt fyrir allar yfir-
lýsingarnar og öll stóru orðin um
nýjar búgreinar og um ný við-
fangsefni í landbúnaði, sem þessi
ríkisstjórn m.a. hefur margþrá-
stagast á, að væri hennar stefna
að byggja upp, þá er alveg sérstak-
lega vegið að þeim viðfangsefnum.
Mér telst svo til, að af hagræð-
ingarfénu komi inn á þessi fjárlög
um það bil 30% miðað við það sem
ætti að vera, ef lögin, jarðræktar-
lögin eins og frá þeim var gengið
árið 1979 og um hefur verið samið,
væru gerð virk. Mér sýnist, að til
þess að svo verði, þá vanti um það
bil 10 millj. kr. og einungis sé til
staðar til þessara verka í landbún-
aði milli 3—4 millj. kr. og það er
þá allur munurinn. Fari svo að til
þeirra ráða verði gripið að skerða
framlög eins og gert var á sl. vetri,
þá að sjálfsögðu er þetta fjármagn
ekki lengur fyrir hendi. Að þessu
leyti er því gengið lengra í þá átt
að skerða framlög til Framleiðni-
sjóðs heldur en nokkru sinni hefur
verið áður gert í tíð þessarar ríkis-
stjórnar og hefur mönnum þó
fundist þar nóg að gert.
Dæmisaga um áburðar-
verksmiðju
Nú er það svo, að menn, sem
hafa talið sig bera hag landbúnað-
ar mikið fyrir brjósti, hafa haft
um það oft og tíðum mörg orð
hvað mikilvægt það væri að
rekstrarvörur landbúnaðarins
væru á sem beztum kjörum. Og
það finnst nú engum að þýð-
ingarmesta rekstrarvara í land-
búnaði er tilbúinn áburður. Nú
hefur það verið þannig um nokk-
urra ára skeið, að allur rekstur
Áburðarverksmiðjunnar hefur
verið fjármagnaður í dollurum.
Áburðarverksmiðjan eins og
kunnugt er selur sína framleiðslu
á þremur mánuðum og allan ann-
an tíma, hina 9 mánuðina og raun-
ar lengri tíma, þarf verskmiðjan
að byggja rekstur sinn á lánsfé.
Og þetta lánsfé er allt í erlendri
mynt.
Það satt að segja vakti nokkra
undrun hjá mér, þegar eftir því
var leitað við mig, að ég færi til
fundar við landbúnaðarráðherra
vegna vandamála Áburðarverk-
smiðju ríkisins. Þar var nú leitað
enn einu sinni eftir þessum merku
samráðum við stjórnarandstöð-
una. Það var kannske ekki að til-
efnislausu, því að eins og menn
höfðu nú reyndar nokkra hug-
mynd um, þá var nú hagur þess
fyrirtækis orðinn með þeim hætti,
að 100 millj. kr. höfðu safnast sam-
an vegna gengistaps á síðustu árum.
Og nú var það viðfangsefni ráð-
herra, landbúnaðarráðherra, fjár-
málaráðherra og viðskiptaráð-
herra og allra bankastjóra Seðla-
banka íslands að ræða við fulltrúa
stjórnarandstöðunnar um þessi
vandamál. Og þá var það að sjálf-
sögðu í þá veru að flytja þetta
fjármagn inn í landið. Fá Seðla-
bankann til þess að yfirtaka þessi
vanskil, sem eru í erlendri mynt
og síðan að sjálfsögðu væri hægt
að taka upp þráðinn að nýju með
því að halda áfram að reka
verksmiðjuna á dollaraprís og
byrja aftur að safna vanskilum.
Þessi upphæð upp á 100 millj. kr.
er eins há eins og allur sá kostnað-
ur var, sem bændurnir á þessu
landi greiddu fyrir áburðinn, sem
þeir keyptu á árinu 1981. Og nú er
verið að tala um það að færa þennan
vanda, þessi vanskil yfir í áburðar-
verðið, yfir í afurðaverðið á næstu
3—5 árum. Þetta er nú eitt gleggsta
dæmið, um fjármálaóstjórpina í
þessu landi og hvernig hin svokall-
aða niðurtalning hefur gersamlega
mistekist.
Egill Jónsson alþingismaður
Beðið um þögn!
Það er ástæðulaust að fara um
það hér mörgum orðum eftir
hverju var leitað við stjórnar-
andstöðuna í þessum viðræðum.
En það var einungis það að þegja
yfir þessu máli, að láta sem
minnst á þessu bera, leita eftir
samkomulagi við það að þetta
mætti fara inn í 6. gr. þannig að
sem allra minnst yrði eftir því
tekið. Á þessu byggðust óskir ráð-
herra og ríkisstjórnar um samráð.
Og það kannske gefur nokkuð til
kynna, að þessir menn eru ekki
alveg samvizkulausir. Þeir vita
það sem er, að hér er á ferðinni
köld jólakveðja, sem bændurnir
verða varir við um þetta leyti og
það er þess vegna að sjálfsögðu
bezt að hafa sem fæst orð og tala
sem minnst um þessa hluti.
En því get ég nú þessa hér, sem
nú er ljóst, að ríkisstjórnin ætlar
að ná þessari heimild fram svo að
hún geti tekið þetta lán og svo að
hún geti byrjað aftur að safna upp
óreiðuskuldum, gengisfellingu,
gengistapi í kringum áburðar-
verksmiðju ríkisins, sem allir sjá
hvaða afleiðingar hefur í för með
sér. Það er því engan veginn víst,
að þingmönnum gefizt kostur á
því að ræða um þetta mál síðar í
vetur þó að þess væri full þörf.
Ég ætla ekki að orðlengja þetta
frekar, herra forseti. Ég hef dreg-
ið hér upp nokkur dæmi um það,
hvernig þetta fjárlagafraumvarp
snertir fólkið í þessu landi og þá
sérstaklega bændurna og dreifbýl-
isfólk og að sjálfsögðu var ekki
hægt að láta þessa umræðu ganga
svo fram, að þau mál yrðu ekki
nokkuð skýrð.
Svipmynd frá Alþingi
llalldór Blöndal (S) í ræðustól neðri deildar. Aðrir þingmenn, sem sjást á myndinni: Sigurlaug Bjarnadóttir,
Tómas Árnason, Olafur G. Kinarsson, Sverrir Hermannsson, forseti deildarinnar og Olafur Þórðarson.
Nefndakjör
á Alþingi
Á síðasta starfsdegi þings fyrir
jólahlé fóru fram kosningar til
nokkurra trúnaðarstarfa sem hér
skulu raktar.
Norðurlandaráð
Aðalmenn: Páll Pétursson (F),
Matthías Á. Mathiesen (S), Hall-
dór Ásgrímsson (F), Sverrir
Hermannsson (S), Eiður Guðna-
son (A) og Stefán Jónsson (Abl).
Varamenn: Davíð Aðalsteinsson
(F), Geir Hallgrímsson (S), Guð-
mundur Bjarnaspn (F), Pétur
Sigurðsson (S), Árni Gunnars-
son (A) og Guðrún Helgadóttir
(Abl).
Síldarútvegsnefnd
Aðalmenn: Guðmundur Karlsson,
Kristmann Jónsson og Birgir
Finnsson.
Varamenn: Haukur Þorvaldsson,
Þorleifur Björgvinsson og
Unnsteinn Guðmundsson.
Síldarverksmiðjur ríkisins
Aðalmenn: Þorsteinn Gíslason,
Einar Ingvarsson, Jón Kjart-
ansson, Hannes Baldvinsson og
Hallsteinn Friðþjófsson.
Varamenn: Markús Kristinsson,
Þórbergur Þórarinsson, Björgvin
Jónsson, Hjálmar Níelsson og
Jóhann G. Möller.
Yfirskoðunarmenn ríkisreiknings:
Halldór Blöndal, Jón Snæ-
björnsson og Baldur Óskarsson.
Kndurskoðendur Framkvæmda-
stofnunar: Þorfinnur Bjarnason
og Jón Kristjánsson.
Kndurskoðendur Búnaðarbanka:
Jón M. Guðmundsson og Gunn-
laugur Finnsson.
Landnámsstjórn
Aðalmenn: Pálmi Jónsson, Jónas
Jónsson, Stefán Sigfússon,
Pálmi Jónsson og Hreinn Er-
lendsson.
Varamenn: Óðinn Sigþórsson,
Helgi ívarsson, Páll Lýðsson,
Guðmundur Þorsteinsson og
Kristján Þórðarson.