Morgunblaðið - 28.08.1983, Blaðsíða 43

Morgunblaðið - 28.08.1983, Blaðsíða 43
MORGUNBLAÐIÐ, SUNNUDAGUR 28. ÁGÚST1983 43 Ein of orustumy ndunum á Bayeux- nflinum frá 11. öld. Kiddaralio Normana berst með sverðum, en Kngilsaxarnir með öxum. Á öllu þessu 70 m langa saumaða teppi eru svo skýringar nedanmáls og ofan mils, eins og sjá má. Lagt að landi. Mastrío lagt niour og bestar riddaraliosins loiddir á land úr víkingaskipinu. En á Bayeux- teppinu eru fyrstu og oft einu heim- ildirnar um ýmislegt slíkt, svo sem drekahöfuð skipanna, sem hvergi eru á uppgröfnum skipum, stýriað- ferðir og hestaflutningar. Eitt það merkilegasta sem Bayeux- teppið sýnir og er heimild um er hvernig fornmenn stýrðu vfkinga- skipunum. Á skipum ba-oi Normana og Engilsaxa stýra þeir með árinni á stjórnborða. Teiknað út úr mynd á teppinu. En hvað um samskipti íslend- inga við Normandí? Skip hafa komið frá íslandi síðast 1180, eins og heimild væri um, sagði próf. Musset. En í skrá um skatta frá því ári megi sjá að skip hafi komið frá íslandi með ull til sölu til Rúðuborgar. Hertoginn tók skatt af slíkum varningi og því er þessi skipakoma skráð. En það er raun- ar eina sönnunin um samskipti af þessu tagi, sem þar er ao finna. En þar sem forseti Islands var væntanlegur í opinbera heimsókn til Frakklands mánuði síðar, barst það í tal við prófessorinn í Caen, og hann vakti athygli á þvi að fyrsta norræna opinbera heim- sóknin til Normandíhéraðs hefði raunar verið þegar Göngu-Hrólfur hitti þar Karl konung 911 og hélt alla leið til Rúðuborgar og fékk austurhluta héraðsins i sinn hlut. Að vísu var sú heimsókn ekki eins vinsamleg og ekki heldur frá Is- landi, þótt ættmenn Hrólfs væru um sama leyti að nema land á Is- landi. Heimildir um yíkingaskipin Prófessor Musset hafði beðið blaðamanns Morgunblaðsins lengi af mikilli þolinmæði í skrifstofu sinni i háskólanum í Caen, en aksturinn til Bayeux frá París og viðdvölin þar við að skoða refilinn fræga hafði reynst tafsamari en fylgdarmaður minn og bílstjóri höfðu áætlað. Höfðu raunar ekki gert sér grein fyrir því hvað blaða- maðurinn frá Islandi lagði svona mikið kapp á að sjá í Bayeux — ekki fyrr en þau hðfðu sjálf skoðað þennan dýrlega grip. En erindið við prófessorinn hafði í rauninni verið að biðja hann um að benda á hvað merkilegast væri við mynda- söguna á þessu merkilega teppi. — Skipin og útbúnaður þeirra, sagði hann. Engin drekahðfuð af víkingaskipum hafa fundist og þarna má sjá hvernig þeir settu þau á skip sín. Slík höfuð eru ekki á norsku skipunum sem fundist hafa. Hér í Normandí hefur ekk- ert slikt. skip fundist, en vitað um eitt sem fannst í Bretagne en var brennt. Af Bayeux-teppinu höfum við lika fengið vitneskju um hvernig þeir stýrðu skipunum með árunum. Og eins er seglabúnaður- inn merkileg heimild. Það er t.d. fróðlegt að vita hvers konar skip menn notuðu og þarna sést að eng- ilsaxnesku skipin og þau norm- önsku eru eins, sem er mjög merkilegt. En töluverður munur er á herbúnaði manna og klæðn- aði, einnig hártískunni. Engil- saxarnir eru með skegg, en Norm- anarnir hafa rakað hár og skegg til að geta betur borið hjálmana. Eins er mjög fróðlegt að sjá þarna á mynd hvernig þeir komu hestun- um í litlu skipin og úr þeim. Þetta voru stórir stríðshestar, en hafa eflaust ekki verið mjög margir. Þarna eru margar ákaflega merki- legar upplýsingar að fá. Bayeux-teppið sem hér um ræð- ir er rúmlega 70 metra langur og 50 sm breiður refill úr grófu líni og með ásaumuðum myndum með því sem kallað hefur verið fornís- lenskur saumur eða refilsaumur. Sagan sem þar er sögð er undan- fari orustunnar við Hastings 1066 og endar raunar á henni, þegar Normanar sigra og innrásarher- inn leggur undir sig England. Er sagan, sem þarna er rakin greini- lega ætluð til að finna Vilhjálmi sigursæla réttlætingu til innrásar í England. Haraldur Guðinason hefur lofað Vilhjálmi að hann muni viðurkenna hann sem kon- ung og samkvæmt Flateyjarbók hefur hann einnig heitið Jatvarði Englandskonungi að taka engan konung annan en Vilhjálm frænda hans sem eftirmann hans. Um leið og Játvarður er látinn, lætur Har- aldur þó krýna sjálfan sig konung. En á þeim tíma þótti óafsakanleg- ur glæpur að gerast eiðrofi, svo að Vilhjálmur hafði af tveimur full- gildum ástæðum rétt til að leggja undir sig England, sem Játvarður hafði ætlað honum. Ekki eru þó allir sammála um þessa skýringu fremur en annað, eins og það hver muni hafa saumað eða látið sauma refilinn. Þó er talið likleg- ast að það hafi verið Odo eða Ótti biskup, hálfbróðir Vilhjálms bast- arðar, sem hafði fengið biskups- dæmið í Bayeux, en var með Vil- hjálmi i herförinni og dvaldist i Englandi í 15 ár sem jarl af Kent eftir að Vilhjálmur hafði sigrað. Óliklegt að það hafi verið saumað af Matthildi konu Vilhjálms, eins og sumir halda fram eða dvergi einum sem mynd er af á teppinu. En það hefur eflaust verið saumað skömmu eftir orustuna við Hast- ings og myndir gerðar af þeim sem viðstaddir voru. En á þessum langa refli koma fyrir 626 menn, 1257 dýr af ýmsum tegundum, 37 byggingar, 41 skip, 49 tré og ein halastjarna. Af þeirri upptalningu einni má sjá hvílik frásögn er þarna á ferð. Eini sigurinn yfir Englandi Það var ekki fyrr en á 17. öld að þetta merkilega teppi fannst. Raunar var það ekki týnt. En um 1725 var það dregið fram sem upp- rúllaður strangi í afkima í dóm- kirkjunni í Bayeux. Teppið hafði þó verið tekið fram einu sinni á ári og strengt yfir kórbogann í kirkj- unni í 5 daga. Spurnir eru hafðar af teppinu í Bayeux um 1077 og síðan í skjölum frá 14. öld. En það merkilega er að á þessum 9 öldum Svona voru reiotygi í orustunni við Hastings og öorum orustum á 11. öld, samkva-mt myndum i Bayenx- reflimim. virðist það litt hafa látið á sjá, litirnir á ullarbandinu sáralitið upplitaðir. En eftir að refillinn kom í ráðhúsið laust eftir 1800 var farið að rúlla honum upp á kefli, og af því þegar átti að skoða hann. F6r það ekki sem best með hann. Og nú er sem sagt búið að yfirfara þennan merka grip, og koma hon- um fyrir í bókasafninu við bestu skilyrði og svo að allir geti fengið að njóta. Ættu þeir íslendingar sem eru á ferð ekki að láta fara fram hjá sér að sjá einn frægasta forngrip Evrópu, sem tengist frá- sognum úr okkar eigin sögum. Þegar ég spurði próf. Musset hvort refillinn hefði verið illa far- inn og hvort hefði þurft að gera mikið við hann, sagði hann: — Nei, nei, þurfti lítið annað að gera en að taka hann fram og ryksuga úr honum rykið. Hann hafði verið svo vel tekinn í gegn eftir bylting- una. — Ha, hvaða byltingu? varð blaðamanni að orði. Mundi ekki eftir neinni nýlegri. — Nú frönsku stjórnarbylting- una, var svarið. Ég lét sem ekkert væri og leitaði síðar að hlutverki refilsins frá Bayeux á þeim árum. En á þeim andkirkjulegu tímum eftir 1793 hafði teppið naumlega sloppið við að vera notað sem vagnteppi á skrautvagni skynsem- isgyðjunnar. En refillinn frá Bay- eux átti með myndafrásögn sinni af innrás i England heldur betur upp á pallborðið hjá Napoleon fáum árum síðar, er hann hugðist sýna fram á að það afrek væri mögulegt að taka England. Það hefði verið gert fyrr, með orust- unni við Hastings. Var Bayeux- refillinn fluttur til Parísar og sýndur þar. En Napoleon fór aldr- ei í herförina til Englands og refl- inum var skilað aftur. Það var þá sem hann lenti i ráðhúsinu. Þegar næsti einvaldur hugðist taka Bretland, Hitler sálugi i siðustu heimsstyrjöldinni, átti aftur að grípa til þessarar frægu myndar af Englandi sigruðu. Þýska leyni- þjónustan fann refilinn, þótt reynt væri að fela hann og flutti til Par- ísar. Lengra var hann ekki kominn þegar Hitler hafði um annað að hugsa en auglýsa slíka herför. Að- ur en gripurinn fór aftur til síns heima, var hann sýndur í Louvres-safninu eftir stríðslok. Áður en refillinn var settur upp í prestaskólahúsinu gamla and- spænis dómkirkjunni í Bayeux, þar sem því er búinn framtíðar- staður, var fóðrið fjarlægt, svo að hægt væri að taka prufu af þráð- unum. Þar sannaðist að teppið er gersamlega fúalaust og heilt eftir 9 aldir. Það er til sýnis í Ancien Seminaire, Rue Nesmond í Bayeux daglega nema frá jólum og fram á nýársdag, að mér var sagt. Og kemur stöðugur straumur fólks til bæjarins til að skoða það. Ekki að furða, því það er eins og að sjá kvikmynd af atburðunum að ganga meðfram þessum myndum, þar sem skipin sigla til orustu, menn búa sig af stað og hestarnir geysast hver gegn öðrum með riddarana. Ég tala ekki um ef það er í fylgd með áhugamanni, eins og George Bernage, um sogu þessa tíma. En hann fylgdi myndunum með lifandi frásögn og útskýring- um fyrir blaðamann Mbl. - E.PÍ.

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.