Morgunblaðið - 23.01.1993, Page 12

12
MORGUNBLAÐIÐ LAUGARDAGUR 23. JANÚAR 1993
Sinfóníutónleikar
Tónlist
Jón Asgeirsson
Jón Leifs, Debussy og Ravel
voru tónskáldin á síðari tónleikum
Sinfóníuhljómsveitar íslands, sem
haldnir voru í Háskólabíói sl.
fímmtudag. Einleikari var Jean-
Philippe Collard en stjórnandi
Petri Sakari.
Fyrsta verk tónleikanna var
Forleikur og sorgarlag úr Galdra
Lofti, eftir Jón Leifs. Foiieikurinn
var leikinn „beint af- áuguh'i", án
þess að staldrað væri við einstaka
áhrifsatriði og sorgarlagið, sem
tengist dauða Steinunnar í leik-
verkinu, vantaði það myrkur og
þá tregafullu sekt Lofts, sem Jón
Leifs vildi túlka, t.d. með sér-
kennilegri raddsetningu sinni á
sálmalaginu „Allt eins og blóm-
strið eina“. Verkið var að mörgu
ieyti hreinlegt í flutningi en án
skáldlegrar túlkunar á þeim til-
fínningaátökum sem finna má í
þessari „leik-klassík“ okkar ís-
lendinga, þ.e. Galdra Lofti, eftir
Jóhann Siguijónsson.
Hljómsveitarverkið Leikur (Je-
ux) eftir Debussy er sérkennilegt
verk. Það er upprunalega ballett
og er efni hans að þrír tennisleik-
arar, einn piltur og tvær stúlkur,
hittast og gengur verkið út á dað-
ur piltsins við báðar stúlkurnar.
Hann getur ekki gert upp hug
sinn um það hvora hann vilji og
endar ballettinn á því að þau þijú
fara hvert í sína áttina. Megin
einkenni verksins er daðurslegur
leikur með blæbrigði og þar vant-
aði nokkuð á hjá hljómsveitinni,
þó margt væri fallega leikið.
Píanókonsert í G-dúr eftir Ra-
vel er skemmtileg og leikandi tón-
smíð en einleikari í verkinu var
Jean-Philippe Collard, aldeilis
Jón Leifs
stjórsnjall píanóleikari. Allur
flutningur hans var sérlega skýr.
í hæga kaflanum sló hann á við-
kvæma strengi og í lokakaflanum
var glettnin, hryn-skerpan og leik-
gleðin hrífandi, enda hreifst
hljómsveitin með og lék oft vel,
þó stundum vantaði hvellskerpuna
í hljóðfallið.
Lokaverkið var seinni svítan
úr ballettinum Dafnis og Klóa,
eftir Ravel, sem í heild er eitt af
bestu hljómsveitarverkum 20. ald-
arinnar. Leikur hljómsveitarinnar
var mjög góður, þó enn megi finna
að því, að ekki sé nægilega mik-
ill munur á „píanissimo" og „fort-
issimo“. Þar með glatast nokkuð
af þeim blæbrigðaleik, sem ein-
kennir tónverk eftir Debussy og
Ravel. Hvað um það, þá var svít-
an í heild skemmtilega og vel leik-
in, undir lifandi stjórn Petris Sak-
aris.
Blásarasveit MIT er ein af 20
tónlistarhópum innan tækniháskóla
Massachusetts. Sveitin var stofnuð
1948. Hljóðfæraleikarar hennar eru
75 talsins, núverandi og fyrrverandi
nemendur MIT, og hafa þeir flestir
stundað nám í raunvísindum eða
verkfræði. Auk þess að flytja verk
eftir þekkt tónskáld tuttugustu ald-
arinnar lætur sveitin semja fyrir sig
nýtt verk á hveiju ári. Árið 1986
hóf Oxford-háskólaútgáfan að
safna saman til útgáfu þeim verkum
sem samin hafa verið fyrir sveitina.
Árlega heldur blásarasveitin fimm
tónleika innan skólans og fímm tón-
leika í árlegum tónleikaferðum.
Þessi ferð sveitarinnar til íslands
er sú fyrsta út fyrir landsteinana.
Morgunblaöið/Sverrir
Teresa (Björk Jakobsdóttir) snýr baki í myndavél og er að munnhöggvast við systur sína Mód (Jóna
Guðrún Jónsdóttir) um heimkomu föðurins (Þröstur Guðbjartsson).
Astareldur á bensínstöð
Nemendaleikhúsið frumsýnir Bensínstöðina eftir Gildas Bourdet
NEMENDALEIKHÚSIÐ frumsýnir í kvöld kl. 20.00 leikritið Bensín-
stöðin eftir franska leikskáldið Gildas Bourdet í þýðingu Friðriks
Rafnssonar. Þórhallur Sigurðsson leikstýrir, Grétar Reynisson hann-
ar leikmynd og Helga Stefánsdóttir búninga, en um Iýsingu sér
Egill Ingibergsson. Leikritið gerist á nokkrum dögum í maí og júní
í nútímanum, og er umgjörðin afskekkt bensínstöð og verkstæði í
frönsku sveitahéraði, sem er í senn vinnustaður og heimili aðalper-
sónanna, en verkið fjallar um tilfinningarík samskipti þeirra. Bensín-
stöðin er annað verkefni Nemendaleikhússins í vetur.
Stórsveit á tónleikum
BLÁSARASVEIT MIT-skólans í Cambridge, Massachusetts, heldur
tónleika í Háskólabíói mánudagskvöldið 25. janúar. Tónleikarnir
hefjast klukkan 20 og hljómsveitarsljóri er John Corley. Á efnisskrá
verða verk eftir Copland, Milhaud, Holst, Mendelssohn, Nelson og
fleiri.
Hljómsveitarstjórinn John Corley
stjórnar ýmsum hljómsveitum í
Boston. Hann er m.a. stofnandi og
frámkvæmdastjóri Málmblásara-
sveitar Boston. Corley er stunda-
kennari við hugvísindadeild MIT og
hefur stjórnað blásarasveitinni frá
stofnun hennar.
Corley hóf tónlistarferil sinn fyr-
ir 50 árum sem stjórnandi herlúðra-
sveitar á Keflavíkurflugvelli. Þar
stjórnaði hann rúmlega 700 tónleik-
um á árunum 1943 til 1946 fyrir
hersveitir bandamanna. Auk þess
stjórnaði hann tónleikum fyrir íbúa
Reykjavíkur og fékk þá gjarnan til
liðs við sig íslenska söngvara, þar
á meðal Guðmund Jónsson og Pétur
Jónsson.
Höfundur Bensínstöðvarinnar
heitir Gildas Bourdet og er fæddur
árið 1947. Tvítugur að aldri hóf
hann að starfa með áhugaleikhópn-
um Gráa málverkinu í borginni Le
Havre í Norður-Frakklandi, lék lítil-
lega en sinnti aðallega gerð leik-
mynda og búninga. Hann tók þátt
í stofnun hins sk. Salamöndruleik-
húss árið 1969, sem í fyrstu var
skipaður áhugaleikurum en þróaðist
út atvinnumennsku. Bourdet hefur
stýrt hópnum frá 1972, og hóf að
skrifa leikverk fyrir hann 1980.
„Didascaliers" hét fyrsta leikrit
hans fyrir hópinn, en það var fjöl-
tæknisýning sem reyndi að virkja
nútíma myndmiðla í leikhúsi, Síð-
ustu smáatriðin fylgdi á eftir næsta
ár, „Le Sperleau" árið 1982, Bens-
ínstöðin árið 1985, Máninn hrækir
árið 1986 og Ókosturinn árið 1988.
Höfundur hefur leikstýrt öllum
þessum sýningum og hannað leik-
myndir fyrir þær flestar. Bourdet
hefur einnig leikstýrt rómuðum
uppsetningum á ýmsum verkum
leikbókmenntanna, auk þess að
semja leiktexta fyrir bæði sjónvarp
og útvarp.
Bensínstöðin var frumsýnd hjá
Salamöndruleikhúsinu í borginni
Tourcoing í Norður-Frakklandi árið
1985. í grein sem þýðandi verks-
ins, Friðrik Rafnsson, ritar í leik-
skrá segir: „En uppfærslan í héraði
var einungis byijunin. Þá um haust-
ið bauð Borgarleikhúsið í París
(Théatre de la Ville) Salamöndru-
leikhúsfólkinu með Bourdet í broddi
fylkingar að koma og sýna verkið
þar ... í skrifum um Gildas Bourdet
og verk hans hafa franskir gagn-
rýnendur verið ósparir á að líkja
honum við ýmsa meistara leiklistar-
sögunnar. Honum er oft líkt við
nútíma Tsjekhov og Bensínstöðin
þá sögð vera tilbrigði við Þijár syst-
ur. Hann hefur líka verið kallaður
Moliére nútímans sökum þess að
hann semur leikrit fyrir eigin leik-
hóp og þykir ekki skorta kímnigáfu
fremur en meistarann gamla. Einn
gagnrýnanda sagði að það væri
ekki heiglum hent að staðsetja
Bourdet í litrófí nútíma leikrita-
gerðar, en að ef til vill mætti kom-
ast nærri því að setja hann mitt á
milli Botho Strauss hins þýska og
Sam Shepards hins ameríska.“
Friðrik segir einnig, að aftur og
„aftur koma gagnrýnendur inn á
það að hann standi ærið nærri þeim
anda sem er ríkjandi í kvikmyndum
franskra kvikmyndaleikstjóra af
yngri kynslóðinni; hann vinnur oft
með ungar persónur sem eru högg-
þéttar og töff á yfírborðinu, en
Söngtónleikar í Gerðubergi
Tónlist
Ragnar Björnsson
Ása Lísbet Björgvinsdóttir hélt
sína fyrstu opinberu tónleika i
Gerðubergi á fímmtudagskvöldið.
Engar upplýsingar var að fínna
um söngkonuna í söngskrá og er
það mjög miður, ekki síst þar sem
um frumraun er að ræða. Undir-
rituðum er ókunnugt um náms-
feril söngkonunnar og þá ekki
hvort eða hvaða prófum hún hef-
ur lokið sem söngvari. Að vísu
skipta próf í sjálfu sér engu máli
þegar út í alvöruna er komið, þá
er það frammistaðan ein á tónlei-
kapallinum sem gildir og flytjand-
inn er dæmdur eftir. í þessu til-
felli verður að segjast að of
snemmt var af stað farið. Ennþá
vantar of marga þætti í flutning-
inn til að maður fái notið jákvæðu
hliðar flytjandans. Ása Lísbet
virðist búa yfir töluverðum söng-
hæfileikum sem enn eru óhamdir.
Að upplagi á hún til mikið radd-
magn, stundum volduga tóna sem
benda á góðan efnivið, en mikið
vantar enn á stöðugleika í radd-
beitingu, þjálfaða öndun og o.fl.
Miðsvið raddarinnar og dýptin er
lítið unnið og verður röddin því
óörugg og hljómlaus, en einmitt
á þessu raddsviði held ég að Ása
eigi alla möguleika fyrir sér og
þegar það er komið hætta háu
tónarnir að verða eins og einmana
sólir, en tengjast hinum hluta
tónlistarinnar. Annað er það sem
verður að bæta, en það er texta-
meðferð sem var afar slöpp í ís-
lensku lögunum. Allir vita að
söngur getur aldrei orðið góður
nema að texta sé skilað skýrt,
tekið sé utan um hvert orð og
því skilað eins og skrifað stend-
ur, í sögn á sama hátt og leikar-
inn gerir. Framburður söngkon-
unnar á samhljóðanum s var mjög
framandi Þennan s-framburð
kannaðist undirritaður ekki við
úr neinu tungumáli, gat helst
ímyndað sér að tengdist einhveiju
geimveru-essi. Þessi slæma
textameðferð var af einhveijum
ástæðum minna áberandi í síðari
hluta efnisskrárinnar, þ.e. þegar
sungið var á erlendum málum.
Fyrr en ráðið hefur verið bót á
þessari tæknilegu vöntun er út í
hött að tala um meðferð eintakra
laga. En þegar og ef hún nær
tökum á öllum hliðum tækninnar
gæti orðið spennandi að fjalla um
hvert lag, og trúað gæti ég að
þá yrði hún orðin allt önnur radd-
„týpa“ en hún heldur sig vera í
Ása Lísbet Björgvinsdóttir
dag. David Knowles lék á píanóið
af látlausri smekkvísi.
reynast svo vera margflæktar og
meyrar innvortis. Bourdet segist
óhræddur við að lýsa sterkum til-
finningum, en að hann verði að slá
angistinni upp í grín og því líti
hann á leikrit sín sem gamanleikrit
fyrst og fremst."
Efnisþráður Bensínstöðvarinnar
er eitthvað á þessa leið: í friðsælu
frönsku sveitahéraði stendur bens-
ínstöð og verkstæði sem litið hafa
líflegri daga. Aðalveginum að bens-
ínstöðinni hefur verið lokað fyrir
nokkru síðan vegna framkvæmda
við nærliggjandi flugvöll, og því eru
viðskiptin í lágmarki. Magdalena
(Vigdís Gunnarsdóttir) sér um
rekstur stöðvarinnar með hjálp vél-
virkjans Samsonar (Hinrik Olafs-
son), en dætur hennar þrjár hafa
öðrum hnöppum að hneppa og af-
hneppa. Ástafar systranna þriggja
er álíka heitt og sumardagarnir sem
hellast yfir; Teresa (Björk Jakobs-
dóttir sem er elst þeirra kvartar þó
yfir karlmannsleysi, en það hýmar
yfir henni þegar hún kynnist
kvennagullinu og Ijósmyndaranum
Ríkarði (Dofri Hermannsson). Hún
veit hins vegar ekki að Ríkarður
er elskhugi miðsysturinnar Mód
(Jóna Guðrún Jónsdóttir), sem varla
er von þvi Mód á að gifast innan
fáeinna vikna hinum velstæða og
ofverndaða læknanema Tómasi
(Gunnar Gunnsteinsson). Yngsta
systirin heitir Doris (Kristina Sund-
ar Hansen) og hefur meiri áhuga á
hraðskreiðri mótorhjólaklíku í ná-
grenninu en stúdentsprófunum sem
vofa yfír. Áhuginn er þó mestmegn-
is bundinn við þungarokksaðdáand-
ann Winnok (Erling Jóhannesson).
Einhvern veginn þannig blasir
staðan við þegar faðir systranna
snýr aftur að lokinni átján ára
langri fjarvem og tilkynnir að hætti
drauga úr fortíðinni, að hann eigi
eitt ár ólifað. Faðir þeirra, Húm-
bert (Þröstur Guðbjartsson), yfirgaf
Magdalenu að sögn vegna afbrýði-
semi og til að þjóna listagyðjunni,
sem hann og hefur gert með um-
deildum árangri. Ástabrall systr-
anna er orðið einn flókabendill sem
innri spenna þeirra á milli leysir
ekki, og verður heimkoma föðurins
enn einn bjarnargreiðinn við ástand
mála. Meðan Citroén-bifreið
Magdalenu tekur á sig mynd í með-
förum Samsonar, leysast atburðirn-
ir upp í nokkurs konar myndleysu
vegna óðagots, hálfsannleika,
beiskju og misskilningsins sem er
nauðsynlegur fylgifiskur alls þessa.
Stálpaður sonur Teresu er þroska-
heftur og nefnist Tútút (Hilmar
Jónsson), er skemmtilega utangátta
í ástarmakki og tilfinningauppgjöri
fjölskyldu sinnar og verður hann
þó vitni að flestum þeim eldfimu
neistum sem á bensínstöðinni
kvikna.
SFr