Morgunblaðið - 23.01.1993, Blaðsíða 24

MORÖUNBLAÐIÐ LAUGARDAGUR 23. JANÚAR 1993
ASEAN-ríkin
Visir að
sameigin-
legnm
markaði
FYRSTA skrefið í átt að sameigin-
legum markaði ríkjanna sex í
Bandalagi ríkja Suðaustur-Asíu
(ASEAN), Brunei, Filippseyja, In-
dónesíu, Malasíu, Tælands og Sin-
gapore, var tekið nú um áramótin.
Rétt eins og á öðrum sameiginleg-
um markaðssvæðum, sem nú er
verið að mynda, s.s. hinu Evrópska
efnahagssvæði Fríverslunar-
bandalags Evrópu og Evrópu-
bandalagsins og NAFTA, sameig-
inlegum markaði Bandaríkjanna,
Kanada og Mexíkó, er stefnt að
fijálsara flæði vöru og þjónustu.
Aætlunin um AFTA (Asean Free
Trade Area) er til fímmtán ára og
fyrstu tíu árin er einungis stefnt að
sameiginlegum markaði ríkjanna sex
þar sem 330 milljónir manna búa nú.
Á fundi ráðherra ASEAN-ríkjanna
fyrir skömmu var tekin sú ákvörðun
að hefja niðurrif tollamúra á iðnaðar-
vörum frá og með 1. janúar 1993.
Hvatinn að myndun AFTA var ótti
leiðtoga ASEAN-ríkjanna við aukna
vemdarstefnu og tollamúra í Evrópu
og Norður-Ameríku. Ekki er þó ætl-
unin með AFTA að torvelda utanríki-
sviðskipti og loka sig af frá umheim-
inum enda eru ríki Suðaustur-Asíu
mjög háð útflutningi. Ríkin ætla ein-
ungis að brjóta niður innbyrðis tolla-
múra án þess að reisa nýja út á við.
Mikill hagvöxtur hefur verið á
þessu svæði undanfarin ár, að meðal-
tali 8% síðan 1987. Vinnuafl er ódýrt
og ríkin auðug af hráefnum og því
hefur verið mikið um fjárfestingar
frá Evrópu, Bandaríkjunum og Jap-
an. Úr þeim gæti þó dregið á næstu
árum með myndun NAFTA og innri
markaðar EB að viðbættri aukinni
samkeppni um fjárfestingar frá lág-
launalöndum á borð við Indland og
ríki Rómönsku Ameríku.
Mengrmarslysið við Súmötru
Enn logar í
olíuskipinu
Singapore. Reuter.
Risaolíuskipið Maersk Navigator logaði enn er það rak hægt í vest-
urátt norður af indónesísku eynni Súmötru í gær en skipið lenti í
árekstri við annað tankskip á fimmtudag. Olía lekur úr skipinu, sem
er um 255.000 tonn að stærð, og er flekkurinn orðinn meira en þriggja
kílómetra langur. Óttast er að verulegur skaði geti orðið á lífríkinu
en sérfræðingar benda þó á að olían sé svonefnd léttolía og gera
megi ráð fyrir að hún gufi því fljótt. Enginn mun hafa slasast við
áreksturinn.
Maersk Navigator, sem var byggt
1989, er í eigu danska skipafélags-
ins A. P. Meller en skráð í Singap-
ore. Var það lestað nærri tveim millj-
ónum tunna af olíu frá Persaflóa og
ferðinni heitið til Japans. Áhöfnin
var flutt frá borði eftir slysið. Hitt
skipið, Sanko Honour, er 96.500.000
tonn og voru tankar þess tómir. Það
skemmdist nokkuð en ekki kom gat
á tanka þess og skipveijar þurftu
ekki á aðstoð að halda eftir slysið.
Talsmaður A. P. Moller sagði að
dráttarbátar væru að reyna að
bjarga Maersk Navigator en sagðist
ekkert geta sagt um það hvenær
hægt yrði að slökkva eldinn, því síð-
ur gat hann tjáð sig um líkur á að
hægt væri að stöðva lekann.
Ymsar tegundir af skjaldbökum
en einnig sækýr, er sagt er að séu
fyrirmyndir sagnanna um hafmeyj-
ar, eru taldar vera í hættu takist
ekki að stöðva olíulekann, einnig
hrygningarstöðvar físks á grunn-
slóðum. Fulltrúi stjórnvalda í Indó-
nesíu, sem sent hafa fjögur skip á
svæðið, sagði að krafíst yrði skaða-
bóta af skipafélaginu ef verulegt tjón
yrði af olíumenguninni.
Japanar hafa boðið fram aðstoð
við að fjarlægja olíuna. Meirihlutinn
af olíuinnflutningi Japana fer um
þröngt Malakkasundið milli Malasíu
og Súmötru.
Aftöku Loðvíks XVLminnst
Þess var minnst í París á fimmtudag að tvö hundruð ár eru síðan Loðvík
sextándi var hálshöggvinn. Konungssinnar komu af því tilefni saman á
Place de la Concorde. Þögn sló á hópinn kl. 10.22 að staðartíma en þá
voru nákvæmlega tvær aldir frá því fallöxin hvein. Athygli vakti að höf-
uð konungsfjölskyldunnar gömlu, greifinn af París, var ekki viðstaddur.
Sagðist hann óttast að hægriöfgasinnar myndu eigna sér minningarathöfn-
ina. Nokkrir konungssinnar tóku sig til og settust að í Pantheon. Lögregl-
an fjarlægði mennina eftir nokkur átök.
Flak rússnesks kíarnorkukafbáts
Vilja einangra Koms-
omolets með froðu
Moskva. Reuter.
RÚSSAR sögðu í gær að þeir hefðu lagt áform um að bjarga kafbátn-
um Komsomolets, sem sökk skammt frá Bjarnarey norður af Noregi
árið 1989, á hilluna og væru í staðinn að athuga aðrar leiðir.
Mikil leynd hvíldi yfir Komsomo- geislavirk efni losna úr læðingi.
lets, sem var tilraunakafbátur, en
um borð var jafnt kjarnakljúfur sem
kjarnorkuvopn. Hafa Norðmenn
mótmælt harðlega áformum um að
reyna að þjarga flaki bátsins þar sem
þeir telja hættu á að við það myndu
Her Króatíu ræðst
inn í Kraiina-hérað
Zaereb, Sarajevo, Pale í Bosníu. Washinerton, Brussel. Reuter.
ÚTVARPIÐ í Sarajevo, sem lá
undir harðri sprengjuárás í gær,
sagði að enn væru átök milli
múslima og Króata í grennd við
borgina Gomji Vakuf, þrátt fyrir
að þeir hafi samið um vopnahlé.
Tanjug- fréttastofan í Belgrad
sagði að króatískir hermenn
hefðu ráðist á Krajina-hérað í
Króatíu þar sem serbneskur
minnihluti hefur lýst yfir sjálf-
stæði. Múslimar segja að Bosníu-
Serbar séu að fá liðsauka frá
Serbíu við borgina Srebrenica.
Rússneskur hermaður í gæsluliði
Sameinuðu þjóðanna fórst í gær í
Króatíu, skammt frá serbnesku
landamærunum, er hann steig á
jarðsprengju. Madeleine Albright,
sem Bill Clinton Bandaríkjaforseti
hefur skipað í stöðu aðalfulltrúa
landsins hjá SÞ, segir að átökin í
Bosníu séu efst á forgangslista
Clintons í utanríkismálum.
Hart er deilt í Þýskalandi um það
hvort þýskir hermenn megi með
einhverjum hætti taka þátt í að
framfylgja flugbanni yfír Bosníu.
Manfred Wömer, framkvæmda-
stjóri Atlantshafsbandalagsins,
NATO, sem líklegt er að annist
flugbannið, hvatti Þjóðveija ein-
dregið til að komast sem fyrst að
niðurstöðu. Stjórnarskrá Þýska-
lands hefur verið túlkuð þannig að
hún banni að þýsku herliði sé beitt
utan vamarsvæðis NATO. Einnig
er bent á að minningar um hernám
og grimmdarverk Þjóðveija í síðari
heimsstyijöld séu enn lifandi í fyrr-
um lýðveldum Júgóslavíu.
Serbar hafa lagt undir sig um
70% Bosníu en múslimar eru nær
helmingur íbúanna og telja mjög á
sig hallað með skiptingunni þótt
þeir hafí samþykkt hana. Síðustu
vikumar hefur stríðsmönnum músl-
ima tekist að rétta nokkuð hlut sinn
gegn Serbum. Ali Akbar Hashemi
Rafsanjani, forseti írans, hringdi í
gær í Alija Izetbegovic, múslima
og forseta Bosníu, til að fá fregnir
af gangi mála og afstöðu Bosníu-
stjórnar til friðaráætlunar SÞ og
Evrópubandalagsins. Friðarviðræð-
um verður haldið áfram í Genf í dag.
Níkolaj Borísov, sem veitir nýrri
nefnd um neðansjávarvinnu for-
stöðu, sagði á blaðamannafundi í
gær að sérfræðingar væru nú þeirr-
ar skoðunar að besta lausnin væri
að innsigla kjarnorkutundurskeytin
og kjarnakljúfínn með sérstakri
froðu sem kæmi í veg fyrir að geisla-
virkni læki út. „Endanleg ákvörðun
verður þó ekki tekin fyrr en málið
hefur verið rannsakað til hlítar."
Nefnd Borísovs hefur áætlað að
kostnaðurinn við að hylja Komsomo-
lets froðu verði um 70 milljónir
Bandaríkjadala (um 4.500 milljónir
ÍSK) en björgun flaksins átti að
kosta um hálfan milljarð dala. „Við
þurfum á miklu fjármagni að
halda . . . Við getum ekki fjár-
magnað þetta sjálfír," sagði hann.
Eina gallann við froðuhugmynd-
ina segir Borísov vera að tæknin til
að sprauta froðunni inn í kafbátinn
hefur ekki verið þróuð nægilega.
„Við vonum að eitthvað muni gerast
á næstu tveimur til þremur árum í
þeim efnum. En það bráðliggur á
að gera eitthvað [varðandi kafbát-
inn],“ sagði Borísov.
Skotmenn í þyrlum yfirvalda drápu 750 hreindýr á eyðieyju í Alaska
Dýrin sögð eyða gróðri
Hornprýði
íslenskt hreindýr. Ættingjar þess í Alaska
sæta loftárásum yfírvalda en eskimóar vilja
nýta kjötið. Dýravinir vilja margir friða dýrin.
Anchorage í Alaska. The Daily Telegraph.
NÆR 200 hreindýr hírast nú á lítilli, vindbar-
inni eyju, Hagemeister, í Bristol-flóa í Al-
aska meðan deilt er um framtíð þeirra. Skot-
menn á vegum Náttúruvemdarstofnunar
Bandaríkjanna drápu um 750 dýr úr þyrlum
í fyrra en dýrin umræddu komust af, virð-
ast hafa falið sig með einhverjum hætti.
Stofnunin segir að dýrin séu að eyða gróðri
á eyjunni en Yupik-eskimóar vilja eignast
þau og afla tekna með því að selja kjötið.
Aragrúi bréfa frá hneyksluðum dýravemdun-
arsinnum víðs vegar I Bandaríkjunum hefur
borist til stjómvalda vegna útiýmingarinnar en
flestir landsmenn vita það helst um hreindýr
að jólasveinninn notar þau til að draga sleðann.
Dýraverndunarsinnar vilja að dýrin séu látin
eiga sig og eru því jafnt á móti útrýmingunni
sem áætlunum eskimóa um að nýtingu stofnsins.
Hreindýrakjöt er mjög algeng fæða í Alaska
en annars staðar í Bandaríkjunum er svo mikil
andstaða við nýtingu hreindýra að sumir, sem
eiga hjarðir og vilja komast inn á stærri mark-
aði, íhuga að kalla kjötið „Alaskapylsu" eða
segja að kjötið sé af ræktuðu caribou-kyni en
caribou er innlend hreindýrategund.
Kjöt dýranna er mikilvægt fyrir marga esk-
imóa og indíána á afskekktum svæðum en bann-
að er að selja það. Trúboði nokkur, Sheldon
Jackson, flutti með sér nokkur evrópsk hreindýr
til Alaska fyrir réttri öld og var markmiðið að
kenna innfæddum eskimóum nútímalegri bú-
skaparhætti; hreindýrin eru eingöngu alin til
kjötframleiðslu. Dýrin eru alls um 41.000, flest
í hjörðum sem eru í einkaeigu og flestar á vest-
urströnd sambandsríkisins.