Morgunblaðið - 09.05.1990, Blaðsíða 23

MORGUNBLAÐIÐ MIÐVIKUDAGUR 9. MAÍ 1990
23
dar-
/!• /
L oljos
framtíðarhlutverk stöðvarinnar skv.
lögum þessum og I tengslum við
heilsugæslustarf í Reykjavík.
Skipulag þessa efnis skal koma til
framkvæmdar frá 1. janúar 1992.“
Reykvíkingar vilja halda
heilsuverndarstöðinni
Sem heimilislæknir í Reykjavík
hef ég samskipti við mikinn §ölda
fólks og tel mig þekkja borgarbúa
nógu vel til þess, að fullyrða, að
Reykvíkingar vilja halda sinni
heilsuverndarstöð, enda eiga þeir
hana og hafa notið þjónustu hennar
um áratugaskeið. Þeir vilja ekki,
að framtíð heilsuverndarstöðvar-
innar sé komin undir geðþótta-
ákvörðunum stjórnmálamanna.
Hafa menn t.d. hugleitt þann mögu-
leika, að hinn skattglaði og
skurðlipri fjármálaráðherra Alþýðu-
bandalagsins yrði næsti heilbrigðis-
ráðherra. Honum væri trúandi til
þess, að skera niður þjónustu
heilsuverndarstöðvarinnar til að
geta varið þeim Ijármunum í óþarfa
ríkisstyrki til dagblaða og fjölda-
ráðninga misnauðsynlegra upplýs-
ingafulltrúa upp um alla stigaganga
ráðuneytanna.
Það er frumskylda siðmenntaðs
þjóðfélags að sjá vel fyrir sjúkum
og særðum. Okkur sjálfstæðis-
mönnum er vel ljóst að unnt er að
spara í heilbrigðiskerfinu án þess
að skera niður þjónustu. Það verður
best gert með því að nýta vel þá
aðstöðu, sem er fyrir hendi, nýta
yfirburði einstaklingsframtaks um-
fram ríkisrekstur, þar sem því verð-
ur við komið og rífa ekki niður þá
starfsemi, sem er vel rekin og vin-
sæl af þegnunum, til þess eins að
byggja hana aftur upp með marg-
földum tilkostnaði.
Ólafur F. Magnússon
„Hér er ekki um neinn
misskilning að ræða, en
síðan kemur í ljós að
túlkun ráðherrans er
öðruvísi en orðalag
frumvarpsins að hans
eigin sögn. I sjónvarps-
viðtali 1. maí sl. viður-
kennir hann þó, að
líklega þurfi að breyta
orðalagi eitthvað.
Orðalagsbreytingin
tekur því miður ekki af
allan vafa um framtíð
heilsuverndarstöðvar-
innar.“
Við sjálfstæðismenn í borginni
munum hér eftir sem hingað til
standa vörð um Heilsuverndarstöð
Reykjavíkur í þágu allra borgarbúa.
Höfundur er læknir í Reykja vík
ogskipar 17. sætið á
borgarstjórnarlista
Sjálfstæðisflokksins.
X
Jón Baldvin Hannibalsson eftir fund framkvæmdasljórnar EB:
Orðalag’ tíllögfunnar viðtmandi
JON Baldvm Hanmbalsson utanrikisráðherra segir að orðalag kaflans
uni sjávarútveg, í tillögu framkvæmdastjórnar Evrópubandalagsins til
ráðherranefndar EB um umboð til formlegra samningaviðræðna við
EFTA, sé viðunandi og haldi opnum þeim möguleika að í samningunum
verði tekið sérstakt tillit til íslands
Framkvæmdastjórn EB afgreiddi-
í gær tillögur til ráðherranefndar EB
um umboð til formlegra samninga
við EFTA um svokallað Evrópskt
efnahagssvæði. Jón Baldvin Hannib-
alsson utanríkisráðherra sagði við
Morgunblaðið að búið væri að bíða
lengi eftir þessu umboði sem nú hefði
verið veitt í þriðju atrennu. Hann
sagðist ekki vera búinn að fá allan
texta tillögunnar í hendur, sem hefði
eitthvað verið breytt frá upphafleg-
um drögum framkvæmdastjórnar-
innar, en kaflinn um sjávarútvegs-
mál væri svohljóðandi: Að þ'ví er
varðar sjávarútveg, er mikilvægt,
með tilliti til þess hversu viðkvæmur
þessi geiri er innan Evrópubanda-
lagsins, að EB sækist eftir lausn í
fullu jafnvægi, sem gæti gert kleift
að tryggja á viðunandi hátt bæði
fiskveiðihagsmuni Evrópubandalags-
ins, einkum að því er varðar aðgang
að sjávarauðlindum EFTA-landa, og
viðskiptahagsmuni samningsaðila
þess.
„Það er okkar niat að þetta orða-
lag sé viðunandi. Ég veit að uppi
voru tillögur um að hafa þetta orða-
lag mun harðara, en þetta túlkum
við á þá leið, að orðalagið haldi opn-
um þeim möguleika að taka sérstakt
tillit til viðskiptahagsmuna samn-
ingsaðila, í þessu tilviki sérstöðu ís-
lands,“ sagði Jón Baldvin.
Hann sagði að málið, og þar með
texti samningsumboðsins, færi nú til'
umræðu í utanríkismálanefnd Evr-
ópubandalagsþingsins og ef þar tæk-
ist ekki samkomulag yrði málinu
vísað til umræðu í þinginu sjálfu
14.-18. maí. „Þar hafa verið uppi
mjög gagnrýnar raddir, sem hafa
haft ýmsar ranghugmyndir um stöðu
EFTA. Þetta þýðir að enn brýnna
er en ella áð upplýsa menn þar vand-
lega um stöðu málsins, til að draga
úr hættu á því, að á þinginu komi
fram frekari breytingartillögur.
En það er ljóst, samkvæmt þessu,
að umboð ráðherraráðsins verður
ekki veitt fyrr en í fyrsta lagi 18.-19. ”
júni. Hins vegar heyri ég, eftir fund
ráðherraráðsins sem var beint í kjöl-
far framkvæmdastjórnarfundarins,
að pólitískur vilji til þess að hefja
þessa samninga án frekari undan-
dráttar hafi fremur vaxið en hitt.
Afinælistónleikar Guðmundar
GUÐMUNDUR Jónsson óperusöngvari lieldur afmælistónleika í Gamla
bíói annað kvöld, fímmtudagskvöldið 10 mai, en þann dag heldur Guð-
mundur upp á 70 ára aftnæli sitt. Tónleikarnir hcljast kl. 20.30. Undir-
leikari á tónleikunum er Ólafúr Vignir Albertsson píanóleikari.
„Tónleikarnir leggjast bara vel í
mig, ég er bjartsýnn maður að eðlis-
fari og hef verið ákaflega heppinn á
mínum söngferli," sagði Guðmundur.
I mars á þessu ári voru liðin 47 ár
frá því Guðmundur fyrst steig á svið
í Gamla bíói „Það var mitt fyrsta
alvöruhlutverk," segir hann, „ég var
þá unglingur, ekki orðinn 23 ára.
Þarna söng ég í Árstíðunum eftir
Haydn með þeim Daníel Þorkelssyni
og Guðrúnu Ágústsdóttur, en Róbert
A. Ottósson stjórnaði.“
Efnisskráin á afmælistónleikum
Guðmundar verður fjölbreytt, flutt
verða verk eftir Haydn, Shubert,
aríur eftir Mozart, Verdi og Wagner,
fjögur létt amerísk lög og fimm lög
eftir íslenska höfunda, þá Karl Run-
ólfsson, Árna Thorsteinsson, Jón
Þórarinsson og Sveinbjörn Svein-
björnsson.
Guðmundur lærði í Danmörku þar
sem hann var um tveggja ára skeið
og einnig var hann við nám í Banda-
ríkjunum í tvö ár. „Síðan var ég I
endurhæfingu í Vín í eitt ár seinna,"
sagði Guðmundur. Hann sagði að
aldrei hefði komið til greina að flytj-
ast búferlum til útlanda og setjast
þar að. „Ég var kominn með fjöl-
skyldu og vildi heldur vera heima."
Guðmundur sagði að eftirminni-
legir atburðir væru vissulega margir
á löngum ferli, en vildi þó ekki nefna
einn öðrum fremur. „Ég hef verið
ákaflega heppinn og sjálfsagt hefur
enginn sungið fleiri hlutverk í Þjóð-
leikhúsinu en ég. Fyrsta hlutverkið
var í Rigoletto og síðasta stóra hlut-
verk mitt var í Silkitrommunni."
Hann hefur sungið í Þjóðleikhúsinu,
með Sinfóníuhljómsveitinni, Leikfé-
lagi Akureyrar, Reykjavíkur og fleir-
um. „Ég hef ekki tölu á því hversu
oft ég hef komið fram, en ætli hlut-
Guðmundur Jónsson óperu-
söngvari fagnar 70 ára afmæli.
verkin séu ekki á milli 70-80 og ég
man að veturinn 1944-45 söng ég
16 sinnum í Gamla bíói.“
rninga-
veiða
skiptaréttar, sem send var saksókn-
ara í maí 1986, sé þessu marki
brennd. Einhliða rannsókn hafi þá
farið fram þar sem skiptaráðendum,
bústjórum og einkum tilkvöddum
endurskoðanda hefði sést yfir að
kanna málið með þá meginreglu
íslensks réttar að leiðarljósi að kanna
jöfnum höndum þau atriði sem leitt
gætu til sýknu og sektar. Að feng-
inni skýrslu skiptaréttar og að lítt
könnuðu máli hefði þáverandi rann-
sóknarlögreglustjóri hneppt nokkra
forystumenn Hafskips í gæsluvarð-
hald án nokkurs undirbúnings og
hefðu þær aðferðir tafið og flækt
málið á ýmsan hátt.
Jón Magnúson rakti síðan þá at-
burðarás sem orðið hefði til þess að
skipaður var sérstakur ríkissaksókn-
ari til að fara með málið og ítrekaði
áður framkomnar athugasemdir við
fyrri og síðari rannsókn málsins,
einkum það að rannsóknarlögregla
hefði ekki sinnt því að afla þeirra
gagna sem ákæruvaldið óskaði eftir.
I stað þess að endursenda lögregl-
unni málið þegar gögn hennar bár-
ust hefði saksóknari látið sig hafa
það að gefa út ákærur á grundvelli
hinnar takmörkuðu og ófullkomnu
rannsóknar, þar sem fjölmargir þætt-
ir sem hann hafði beðið um rannsókn
á hefðu alls ekki verið kannaðir.
Lögmaðurinn kvaðst telja líklegt að
ríkissaksóknari hefði ekki upgötvað
hvers kyns var fyrr en ákæran hafði
verið útgefin. Þá gagnrýndi lögmað-
urinn enn það að endurskoðendur
sérstaks saksóknara hefðu ekki
kannað sjálfstætt frumgögn málsins,
eins og þeim hefði verið falið, heldur
aðeins skýrslu þess kollega þeirra
sem fyrr hefði komið að málinu.
Þrátt fyrir ýmsa fyrirvara í skýrslu
endurskoðendanna hafi saksóknari
tekið niðurstöður þeirra gangrýnis-
laust og ákært á grundvelli þeirra
án þess að skeyta um fyrii-varana.
Þá sagði hann að vegna þeirrar
óreiðu sem komist hefði á vörslu
skjala í upphafi málsins hefði ekki
undir rekstri málsins tekist að bæta
úr skorti á fjölda nauðsynlegra
gagna. Hann gagnrýndi að aðeins
hefðu verið rannsökuð þau atriði í
milliuppgjöri og ársreikningum Haf-
skips sem leitt hefðu getað til lækk-
unar á eiginfjárstöðu en ekki einnig
þau sem hækkað hefðu getað eigið
fé.
200 rangar ályktanir
Jón Magnússon rakti að Ragnar
Kjartansson, umbjóðandi sinn, hefði
eins og aðrir þeir sem sættu ákærum
í málinu, legið undir ámæli almenn-
ings, þurft að þola svívirðingar og
skens í fjölmiðlum en hefði brugðist
við með því að gera það sem í hans
valdi stóð til að hreinsa hendur sínar.
Hann sagði að ekki aðeins hefðu
hinir ákærðu þurft að líða fyrir ítrek-
uð mistök opinberra starfsmanna
sem að rannsókn málsins hafi komið,
aðallega á fyrstu stigum þess heldur
einnig umfjöllun fjölmiðla, einkum
Helgarpóstsins sem í 55 tölublöðum
hefði varið 85 efnissíðum undir mál-
efni Hafskips og í þeirri uiúfjöllun
væri að finna 200 hrekjanlegar lygar
og rangar ályktanir. Helgarpósturinn
hafi sjálfur orðið gjaldþrota þegar
ný tækifæri til að velta sér upp úr
ógæfu annarra hafi látið á sér
standa. Það sé til marks um fárán-
leika hlutanna að þáverandi ritstjóri
Helgarpóstsins sem borið hafi höfuð-
ábyrgð á þessari umfjöllun skuli nú
sitja í siðanefnd Blaðamannafélags
íslands.
Jón Magnússon rakti umsvif Haf-
skips, starfsmannafjölda og veltu og
gerði grein fyrir starfsskipulagi þess
samkvæmt skipuriti. Það sýndi
glöggt að reksturinn hefði verið svo
víðfeðmur og umfangsmikill og
starfsmönnum sem hefðu sannað sig
hefði verið falið mikið vald og
ábyrgð. Hveijum manni hlyti að vera
ljóst að stjórnarformaður slíks félags
hefði ekki möguleika eða aðstöðu til
að vera með nefið ofan í hvers manns
koppi. Þá vék hann að því að stjórn
félagsins hefði verið sérstaklega virk
í starfi og upplýsingamiðlun til
stjórnarmanna til fyrirmyndar. Sjálf-
sagt hefði engan órað fyrir því á
þeim tíma sern Hafskipsmenn hefðu
gengið fram í þeim málum að ná
fram aukinni virkni í stjórninni og
fá umræður um möguleika og horfur
í rekstri félagsins að allt það pappírs-
flóð og þau vönduðu vinnubrögð
kveiktu hugmyndir um tvöfalda
skýrslugerð hjá félaginu og leiddu
til ákæru og færðu ákæruvaldinu
skjöl í hendur sem það rangtúlki.
Stjórnarmönnum hafi verið og hafi
mátt vera ljóst að rekstur félagsins
var erfiður og áhættusamur og
brugðið gat til beggja vona. Stjórnin
hafi jafnan rætt uppgjör og ársreikn-
inga og uppgjörsforsendur og önnur
grundvallaratriði. Bókhald fyrirtæk-
isins hafi verið í afar góðu lagi, þar
til hafist var handa um Atlantshafs-
siglingarnar, það staðfestu jafnvel
rannsóknarendurskoðendui- en þá
hefðu mál farið úr böndum vegna
aukins álags á starfsfólk, skorts á
stjórnun og lélegra vinnubragða á
skrifstofu Hafskips í Bandaríkjunum.
Átelja mætti Hafskipsmenn fyrir
þetta en þau mistök sem orðið hefðu
eða kynnu að hafa orðið í bókhalds-
málum og við uppgjör og ársreikn-
inga væru samkvæmt skilgreiningu
skipurits og framburði aðalbókara
og endurskoðanda á ábyrgð aðalbók-
ara félagsins. Það hafi ekki verið
verkefni Ragnars Kjartanssonar að
fást um eða hafa afskipti af einstök-
um bókhaldsfærslum; það hafi ekki
verið verkefni eða verksvið hans. Auk
þess hafi hann á þeim tírna haft tak-
markaða þekkingu á bókhaldsmál-
um.
Jón Magnússon sagði að árið 1985
hefði öll starfsemi Hafskips verið í
eðlilegum farvegi og ekki væri hægt
að benda á með nokkrum hætti að
einhver undirbúningur gjaldþrots
hafi verið á ferðinni af hálfu stjórn-
enda fyrirtækisins seinni hluta árs
1985 eða fyrr. Fram til þess síðasta
hafi menn haldið að möguleiki væri
á að koma félaginu á réttan kjöl og
stóra spurningin hafi verið hvort
Hafskip hafi í raun verið gjaldþrota
á vetrarmánuðum 1985. Lögmaður-
inn leiddi líkur að því að svo hefði
ekki verið, rakti niðurstöður úthlut-
unar úr þrotabúi félagsins, þau áhrif
sem gjaldþrot og skyndisala hefðu
haft á verðmæti eigna þess og meint
mistök við bústjórn sem kostað hefðu
þrotabúið á annað hundrað milljónir
króna. Það blasi við að afar óráðlegt
hafi verið af stærstu lánardrottnum
Hafskips að knýja félagið í gjald-
þrot. Sé skýrsla skiptaráðenda skoð-
uð og borin saman við það sem fjall-
að sé um í þessu dómsmáli komi í
ljós hve mikið Hafskipsmál hafi
skroppið saman frá vormánuðum
1986 til þessa dags.
Að loknum hinum ítarlegu aðfara-
orðum sínum vék lögmaðurinn að
einstökum ákæruliðum og fyrst að
þeim kafla ákærunnar þar sem
Ragnari er ásamt Björgólfi Guð-
mundssyni, Páli Braga Kristjónssyni
og Helga Magnússyni gefið að sök
að hafa rangfært reikningsskil fé-
lagsins með því að útbúa efnislega
röng hókhaldsgögn, fresta gjald-
færslum og gæta ekki viðurkenndra
reikningsskilaaðferða í því skyni að
villa um fyrir stjórn Hafskips og til
að tryggja félaginu áfram fyrir-
greiðslu hjá Utvegsbanka Islands og
og fyrir að fá bankastjórn til að veita
félaginu fjárhagslega fyrirgreiðslu
og valda bankanum tjóni, eða hættu
á tjóni, með því að vekja eða styrkja
rangar hugmyndir bankastjóranna
um raunverulegan efnahag og
rekstrarhorfur félagsins. Lögmaður-
inn sagði að hvergi í gögnum máls-
ins væri að finna neitt, hvorki gögn
né vitnisburð sem styddi að hinir
ákærðu hafi í sameiningu rangfært
reikningsskil, þvert á móti liggi fyrir
gögn og framburðir sem sýni ótvír-
ætt að ekki hafi verið um samantek-
in ráð þéssara aðila að ræða um það
með hvaða hætti skyldi staðið að
reikningsskilum að öðru leyti en því
sem ákveðið hafði verið af stjórn
félagsins og fært af aðalfundarkjörn-
um endurskoðanda. Skjöl sýni að
reynt hafi verið að nálgast hlutina
sem allra best og raunhæfast. Ekki
hafi verið reynt að hafa rangt við
eða blekkja enda slíkt útilokað nema
með beinum atbeina aðalbókara fé-
lagsins. Jón Magnússon sagði að
ekkert væri að finna í ákæru um
hvaða gögn skjólstæðingur sinn hefði
rangfært, eða hvernig hann hafi að
því staðið. Jón sagði að samkvæmt
ákæru hefðu stjórnarménn félagsins
verið blekktir en enginn þeirra hefði
borið, þrátt fyrir að hafa kynnt sér
öll gögn og málavexti, að þeir hefðu
verið beittir blekkingum. Engu að
síður segi sérstakur saksóknari að
þeir hafi verið blekktir. Stjórnar-
mennirnir sjálfir. kvarti hins vegar
helst yfir því að upplýsingastreymi
hafi verið of mikið.
Bankaleg sjónarmið réðu
Lögmaðurinn hóf þessu næst að
reifa ákæru um að Ragnar hafi
ásamt öðrum beitt rangfærslum og
blekkingum til að tryggja lánstraust
félagsins og fyrirgreiðslu hjá Útvegs-
bankanum. Hið rétta væri að bankinn
hefði ávallt vitað hver staðan var og
hefði á þeim tíma sem í ákæru grein-
ir ekki lánað fyrirtækinu nema sem
nam auknum tryggingum frá félag-
inu og tæplega það. Tryggingastað-
an hefði verið betri við gjaldþrot en‘
við upphaf þess tíma sem í ákæru
greinir að blekkingar hafi hafist.
Bankinn hafi ávallt þekkt raunveru-
lega stöðu félagsins en ákvörðun um
að bregða ekki fæti fyrir reksturinn
hefði byggst á bankalegum sjónar-
miðum þar sem hagsmunir hans
hefðu verið í því fólgnir að félagið
stöðvaðist ekki og skip þess yrðir
kyrrsett vegna þess að þá hefðu verð-
mæti glatast.