Morgunblaðið - 22.07.1988, Page 41

MORGUNBLAÐIÐ, FÖSTUDAGUR 22. JÚLÍ 1988
41
Ólöf Bjarna-
dóttir - Minning
Fædd 18. nóvember 1895
Dáin ll.júlí 1988
Móðir mín, Ólöf Bjamadóttir,
andaðist í hárri elli á öldrunardeild
Landspítalans mánudaginn 11. þ.m.
eftir nokkurra vikna legu þar og
góða umönnun, en fram til þess
hafði hún dvalið heima hjá sér,
síðustu árin í umhyggjusamri
umönnun Sigríðar dóttur sinnar.
Útför hennar fór fram frá Foss-
vogskirkju 18. júlí.
Það er óvenjulegt, að minningar-
orð séu rituð af bömum hinna látnu.
Þess skal þó freistað í þessu til-
viki, þar sem flestir samferðamenn
móður minnar á lífsleiðinni, sem
mest höfðu af henni að segja, em
fallnir frá eða orðnir lítt fallnir til
skrifta. Þykir mér fara betur á því
að nota einfaldlega nafn hennar í
þeirri vonandi hlutlægu frásögn,
sem hér fer á eftir.
Ólöf var fædd á Breiðabólsstað
á Síðu 18. nóvember 1895 og því
á 93. aldursári, er hún lést. Hún
var þriðja af sex systkinum og eina
dóttirin, en í hópinn bættist fóstur-
systir, systurbam móður hennar,
og vom þær sem bestu systur. For-
eldrar hennar vom Bjarni Jensson,
héraðslæknir þar um aldarfjórð-
ungs skeið, og kona hans Sigríður
Jónsdóttir. Hann var sonur Jens
Sigurðssonar rektors Lærða skól-
ans (Menntaskólans) bróður Jóns
forseta og að öðm leyti af kunnum
ættum, m.a. dóttursonur Bjöms
Gunnlaugssonar, spekingsins með
bamshjartað og talinn sækja mikið
til hans, og úr hans ætt þáði Ólöf
nafn sitt svo sem margar frænkur
hennar. Húsfreyjan var af góðum
bændaættum í héraðinu og m.a.
komin af Jóni Magnússyni klaustur-
haldara, sem var kunnur af því að
flytja og endurreisa Klausturbæinn
eftir eld. Breiðabólsstaðarheimilið
var ekki aðeins annálað menningar-
setur í sveit, heldur þau hjón svo
hjálpfús og góðgerðasöm, að lengi
var á orði haft, hýstu m.a. bama-
skóla einn vetur og héldu spítala
fyrir skipbrotsmenn annan vetur.
Þarna ólst Ólöf upp til 18 ára ald-
urs, en sótti alla ævi síðan styrk
og Sælar minningar til staðarins og
svejtarinnar.
Ólöf naut góðrar tilsagnar í föð-
urhúsum, eins og ættarhefð stóð
til, svo að henni dugði einn vetur í
Kvennaskólanum til þess að ljúka
honum árið 1916. Fjölskyldan
komst heil og hress gegnum stríðs-
árin og spönsku veikina, og naut
Ólöf sín vel í foreldrahúsum næsta
áratuginn í nábýli við stóran frænd-
garð í höfuðstaðnum og vaxandi
félags- og menningarlíf. Hún starf-
aði í hópi vel mannaðra stúlkna við
talsímaafgreiðslu Pósts og síma og
var þá oft beðin að svara fyrir aðr-
ar og sefa erfiðustu viðskiptamenn-
ina. Hún hafði orð á sér fyrir að
vera ein af fallegustu og best
klæddu stúlkunum í bænum, en
eftir að fjölskylduábyrgð kom til
skjalanna gaf hún lítið fyrir það að
tolla í tískunni. Menningarhneigðin
kom m.a. fram í því, að hún keypti
sér píanó, sem hún spilaði á gömlu
góðu lögin fram á elliár. Hún var
alla tíð vandfýsin á góða tónlist og
fágaðan söng.
Á vegi hennar varð bóndasonur
af Snæfellsnesi og Mýmm, Jón
Hallvarðsson, þá við lögfræðinám,
en ætt hans varð brátt kunn að
dugnaði við stjómsýslu og embætt-
isstörf. Að loknu prófi hans gengu
þau í hjónaband árið 1925, og á
næstu árum 1926—1932 fæddust
þeim börnin fjögur: Baldur, Bjami
Bragi, Sigríður og Svava. Heimili
þeirra var í Reykjavík til 1932, þá
í Vestmannaeyjum til 1937 ogsíðan
í Stykkishólmi til 1941, en upp frá
því aftur í Reykjavík. Framan af
einkenndist þessi ferill af vaxandi
embættisumsvifum, sem náðu há-
marki hjá þeim sýslumannshjónun-
um í Stykkishólmi með mikilli risnu
og gestagangi og verulegri búsýslu.
Styrktu þau síðar böndin við ættar-
slóðir hans þar vestra með því að
eignast jörðina Seljar á Mýrum og
nýta sem sumarbústað.
Veraldammsvif og framastreita
áttu þó í raun lítinn hljómgrunn í
Ólöfu, vom ekki í hennar innsta
eðli, heldur hneigðist hún mest til
fjölbreytilegrar andlegrar og heim-.
spekilegrar iðkunar, sem leitaði
með tímanum mest útrásar í guð-
spekinni, en átti sér einnig rætur í
dýpri og persónulegri andlegri
reynslu eða upplifun. Þau hjónin
vom um margt ákaflega ólík að
upplagi og viðhorfum, og varð þeim
oft til vitsmunalegrar eggjunar, en
jafnframt til sundmngar. Slitu þau
því samvistir upp úr 1952, eftir að
þau höfðu orðið fyrir því þunga
áfalli að missa yngri dóttur sína
Svövu, sem var öllum mjög kær og
ætíð sérstakt yndi móður sinnar.
Vinarþel hélst þó þeirra í milli, þar
til Jón féll frá árið 1968, enda kom
aldrei til fulls lögskilnaðar.
Eftir að Ólöf stóð þannig á eigin
fótum, sýndi hún einstakan dugnað
við að vinna sig upp og eignast
íbúð sina við Sörlaskjól, þar sem
nýtur útsýnis yfir Flóann og
Reykjanes, og þar er sólarlag hvað
fegurst vor og haust. Þar fékk hún
útrás í að rækta upp garð með fjöl-
breytilegu jurtavali og bar á sjálfri
sér gijót úr fjörunni í heila stein-
hæð. Hún var slík blómsál, að um
tíma lá við borð, að hún byggði
sjálfri sér út úr stofunni. Þar stund-
aði hún jóga og guðspeki og bætti
heilsu sína, sem áður hafði verið
tæp, svo entist fram á háan aldur.
Hún var lengi mjög virk í Guðspeki-
félaginu, stundaði námskeið þess
og las mikið í þeim fræðum, jafnt
á erlendum málum sem íslensku.
Eining allra æðri trúarbragða var
henni hjartfólgnast hugðarefni.
Hún trúði ekki á skyndifrelsun,
heldur á langa og torsótta þroska-
braut sálarinnar. „Verið fullkomin
eins og yðar himneski faðir er full-
kominn" vildi hún hafa að einkunn-
arorði. Heilsurækt eftir leiðum
Náttúrulækningafélagsins var
henni annað hugðarefni, sem hún
stundaði með árangri.
Sigríður dóttir hennar — Síta —
var í sambýli við hana og létti und-
ir með henni, einkum nokkur
síðustu árin, eftir að heilsan tók
að bresta. Hjúkraði hún þá móður
sinni af stakri alúð, enda var hún
ekki lögð inn á sjúkrahús fyrr en
að öldrunardeild Landspítalans tók
við henni fyrir nokkrum vikum, og
þar andaðist hún eftir góða og hug-
ulsama umönnun. Síta átti einnig
drýgstan þátt í að halda uppi risnu
og rausn, einkum gagnvart barna-
börnunum, Jóni Braga, Ólöfu Erlu
og Guðmundi Jens, Barnabörnum
og Rósu Guðmundsdóttur, ásamt
mökum þeirra og bömum, sem þau
eiga tvö hvert eða alls sex bama-
barnaböm Ólafar. Alls er hópur
afkomenda og tengdabama nú
sextán talsins.
Þótt Ólöf drægi sig þannig mjög
út úr skarkala mannlífsins, gladdist
hún ætíð mjög við heimsóknir og
heimboð vinafólks og henni lá mjög
hlýtt orð til samferðafólksins á
lífsleiðinni. Má óhikað líta á það
hugarþel og þau orð sem kveðjur
til kærra vina og vandamanna, sem
hún hafði ekki hitt lengi. Flestir
fornvinir em þó þegar farnir á und-
an henni yfir móðuna miklu og þar
með öll systkinin nema Ingólfur
bróðir hennar, sem nú stendur einn
eftir af hinum stóra hópi systkina-
barna út af Jens Sigurðsyni rektor
og Ólöfu Björnsdóttur.
Við þessa frásögn gæti ég bætt
mörgum og góðum minningum um
vitsmunslega, tilfinningalega og
andlega handleiðslu móður minnar,.
leiðsögn um holla og vekjandi lesn-
ingu, áhugaefni í þjónustu góðs
málstaðar og myndun jákvæðra og
þróunarsinnaðra skoðana. Senni-
lega er ég meira mótaður af henni
og þeim erfðum, er hún hélt að
mér, en ég fái nokkurn tíma gert
mér grein fyrir. Flestar þessar
myndir og minningar verða að bíða
betri tíma eða heyra eilífðinni til.
Henni sé þökk mín og okkar systk-
ina og annarra eftirkomenda og
vandamanna. Hvíli hún í friði.
Bjarni Bragi Jónsson
Ein fyrsta minning mín um Ólöfu
ömmu er frá því ég var u.þ.b. 5
ára gömul. Fjölskyldan dvaldi þá í
París veturlangt. Ökkur systkinun-
um leiddist hálfvegis í stórborginni,
fannst andrúmsloftið ókunnuglegt
og fráhrindandi og okkur langaði
heim til íslands. Einhvern tíma um
miðjan vetur kom Ólöf amma að
heimsækja okkur. Satt að segja
man ég lítið frá þessari heimsókn
annað en það að hún bakaði pönnu-
kökur handa okkur einhvern tíma
meðan á dvölinni stóð. Því fylgdi
einhver hugblær að heiman sem
rótfestist í huganum og tengist um
leið minningunni um ömmu.
Ólöf amma mín var sérstök kona.
Hún fór ekki troðnar slóðir hvorki
í skoðunum né háttum. Með nokkr-
um sanni má segja að hún hafi
verið á undan sinni samtíð á mörg-
um sviðum. Hún hafði til að bera
sjálfstæði og festu sem einkennir
marga kvenfrelsiskonuna nú á dög-
um og hún var gædd greind og
heimspekilegu hugarfari sem ekki
öllum er gefið. Hugsunarháttur
hennar og áhugamál voru fáum
konum hugleikin og þóttu jafnvel
ókvenleg. Mér hefur oft dottið í hug
að hún hefði helst átt að menntast
til einhverra hugvísinda eða nátt-
úruvísinda. Það tíðkaðist hins vegar
ekki á hennar æskuárum að konur
stunduðu langskólanám. Alla tíð
hafði hún brennandi áhuga á heim-
speki, guðspeki og öllum æðri trúar-
brögðum, þar sem austræn trúar-
brögð og jóga skipuðu öndvegi.
Hún var leitandi og opin í þessum
efnum, las mikið og menntaðist
vel. Auk þess hafði hún mikinn
áhuga á náttúrufræði, aðallega
grasafræði og var vel heima í þeim
fræðum. Hún átti dálítinn garð eða
reit við hús sitt þar sem hún gróður-
setti m.a. ýmsar sjaldgæfar íslensk-
ar jurtir sem hún safnaði sjálf. Það
var aðdáunarvert að sjá hvað garð-
urinn var vel hirtur og gróskan
mikil þrátt fyrir erfið skilyrði móti
opnu hafi og suðvestan garra. Innan
Mín fyrstu kynni af Boggu voru
þau að ég ásamt fleira fólki kom
inn á Kútter Harald á Hlemmi og
keypti þar kaffi hjá Boggu. Síðan
kom ég aftur daginn eftir í sömu
erindagjörðum. Þar sem ég er að
tína smáaura upp úr vasa mínum
kemur Bogga og segir mig eiga
inni ábót síðan síðast. Svona var
Bogga, heiðarleg, samúðarfull og
nærgætin og um leið hress og
skemmtileg. Þrátt fyrir erfið veik-
indi mætti hún til vinnu sinnar og
var oft sárþjáð. Fyrir okkar kynni
er ég henni ævinlega þakklátur og
mun minnast hennar með hlýhug
og þakklæti á meðan ég lifi.
Mínar dýpstu samúðarkveðjur til
dyra var einnig margt sem bar vott
um hinn mikla áhuga hennar á
grösum og blómum. Ólöf amma
átti litla íbúð sem hún deildi með
Sítu dóttur sinni. Hún hafði eina
litla stofu til umráða, til svefns og
íveru. En að koma þar inn var mér
sem bami eins og að ganga inn í
annan heim. Þar sá varla í veggi,
gólf né glugga fyrir alla vega blóm-
um. Inn á milli blómanna kom hún
gjarnan fyrir litlum styttum af dýr-
um og fuglum, þannig að ímyndun-
araflið fékk byr undir vængi og
flang með mann á vit ævintýranná.
Amma mín var mikill listunnandi
helst þó á sviði tónlistar og mynd-
listar. Á veggjum bak við blómin
glitti í málverk, sum eftir listamenn
úr fjölskyldunni s.s. Jón b'róður
hennar og Svövu dóttur hennar, en
hún nam myndlist. Amma hlustaði
mikið á klassíska tónlist og var
Mozart í sérstöku dálæti hjá henni.
Hún spilaði sjálf alltaf dálítið á
píanó enda hafði það sinn fasta
stað í stofunni þótt lítil væri. Innan
um og saman við þennan heim
blóma og lista voru svo bækumar
hennar. Þar var að finna helstu
undirstöður allra hennar viðfangs-
efna og áhugamála. Það voru bæk-
ur um hugspeki og trúfræði, grasa-
fræði og dýrafræði — lista-
verkabækur.
Það er e.t.v. einkennilegt að lýsa
svo náið hvemig umhorfs var í stof-
unni hennar ömmu, en mér finnst
það hjálpa til við að draga fram
sérkenni hennar sem persónu. Hún
var frábitin öllu prjáli og skrauti
bæði umhverfis sig og í framgöngu
sinni allri. Hún kaus að búa híbýli
sín þannig að hún gæti stundað
áhugamál sín þar sem best. Enda
eyddi hún miklum tíma heima, við
hin margvíslegu hugðarefni sín.
Ólöf amma var mikill náttúm-
unnandi og var mikið úti við á sumr-
in. Stundum tók hún sig upp með
bakpoka og tjald og fór ein með
einhveiju ferðafélagi út um land.
Alla tíð var hún mikill göngugarp-
ur, þrautseig og þolin. Þegar hún
var unggekk hún með vinkonu sinni
frá Reykjavík austur að Þingvöllum
og aftur til baka. Oftar en einu
sinni, eftir að hún var orðin nokkuð
fullorðin, gekk hún frá Borgamesi
og lengst niður í Hraunhrepp á
Mýrum, um 30 km leið. Fjölskyldan
átti þar litla eyðijörð, Seljar, þar
sem Ólöf amma dvaldist oft. Állt
fram á síðustu ár fór hún í langar
gönguferðir innanbæjar á öllum
árstímum og eitthvert hugboð hef
ég um að hún hafi lengi vel verið
að búa sig undir að ganga austur
að Síðu, þar sem hún var fædd og
uppalin. Að minnsta kosti lét hún
þau orð falla oftar en einu sinni að
það langaði hana mikið. Aldrei varð
þó af þeirri göngu. _
Daginn eftir að Ólöf amma lést,
hitti ég kunningjakonu hennar neð-
an af Mýrum og sagði henni látið.
Hún sagði: „Já, hún var ekki allra,
hún amma þín. En hún hafði sterk-
an kjama.“
Þessi lýsing þótt fáorð sé, segir
meira en margt annað um Ólöfu
ömmu mína.
Blessuð sé minning hennar.
Ólöf Erla Bjarnadóttir
eftirlifandi móður og Palla sambýl-
ismanns hennar.
Sigurður Björn Arason
SVAR
MITT
eftir Billy Graham
Má ég koma aftur?
Fyrir nokkrum árum ákvað ég að hirða ekkert um Guð
og sneri baki við honum, með vitund og vilja. Ég hef aldr-
ei viðurkennt þetta fyrir neinum en mér hefur æ síðan
liðið illa. Mundi Guð taka á móti mér ef ég sneri við, eða
er of seint að gera iðrun?
Nei, það er ekki of seint að snúa sér til Guðs og byrja að
feta réttan veg, og nú bið ég þess að þér veitist hugrekki til
þess strax, áður en það verður of seint. Ég tel að menn geti
orðið svo steinrunnir gagnvart Guði að þeir snúi sér aldrei til
hans, og þá er úti um þá. En áhyggjur þínar eru góðs viti,
þær eru merki þess að J)ú þarfnast Guðs.
Hvað áttu að gera? Eg vil svara því með því að reyna að
svara annarri sgumingu: Hvers vegna snerir þú baki við Guði
á sínum tíma? Eg veit ekki hvaða sess Guð skipaði í lífi þínu
fyrir mörgum árum, en hafir þú verið trúaður á Krist, þá viss-
ir þú að Guð elskaði þig og hafði sent son sinn til að deyja
á krossinum fyrir syndir þínar. Þú vissir að hann elskaði þig
og að ekki væri neitt eins mikils virði í lífinu og að komast
að raun um vilja Guðs og gera hann.
En þú fórst í burtu frá honum. Hvers vegna? í raun og
veru vegna þess að þú hugðir að þinn vegur væri betri en
hans. Þú vildir hafa frjálsar hendur um líf þitt og breytni,
setja þér sjálfur reglur um alla hluti í stað þess að láta Jesúm
Krist vera drottin lífs þíns.
Þess vegna ber þér nú er þú snýrð aftur að afneita því sem
þú hefur gert. Þú átt að viðurkenna að þú hafir reynt að loka
Guð úti og farið þinna eigin ferða. Þú þarft að stíga niður
úr hásætinu og krýna Krist konung í staðinn.
Þú manst eftir sögu Jesú um glataða soninn í Lúk. 15.
Þessi sonur vildi bylta öllu og ráða yfir sér sjálfur. Þess vegna
fór hann að heiman og kastaði öllu á glæ, lífi sínu og pening-
um, í fjarlægu landi.
Seinna kom hann til sjálfs sín og sneri auðmjúkur aftur á
vit föður síns. Og faðir hans tók á móti honum og fyrirgaf
honum. Þannig vill Guð fara að við þig, og Jesús hefur lofað
að engan sem til hans komi muni hann burtu reka (Jóh. 6,36).
Snúðu þér til Jesú Krists. Hann bíður eftir þér, því að hann
elskar þig og þráir að fyrirgefa þér.
Elínborg Þorgeirs-
dóttir - Minning
Fædd 2. febrúar 1936
Dáin 15. júlí 1988