Morgunblaðið - 22.07.1988, Side 16

16
MORGUNBLAÐIÐ, FÖSTUDAGUR 22. JÚLÍ 1988
Litið um öxl
eftir Benjamín H.J.
Eiríksson
Eiginlega ætti ég að stefna
Áma Bergmann fyrir ritstuld,
hugsaði ég sem snöggvast, svona
í gamni, þegar ég las orð hans í
Þjóðviljanum hinn 11. júlí. Auðvit-
að vissi ég að honum var jafn
fijálst og mér að birta skrif sem
byggðu á staðreyndum efnahags-
mála í Sovétríkjunum.
Núna, 36 ámm seinna, var hann
að birta í Þjóðviljanum staðreynd-
ir, sem ég hafði sagt frá í skrifum
er birt vom bæði í Morgunblaðinu
og Tímanum á sínum tíma, í til-
efni af miklum hávaða sem varð
út af verðlækkunum er yfirvöld
í Moskvu höfðu tilkynnt.
Ámi er farinn að segja frá
þeirri endurskoðun sögunnar sem
fram fer nú í Sovétríkjunum. Og
nú gef ég Ama orðið:
„Það er minnt á það, að áður
en nauðungarsmölun í sa-
myrkjubú hófst 1929 hafi Sov-
étríkin ekki aðeins brauðfætt sig,
heldur og getað aflað gjaldeyris
(m.a. til að kaupa nauðsynlegar
tæknivömr til iðnvæðingar) með
útflutningi koras. í staðinn fengu
menn samdrátt í matvælafram-
leiðslu um fjórðung, helmingur
búpenings var felldur og hungur
ríkti í landinu með matvæla-
skömmtun allt til ársins 1935 —
varla hefir þetta flýtt fyrir iðnvæð-
ingu landsins." (Leturbreyting mín.
BE.)
Þegar Ámi talar um fjórðung og
helming þá á hann víst við tölur þær
sem gefnar voru upp á 17. þingi
Kommúnistaflokks Sovétríkjanna
árið 1934. Þá var upplýst að naut-
peningnum hefði fækkað um 42,6%
og sauðfénu um 65,1%. í Úkraínu
einni var fækkunin enn geigvæn-
legri.
Þetta með hungursneyðina verkar
á mig sem síðbúin ástaijátning til
ritstjóra Morgunblaðsins, svo og til
hins margumrædda Morgunblaðs-
sannleika þeirra.
Af manntalsskýrslum Sovétríkj-
anna má ráða að árið 1930-1937
hafi af sveitafólkinu um 11 milljón
manns dáið úr hungri og nauðung-
arflutningum til Sibiríu, 7 milljónir
úr hungri, þar af 3 milljónir bama,
og 4 milljónir í sambandi við nauð-
ungarflutningana, þar af 1 milljón
bama.
Árið 1952, dagana 9.-21. maí,
birti ég í Morgunblaðinu og Tíman-
um nokkrar greinar um ástand efna-
hagsmála í Sovétríkjunum, einkum
í matvælaframleiðslu og húsnæðis-
málum. Skrifin fengu vægast sagt-
óblíðar viðtökur í Þjóðviljanum. Eg
byggði á opinberum tölum frá Sov-
étríkjunum, að svo miklu leyti sem
þær voru fáanlegar. En að baki túlk-
unar minnar lá að sjálfsögðu reynsla
mín af dvöl þar eystra árið 1935-’36.
Ég vissi alveg hvað ég var að tala
um, og auk þess margt sem ég tal-
aði ekki um. Ég hafði rætt þar við
fleiri en einn sem gátu skýrt ýmis-
legt illskiljanlegt vesturlandabúum,
þar með matvælaskort — hungurs-
neyð segir Árni — á sama tíma og
búpeningnum fækkaði um helming.
Gátu menn ekki borðað kjötið? Nei,
ekki nema að litlu leyti. Að vísu slá-
truðu margir skepnum sínum þegar
þeir voru 'neyddir inn í hin svoköll-
uðu samyrkjubú og kjötið þá tiltækt
ti! neyzlu, en fjöldi bænda lét þær
einfaldlega drepast í högunum.
Ríkisstjómin hefir tekið þær, nú sjái
hún fyrir þeim, sögðu bændumir,
og sumir sögðu: og okkur. Þar sem
búpeningurinn var ekki lengur þeirra
eign, þá máttu þeir ekki nýta kjötið.
Rétt er að taka það fram, að búpen-
ingur bóndans var sjaldan meira en
einn eða tveir stórgripir, hestur eða
kýr, hesturinn til að plægja með,
svín og fáeinar kindur. Allt þetta á
einum stað gerði bóndann að kúlak,
og þurfti minna til. Uppistaðan í
búskapnum var akuryrkjan. En nú
má lesa rækilega úttekt, á hinum
fáránlegu og hræðilegu atburðum
sem gerðust þarna eystra á þessum
ámm, í bók eftir Robert Conquest:
The Harvest of Sorrow.
Þetta orð nauðungarsmölun er
alveg voðalega kurteist orð. Fram-
ferði kommúnista í sveitunum var
ólíkt öllu sem menn kannast við á
Vesturlöndum nú á dögum, að því
er varðar mannlega hegðun. Það
þarf að fara aftur til Assýríumanna,
Genghis Khans, eða Rómvetja til
þess að fínna hliðstæður. Milljónir
bænda voru drepnar eða þeir sendir
til Sibiríu ásamt fjölskyldum sínum,
og það dugmeiri hluti bændanna.
Þorpin voru svo kölluð samyrkjubú.
Aðsendir flokksfulltrúar með nánast
alræðisvald réðu síðan nýju verk-
lagi, sem oftast var ekki í neinu
samræmi við reynslu og þekkingu
bændanna. Talsverður hluti bænd-
anna notaði enn tréplóga, og þrátt
fyrir loforð stjómarinnar varð bið á
því að jámplógar og dráttarvélar
kæmu. Én erlendis dreifðu málgögn
kommúnista myndum af dráttarvél-
um og brosandi sveitafólki. Hinir illa
upplýstu fylgjendur kommaforingj-
anna réðust í hreinustu manndráps-
hugleiðingum á hvem þann er
andæfði fréttaflutningnum svo sem
sjá má af skrifum þeirra og ummæl-
um.
í Sovétríkjunum varð útkoman
alvarlegur matvælaskortur. Ámi
segir réttilega: hungursneyð. Brauð-
ið var uppistaða fæðunnar, og er
víst enn-. Það var því mikill léttir
þegar brauðskömmtun var afnumin
nálægt miðju ári 1935. Þá lauk
hungursneyðinni, segir hann.
Til þess að gera tölurnar skiljan-
legri reyndi ég að útskýra í greinum
mínum á hvern hátt væri farið mat-
aræði Rússa. Onefndur líffræðingur
tók þetta mjög óstinnt upp í nafn-
lausum skrifum. Hann starfaði víst
að Keldum og vissi meira um þessi
mál en ég, þar sem hann hafði víst
alltaf lesið Verklýðsblaðið og Þjóð-
viljann.
Ámi er mér einum djarfari, enda
liðin 36 ár og allar upplýsingar
ömggari og lífsháskinn minni. Hann
notar orðið hungursneyð alveg
kaldur, og þar er vissulega ekkert
ofmælt. Eg hafði ekki bijóst í mér
til að vera svo grófur að nota það
orð við hina bláeygu sanntrúuðu
Sósíalistaflokksins í þá daga. Þeir
trúði Einari, Brynjari og Sigfúsi Sig-
urhjartarsyni Fyrr eða síðar myndi
sannleikurinn í málinu koma öllum
auðsær. 36 ár. En ég hugsaði áreið-
anlega ekki út í það þá að ritstjóri
Þjóðviljans myndi fara af satð með
hann í blaði sínu eftir 36 ár. Sannar-
lega, þeir sem lifa þessa öld fá að
sjá ótrúlega hluti.
Skrifin 1952
Þegar nú Þjóðviljinn, sjálfur rit-
stjórinn, birtir loks sannleikann í
málinu, datt mér í hug að athuga
hvað sama blað hefði sagt um skrif-
in árið 1952. Ég var búinn að gleyma
því, nema hvað ég mundi glöggt að
blaðið hafði verið ákaflega vansælt
með þau.
Fyrsta greinin birtist hinn 9. maí.
Sama daginn birtist á forsíðu Þjóð-
viljans efst fyrirsögn: Lífskjör í
Sovétríkjunum betri en víða í V-
Evrópu. Þetta sagðist blaðið hafa
eftir Times í London, frægasta
málsvara íhaldsins um allan heim.
Ég minnist ekki að ég hafí gefið
þessu neinn gaum þá, en finnst nú
þessi yfirlýsing þeim mun athyglis-
verðari. Ritstjórarnir vissu sem sé
af greinum mínum áður en þær birt-
ust. Hvaðan kom þeim sú vitneskja?
Frá minni skrifstofu? Ég var ráðu-
nautur ríkisstjómarinnar í efnahags-
málum þegar þetta gerðist. Eða kom
hún frá ritstjómum Morgunblaðs eða
Tíma? Og hvað um sjálfa yfirlýsing-
una? Mér sýnist augljóst að þessi
frétt úr Times hafi verið af sama
tagi og saga Maríu af því að Churc-
hill hafi ráðlagt Rússum að varpa
kjamorkusprengju á Kínveija: upp-
spuni frá rótum, lygi. Þeir Brynjólf-
ur Bjamason, Einar Olgeirsson, Sig-
urður Guðmundsson og Magnús
Kjartansson voru í vandræðum. Eitt-
hvað varð blaðið að segja. Ja, hvað
eigum við að segja? Niðurstaðan
hefír svo orðið þessi lygasaga. Hún
var tiltæk strax sama daginn og
fyrsta grein mín birtist, og henni
skellt efst á forsíðuna.
Hin slóttuga forysta Kommún-
istaflokks íslands og síðar Sósíal-
istaflokksins bjó til lygasögur í við-
kvæmum málum og eins um póli-
tíska andstæðinga. Gamall flokks-
maður sagði mér í byijun stríðsins,
að til þess að setja þær í umferð
væru notaðir guðfræðingar og prest-
ar þeir sem væru í flokknum, eða
fylgdu honum. Athyglisvert um við-
horf manna til sannleikans má lesa
í orðaskiptum þeirra Amórs Sigur-
jónssonar og Gunnars Benediktsson-
ar í Nýju Landi í byijun stríðsins.
Já, og eitthvað varð að segja í leið-
ara!
Daginn eftir, hinn 10. maí, gat
að lesa í ramma á forsíðu: „Lýgur
um 50%.“ Þannig hagræðir Benj-
amín Eiríksson tölum um verðlag
og kaupgjald í Sovétríkjunum, segir
blaðið. En leiðarinn sjálfur er öllu
lítríkari:
„Níðingsháttur hins ameríska er-
indreka Benjamíns Eiríkssonar kann
sér auðsjáanlega engin takmörk."
Dr. Benjamín H.J. Eiríksson
„Hin slóttuga forysta
Kommúnistaflokks Is-
lands og síðar Sósíal-
istaflokksins bjó til
lygasögur í viðkvæm-
um málum og eins um
pólitíska andstæðinga.
Gamall flokksmaður
sagði mér í byrjun
stríðsins, að til þess að
setja þær í umferð
væru notaðir guðfræð-
ingar og prestar þeir
sem væru í flokknum,
eða fylgdu honum.“
Þannig er upphafið. Síðan kemur
framhaldið: „Samvizkuliðugur
ódrengur . . . Bandaríkja-Benjamín
níðist jafnt á látnum sem lifandi."
Hann er haldinn „verstu hvöturn"
enda „fyrirlitnasti maðurinn sem nú
er uppi á íslandi ... Svikari við
íslenzka þjóð . . . Fjandmaður
íslenzkrar alþýðu ... Leigður erind-
reki hins útlenda valds . .. Leppur
... Reiknaði skakkt ... Lýgur um
Sovétríkin."
Þegar maður les svona safaríkan
og svipmikinn texta, svona óvenju-
legar skýra og upplýsandi mannlýs-
ingu, þá kemur enginn fyrr í hugann
en Jesaja spámaður, nánar tiltekið
53. kapítulinn. Á sínum tíma hafði
ég víst dálítið gaman af þessu, en
gleymdi því svo fljótt. Það þarf oft-
ast sannleikann til að gera menn
reiða.
Strax í næsta leiðara fæ ég góðan
félagsskap. Þar fær „kvislingurinn"
Bjarni Benediktsson utanríkisráð-
herra mergjaða ádrepu.
Mér finnst gaman að sjá þetta:
„fjandmaður íslenzkrar alþýðu." Ég
hafði sem sé heyrt þetta áður, og þá
í útvarpsræðu. Nei, það var ekki átt
við mig, þá var skotmarkið öllu nær
skyttunni. Ræðumaðurinn var
Hallgrímur Hallgrímsson seinna
Spánarfari. Hann var ræðumaður
Kommúnistaflokksins í alþingis-
kosningunum sumarið 1934. Hann
var að lýsa efsta manni lista Komm-
únistaflokksins í Reykjavík, Einari
Olgeirssyni! Fjandmaður verkalýðs-
ins! Enn var ég því kominn í vondan
félagsskap. Réttlínubaráttan stóð
sem hæst. Brynjólfur var kominn
með bakþanka. Það var allt í lagi
að reka stuðningsmenn Einars, en
öllu ískyggilegra að fara að reka
Einar, sjálfan áróðursmeistara
flokksins! En menn Brynjólfs, þeir
Jens Figved, Hjalti Árnason og Eg-
gert Þorbjarnarson, voru annars
sinnis. Stundum heyrist sungið fal-
legt lag í útvarpinu: Those were the
days.
Ýmsir menn, nafngreindir og
ónafngreindir, komu svo næstu vor-
daga árið 1952 fram á ritvöllinn á
síðum blaðsins. Fæst af þessu fólki
virtist hafa hugmynd um um hvað
málið snerist. Það var að minnsta
kosti ekki að skrifa um Sovétríkin,
nema að nafninu til.
Hinn 20. maí kom enn leiðari:
„Dýrtíðin og Benjamín." Nú hafði
sljákkað svolítið í ritstjórunum. Þeim
var ekki alveg eins mikið niðri fyrir.
„Hinn bandaríski ráðgjafi Benj-
amín Eiríksson" er aðeins sakaður
um glópsku og þekkingarleysi.
„Hann er bijóstumkennaniegur
glópur" og hann er „falsari". Þegar
reikningamir hafa endanlega verið
gerðir upp, þá verður ráðsmennska
hans orðin dýr þjóðinni, segir blaðið.
En ráðamönnum Þjóðviljans verð-
ur margt annað til gleði þennan
sama dag. Fyrirsögn á forsíðu:
„Fólkið streymir í kommúnistaflokk
Frakklands." Og á öðmm stað er
sagt frá bók, sem komin sé út eftir
nafngreindan íslenzkan sovétfara.
Hún heitir í landi gleðinnar. Engin
hungursneyð, ekkert Gulag. Enn er
samt spámaður á ferðinni.
Khrústsjov er skammt undan með
ræðu sína um Stalín.
Lítill eftirmáli
Fyrir fáum dögum sá ég þá frétt
í blaði, að farið sé að opna fjöldagraf-
ir frá dögum Stalíns í Hvíta-Rússl-
andi. Einhverstaðar verður að byija
þegar mikið stendur til. Og er ekki
kirkjugarðurinn eins góður og hver
annar staður, þegar fara á að grafa
upp sannleikann? Auk þess lít ég á
þetta sem mjög smekklegt framtak,
þar sem atburðir eystra gefa sterk-
lega í skyn að hafin sé fyrir alvöru
jarðarför kommúnismans í Sov-
étríkjunum.
Þessum hógvæm skrifum um
ástand efnahagsmála í Sovétríkjun-
um vorið 1952 var sem sé fálega
tekið á vinstri vængnum. Fáleikam-
ir bitnuðu að vísu ekki á málefninu,
heldur höfundinum.
Hinn 22. júní 1988, það er að
segja fyrir aðeins fáum vikum, birt-
ist viðtal við Vladimir Ashkenasi í
Morgunblaðinu. Þar segir hann svo
um verkamenn og bændur í Sov-
étríkjum vorra daga:
„Flestir lifa á barmi örbirgðar, en
detta þó ekki alveg fram af, lifa á
kartöflum, brauði, lauk og svolitlu
af kjöti og fiskmeti... Það er væg-
ast sagt fáránlegt ástand í landi þar
sem ekki er hægt að kaupa skó, föt
eða klósettpappír." Þetta segir hann,
36 ámm eftir að greinar mínar birt-
ust, en í þeim tók ég hvergi nærri
svona sterkt til orða.
Sama daginn birtir Alþýðublaðið
grein upp úr Det fri Aktuelt, um
heimsókn til Orane nálægt Tsjernó-
byl í Úkraínu, og viðtal við bónda-
konu þar. Blaðamaðurinn segir:
„í hinum fmmstæðu tréhúsum
fjölskyldnanna sem þar búa, er ekki
snefíll af nýtízku þægindum. í sum-
um húsanna er ekki einu sinni gólf,
aðeins móðir jörð undir fótum.“
Höfundur er fyrrverandi ráðu-
nautur ríkisstfórnarinnar i efna-
hagsmálum og bankastjóri.
V
Éjsfeas
ÞAKMÁLNING SEM ENDIST

málninghlf