Morgunblaðið - 30.08.1991, Qupperneq 34

34
MORGUNBLAÐIÐ FÖSTUDAGUR 30. ÁGÚST 1991
Verður orku-
lindin auðlind?
lAJíraORO
eftirBjörn S.
Stefánsson
Þótt erfítt sé að trúa því, að
milljarðafyrirtæki taki ákvarðanir
eða fresti ákvörðunum um verkefni
sem standa í marga áratugi, vegna
dægursveifina af ýmsu tagi, virðist
engu að síður ijóst að svo er í ein-
hverjum mæli.
(Reykjavíkurbréf Morgunblaðsins
21. apríl 1991.)
Þetta var sagt í tilefni af þeirri
frétt, að þeir sem nú auka helzt
álkaup sín eiga viðskipti við aðra
en þau fyrirtæki sem rætt er við
vegna álvers á Keilisnesi, og dragi
það úr líkum á því, að álverinu
verði komið upp. Fleiri dæmi mætti
nefna um, að vísað hefur verið til
dægursveiflna sem ráði áhuga á
orkufrekum iðjuverum hér á landi.
Hrossabóndi sagði mér, að það
væri regla, þegar sunnanmaður
kæmi til hans að fala hross, að
hann kæmi við annan mann, og
hefði fylgdarmaðurinn það hlutverk
að gera lítið úr kostum hestsins. í
Keilisnesmálinu koma annað veifið
fram athugasemdir (frá orkukaup-
endum?) um að í Venesúela a fáist
orka á miklu lægra verði en hér sé
rætt um.
Ég hef reynt að skilja framkomu
orkukaupenda, eins og þeir hefðu
að leiðarljósi að ná kaupum með
sem minnstum kostnaði og sem
minnstum skuldbindingum með því
m.a. að
1) leifa hófanna hjá orkuframleið-
anda sem hefur lítið svigrúm og
semja helzt ekki við aðra en þá sem
eiga orkuna tilbúna og geta því iiia
frestað því að koma henni í verð,
2) Þrengja svigrúm orkuframleið-
andans,
3) halda sem lengst eigin svigrúmi,
WIKA
Þrýstimælar
Allar stæröir og geröir
iSsiirtoiuisuir Jéini§@®ini Is ©@
Vesturgötu 16 - Simar 14680-13280
4) bera saman orkuframleiðendur
sem hafa svo ólíkar forsendur, að
orkuseljandi geti lítið vitað hvernig
staða hans er metin,
5) hafa eigin enda lausa með því
að hafa ekki fullt umboð, en hnýta
enda orkuframleiðandans,
6) koma áhættunni á orkuframleið-
andann.
Það lítið sem íslenzkur blaðales-
andi getur séð á spilin, virðist samn-
ingamönnum orkukaupenda takast
vel að fylgja slíkum ieiðbeiningum,
eins og rekja má í sömu röð:
1) Eftir virkjun Blöndu verður til
hér nokkur orka, sem ekki eru talin
sérstök not fyrir í bráð og má því
teljast fastur kostnaður. Þeir, sem
til þessa hafa ráðið samningum um
orkusölu, eru menn sem hafa verið
sannfærðir um, að aðeins með henni
sé að vænta hagvaxtar fyrir þjóðar-
búið. Vegna fjarlægðar frá orku-
mörkuðum er enginn almennur
markaður fyrir mikla orku. Ráða-
menn hafa því talið svigrúm lands-
manna þröngt og ekki farið leynt
með það.
2) Orkukaupendur hafa með því
að draga lappirnar í samningum
sett íslendinga í' þá stöðu að telja
sig verða að ná samningum með æ
lakari skilyrðum (það virðist þó
ekki eiga við um núverandi forsæt-
isráðherra sem talar öðruvísi).
3) Ég hef enga vitneskju um hvað
fyrirtækin hafast að til að leita
annarra úrræða. Iðulega eru íslend-
ingar minntir á, að í Kanada og
Venezúela bjóðist miklu lægra
orkuverð en hér.
4) Orkuverð og stjórnarfar á ís-
landi og í Venezúela eru svo ólík
fyrirbæri, að íslendingar geta illa
gert sér grein fyrir samkeppnis-
stöðu sinni. Þannig má þrýsta á þá
til að semja um lægra orkuverð eða
sættast á minni ábyrgð. Skyldi vera
leikið eins í Venezúela?
5) Umboðsleysi orkukaupenda er
að minnsta kosti á tveimur stigum.
Þtjú sjálfstæð fyrirtæki standa að
Atlantsálshópnum. Enn aðrir ráða
fjármögnun að loknum orkusölu-
samningum. Fyrirtækin stofna
sérstakt fyrirtæki án fjárhags-
ábyrgðar þeirra. Þegar sér fram á,
að eitt atriðf bindist (t.d. fram-
kvæmdakostnaður), nýtast þeir
hagsmunir, sem Islendingar telja
sig hafa eignazt þar, til að þrýsta
★ Pitney Bowes
Frfmerkjavélar
OTTO B. ARNAR HF.
Skipholti 33 -105 Reykjavík
Símar 624631 / 624699
Björn S. Stefánsson
„Þeir, sem til þessa
hafa ráðið samningum
um orkusölu, eru menn
sem hafa verið sann-
færðir um, að aðeins
með henni sé að vænta
hagvaxtar fyrir þjóðar-
búið“.
niður öðru, svo sem orkuverði og
orkukaupaábyrgð, ella eigi þeir á
hættu að missa- af samningum.
(Mikill framkvæmdakostnaður
táknar miklar framkvæmdatekjur).
6) Orkukaupandi er tregur til að
ábyrgjast orkukaup undir öllum
kringumstæðum og vill binda orku-
verð álverði um áratugi, en það er
óræð stærð. Slíkt samrýmist ekki
lögum um Landsvirkjun, þar sem
kveðið er á um, að stórsala á orku
megi ekki hækka verð til almenn-
ings, en það gæti orðið við slíka
tengingu við órætt álverð. Alþingi
getur vitaskuld breytt lögunum.
Annað ráð var bent á í vetur, að
stofna sérstakt fyrirtæki til að selja
álverinu orku. Því var svarað af
kunnugum, að slíkt fyrirtæki fengi
lakari lánskjör til virkjunar en
Landsvirkjun. Það sýnir mat lánar-
drottna á þeirri ábyrgð sem orku-
sala til álvers gæti lagt á almenna
kaupendur Landsvirkjunarorku.
Ungur heyrði ég iðnaðarráðherra
tala á héraðsmóti Sjálfstæðisflokks-
ins í Vestur-Húnavatnssýslu (það
var sumarið 1954). Hann gat þess,
að maður nokkur hefði harmað það
við sig, að svo_ mikið af vel ræktan-
legri jörð á íslandi væri enn lítt
nýtt. Ræðumaður (Ingólfur Jóns-
son) kvaðst líta á slíkt land sem
auðlind sem vel mætti geyma, þar
til hennar yrði þörf og hana mætti
nýta, svo að svaraði kostnaði, Er
því ekki eins farið með orkulindirn-
ar? Þar er vandinn sá, að það þarf
nokkurra áratuga reynslu til að
skera úr um hagkvæmni orkusölu-
samnings. Forsendur geta breytzt
þannig, að engir verði dregnir til
ábyrgðar, enda yrðu þeir horfnir
af vettvangi, þegar dæmið mætti
gera upp. Þetta er ólíkt annarri
nýsköpunarviðleitni stjórnvalda
undanfarið í atvinnugreinum (fisk-
eldi, loðdýrarækt), þar sem miklu
styttra er í skuldaskil.
Höfundur stundar
þjóðfélagsrannsóknir.
Húsi verslunarinnar, Kringlunni 7
símar 678555 og 30400.
• r
Slysagildrur í umferðimii
á Hafnarfjarðarvegi
eftir Gyðu
Jóhannsdóttur
Það er sífellt verið að trýna
fyrir ökumönnum að sýna varkárni
og tillitssemi í umferðinni til þess
að koma í veg fyrir slys. En hvað
með þá sem eiga að sjá um merki
og umferðarskilti á vegum til þess
að tryggja að ökumenn nái áttum
í umferðinni? Staðsetning og
hönnun á umferðarskiltum er afar
þýðingarmikið atriði til þess að
ökumenn séu ekki í vafa um hvað
framundan er á akreinunum og
geti hagað akstri sínum eftir því.
Til dæmis um það er umferðarskil-
tið sem á að sýna afleggjarann út
í Arnarnes. Það sést ekki á það
fyrir tveim skiltum sem eru fram-
an við það. Á öðru stendur Garða-
bær, en á hinu Spennið beltin.
Á Hafnarfjarðarvegi er mikill
umferðarþungi og að jafnaði er
keyrt þar á 80 til 95 km hraða.
Ef keyrt er hægar, eða á lögboðn-
um hraða, eru menn í bráðri
hættu. Þetta kannast allir bílstjór-
ar við sem keyra þessa leið.
Ökumenn „sikk-sakka“ á milli
akreina, gefa stefnuljós um leið
og beygt er, eða ekki, en hugsa
um það eitt að komast sem fyrst
fram úr og bölva þeim sem keyra
hægt.
Eftir að ég lenti í árekstri á
Hafnarfjarðarvegi fyrir skömmu
og var svo lánsöm að sleppa með
skrekkinn og tjón á bílnum vildi
ég kanna orsakir fýrir því óhappi,
en ég hef yfír 40 ára reynslu í
akstri. Að athuguðu máli og eftir
viðtöl við fólk sem keyrir til og frá
Hafnarfirði að staðaldri, hef ég
komist að þeirri niðurstöðu, að
fleiri en ein slysagildra sé á þess-
ari leið.
I Fossvogi er samtenging milli
akreina sem lögreglan kallar
„keðjuna", vegna þess að þar var
áður strengd keðja sem kom í veg
fyrir að bílar kæmust þar yfir.
Nú hefur keðjan verið íjarlægð og
bifreiðar úr hvorri áttinni sem er,
taka U-beygjur af vinstri akrein-
um, án þes að nokkur aðstaða sé
fyrir hendi til þess.
Sunnan Kópavogslækjar,
skammt frá umferðarbrúnni sem
liggur yfir í Arnarnesið geta bílar
einnig tekið U-beygjur af vinstri
akreinum, eins og á „keðjunni"
en þarna er umferðin með hrað-
asta móti vegna halia vegarins
niður að Kópavogslæknum. Þar
var keyrt á minn bíl þegar ég
hægði á til þesg. að taka U-beygju,
en ungur bílstjóri sem var á mikl-
um hraða sýndi bæði ökuleikni og
snarræði með því dælda aðeins
hliðina á bílnum mínum um leið
og hann hentist fram úr og hafn-
aði utan vegar. Með þessu kom
hann í veg fyrir aftanákeyrslu sem
hefði haft í för með sér alvarlegt
uipferðarslys.
Þegar ég hafði samband við
vegaeftirlitsmann á skrifstofu
Vegagerðar ríkisins og spurði
hvort léyfilegt væri að taka U-
beygjur á þessum stað kvað hann
svo vera. „En hversvegna er þá
ekkert merki sem gefur það til
kynna?“ spurði ég. „Það vita þetta
allir,“ svaraði vegaeftirlitsmaður-
Gyða Jóhannsdóttir
„Umferðarslysin eru
ógnvekjandi og þau eru
hlutfallslega mun fleiri
hér á landi en annars
staðar. Ef breyting á
að verða á því þarf fyrst
og fremst að leita or-
sakanna fyrir því að svo
er.“
inn, sem kvaðst búa í Kópavogi
og að það væri þægilegt fyrir
Kópavogsbúa að geta tekið þarna
beygju, en væri einnig mikið notað
af lögreglu.
Það liggur ljóst fyrir að þar sem
U-beygjur eru leyfðar þurfa að
vera örvar eða ör.nur umferðar-
merki og aðreinar til þess að öku-
menn geti minnkað hraðann áður
en beygjan er tekin. Ef svo er
ekki á að loka þessum eyðum með
hindrunum sem lögregla og vega-
gerðarmenn geta fjarlægt þegar
þeir eru að athafna sig þar og
sinna skyldustörfum.
Umferðarslys eru ógnvekjandi
og þau eru hlutfallslega mun fleiri
hér á landi en annars staðar. Ef
breyting á að verða á því þarf
fyrst og fremst að leita orsakanna
fyrir því að svo er. íslendingar
mættu sýna meiri kurteisi í um-
ferðinni. íslenskur læknir sem hef-
ur búið tólf ár i Svíþjóð og flutti
fyrir skömmu heirn með fjölskyldu
sína, Iét svo ummælt að hann hafði
séð fleiri umferðarslys í Reykjavík
á einum mánuði en á heilu ári í
Svíþjóð.
Ég gafst upp á því að reyna
að ná til einhvers í „kerfinu" sem
hefði með þau atriði umferðarmála
að gera sem ég hef hér vakið at-
hygli á, en vænti þes að Vegagerð
ríkisins, Forvarnadeild umferðar-
mála, Umferðarráð, Umferðar-
máladeild lögreglunnar, eða aðrir
sem láta sig varða umferðarör-
yggi, lesi þessar línur og ráði bót
á slysagildrum á Hafnarfjarðar-
vegi.
Höfundur er í samstarfsnefnd
félaga eldri borgara í Keykjavík.
Lögreglan kallar þetta „keðjuna".