Morgunblaðið - 31.08.1993, Blaðsíða 26

26
MORGUNBLAÐIÐ ÞRIÐJUDAGUR 31. AGUST 1993
SAMKOMULAGSDROG UM SJALFSTJORN PALESTINUMANNA
Viðbrögð andstæðinga samningsins
Líflátshótanir
og svikabrigsl
Jerúsalem, Maij Az-Zohour í Líbanon, Amman, Beirút, Damaskus, London. Reuter.
VIÐBRÖGÐ harðlínumanna úr röðum Palestínumanna við þeirri mála-
miðlun í Palestínudeilunni sem nú virðist ætla að verða að veruleika
eru hörð. „Um leið og við minnum Arafat á örlög Sadats og Sartawis
og annarra ... minnum við hann einnig á að hann sjálfur og þeir sem
með honum eru munu taka afleiðingum gerða sinna,“ sagði í yfirlýs-
ingu frá Ahmed Jibril, leiðtoga alræmdra hryðjuverkasamtaka. Anwar
Sadat Egyptalandsforseti var myrtur 1981 eftir að hafa samið um frið
við ísraela. Sljórnarandstaðan í ísrael er einnig andvíg drögunum þótt
á öðrum forsendum sé og heitir því að fella ríkisstjórn Yitzhaks Rab-
ins sem muni með tilslökunum sínum auðvelda aröbum að gera út af
við ríki gyðinga.
íslamska bókstafstrúarhreyfingin
Hamas, sem hefur eflst mjög síðustu
árin á hernumdu svæðunum, tók í
svipaðan streng og Jibril, sagði að
væntanlegur samningur PLO og
ísraela myndi binda enda á vonir
Palestínumanna um sjálfstætt ríki
og gæti komið af stað innbyrðis átök-
um. Hamas hefur verið andvígt frið-
arviðræðunum sem staðið hafa yfir
milli ísraéla annars vegar og fulltrúa
Palestínumanna og nokkurra araba-
ríkja hins vegar. Stuðningur við sam-
tökin er sagður mestur á Gaza-svæð-
inu.
Hótanir Netanyahus
Arafat hefur gefið í skyn að hann
muni setjast að í Jeríkó á vestur-
bakka Jórdanár ef samningarnir tak-
ast. Nissim Zwilli, aðalritari Verka-
mannaflokksins í Israel, sagðist ekki
sjá neitt þvi til fyrirstöðu; Arafat
væri óumdeildur leiðtogi Palestínu-
manna. „Öryggismál í ísrael og á
hemumdu svæðunum verða áfram í
höndum Israelshers svo að ísraelski
herinn mun gæta öryggis Yassers
Arafats," sagði Zwilli.
Hægrimaðurinn Benjamin Net-
anyahu, leiðtogi stærsta stjórnarand-
stöðuflokksins í ísrael, Likud, var
harðorður um stefnu ríkisstjórnar-
innar á sunnudag. „Þeir ætla að af-
henda PLO-mönnum brúarsporða á
Gaza og í Jeríkó sem þeir munu
nota til að stofna sjálfstætt Palest-
ínuríki og PLO fer ekki í launkofa
með að þaðan sé ætlunin að halda
áfram styrjaldarrekstrinum gegn
ísrael,“ sagði Netanyahu. Hann
sagðist myndu leggja fram van-
trauststillögu á stjórn Yitzhaks Rab-
ins forsætisráðherra. Þinghlé er í
landinu og sagði Netanyahu að finna
yrði leið til að þingmenn gætu greitt
atkvæði um tillöguna þótt fundir
stæðu ekki yfir.
ísraelska sjónvarpið fullyrti á
sunnudag að æðsti maður samninga-
nefndar Israela í friðarviðræðunum,
Eliyakim Rubinstein, hygðist segja
af sér embætti. Rabin og Shimon
Peres utanríkisráðherra hefðu reynt
að telja honum hughvarf og Rubin-
stein hygðist bíða átekta meðan rík-
isstjórnin fjallaði um samningsdrög-
in.
Reuter
PLO til Jeríkó?
PALESTÍNUMAÐUR í Jeríkó á Vesturbakkanum leiðir reiðhjól sitt framhjá Vetrarhöllinni, gömlu hóteli
í borginni. Heimildarmenn hjá PLO telja að náist samningar muni húsið, sem er við eina helstu götu
borgarinnar, hýsa aðalstöðvar samtakanna sem nú hafa aðsetur í Túnis. Vetrarhöllin er sögð hrörleg
og þarfnast mikilla viðgerða.
Mílliganga Holsts
Ósló. Reuter.
JOHAN Jorgen Holst, utanríkisráðherra Noregs, skýrði frá því á
sunnudag að hann hefði tekið þátt í leynilegum fundi starfsbræðra
sinna frá Israel og Bandaríkjunum, þeirra Shimonar Peresar og
Warrens Christophers, á föstudag.
Umræðuefnið í Kaliforníu var
deilur araba og ísraela og hugsan-
leg málamiðlun í þeim. Holst neit-
aði að tjá sig sjálfur frekar um
fundinn, sagði það vera af tillits-
semi við málsaðila. Talsmaður
Fundurinn fór fram í Kaliforníu.
norska utanríkisráðuneytisins
sagði Holst hafa tekið virkan þátt
í friðarviðleitni í Mið-Austurlönd-
um.
Fyrr á þessu ári hitti Holst
Yasser Arafat, leiðtoga PLO og í
Johan Jorgen
Holst
Noregsheim-
sókn sinni á
dögunum
hrósaði Peres
Holst mjög,
sagði hann
njóta trausts
allra deiluað-
ila í Mið-
Austurlönd-
um.
Leynisamningiir um
Gaza lykillinn að friði?
Jerúsalem. The Daily Telegraph, Reuter.
ÍSRAELSKIR embættismenn staðfestu á sunnudag að fyrir lægju
drög að samkomulagi stjórnvalda í ísrael og Frelsissamtaka Palest-
ínu (PLO) er kvæðu á um sjálfstjórn Palestínumanna á Gaza-svæð-
inu og í bænum Jeríkó á Vesturbakkanum. Þá gefa skjöl sem Reut-
ers-fréttastofan komst yfir í gær til kynna að í drögum þessum sé
að finna áform um takmarkaða sjálfstjórn Palestínumanna annars
staðar á Vesturbakkanum. í dag, þriðjudag, hefst í Washington í
Bandaríkjunum ný lota viðræðna um frið í Mið-Austurlöndum og
er ljóst að um algjör þáttaskil verður að ræða Í 40 ára deilu Israela
og Araba takist fulltrúum Palestínumanna og ísraels að ganga frá
gerð samnings í þessa veru á þeim fundum.
Ríkisstjórn ísraels kom saman
til fundar í gær til að ræða þau
samkomulagsdrög sem fyrir liggja
en grunnurinn var lagður í fyrri
viku er Shimon Peres, utanríkisráð-
herra Israels, var á ferð í Noregi.
Peres átti þá fund með háttsettum
embættismanni PLO og er talið að
fulltrúi samtakanna hafi verið
Ahmed Korai, sem einnig gengur
undir nafninu Abu Alaa. Um helg-
ina hélt Peres síðan til Bandaríkj-
anna og ræddi við starfsbróður sinn
Warren Christopher. Að þeim fundi
loknum var ákveðið að kynna mál-
ið í ríkisstjórn ísraels.
Gagnkvæm viðurkenning?
Umhverfisráðherra ísraels,
Yossi Sarid, sem kemur úr Meretz-
flokknum og er til vinstri í ísraelsk-
um stjórnmálum, sagði: „Hér er
um að ræða samkomulag í formi
samnings sem bíður undirritunar.11
í fréttum ísraelska útvarpsins sagði
að til greina kæmi að ríkisstjórn
Israels viðurkenndi PLO með form-
legum hætti og yrði þar um algjör
vatnaskil að ræða enda hafa ísrael-
ar fram til þessa talið PLO til
hryðjuverkasamtaka og öll sam-
skipti við fulltrúa þeirra hafa verið
bönnuð. Sagt var að á móti myndu
PLO viðurkenna tilverurétt ísraels-
ríkis og skuldbinda sig til að binda
enda á hvers kyns hryðjuverka-
starfsemi. Þá sagði og í fréttum
útvarpsins í ísrael að Frelsissamtök
Palestínu myndu ekki leggjast
gegn aðgerðum er miðuðu að því
að hefta starfsemi herskárra hópa,
sem andvígir eru friðarviðræðun-
um, og að gerðar yrðu breytingar
á stofnskrá samtakanna þannig að
teknar yrðu út setningar sem Isra-
elar telja að kveði á um tortímingu
ríkis gyðinga.
Helstu atriði
samkomulagsins
Reu ters-f réttastof an komst í
gær yfir plagg sem sagt var geyma
helstu atriði samkomulagsins. Það
var sagt kveða á um að herafli
fsrela yrði kallaður burt frá þétt-
býlisstöðum en áfram yrði haldið
uppi gæslu við landamæri Gaza og
Egyptalands og við Allenby-brúna
sem liggur yfír ána Jórdan nærri
Jeríkó og tengir Vesturbakkann við
Jórdaníu.
Á Gaza-svæðinu búa um
750.000 manns og í Jeríkó 20.000.
Munu Palestínumenn njóta fullrar
sjálfstjórnar á þessum tveim svæð-
um, samkvæmt skilningi ísraela,
en kveðið er á um takmarkaða
sjálfstjórn á öðrum svæðum á Vest-
urbakkanum. Full sjálfsstjórn mun
m.a. fela í sér öryggis- og lög-
gæslu en hin takmarkaða þýðir að
Palestínumenn munu taka við
stjórn heilbrigðis-, mennta- og vel-
ferðarmála auk ferðaþjónustu og
hvers kyns starfsemi á menningar-
sviðinu. Ekki er gert ráð fyrir að
hrófiað verði við byggðum ísrael-
skra landnema í útjöðrum Jeríkó
og Gaza og heraflanum verður
ætlað að tryggja öryggi þeirra.
Þessi samkomulagsdrög hafa verið
nefnd „Fyrst Gaza og Jeríkó“ og
er vitað að Yasser Arafat, leiðtogi
PLO, hefur lagt blessun sína yfír
þau. Sagt er að gegn því að tryggja
sér fótfestu á hernámssvæðunum
sé Arafat tilbúinn til að leggja til
hliðar kröfur um yfírráð yfir Aust-
ur-Jerúsalem og tafarlausa heimk-
vaðningu ísraelshers frá afgangin-
um af Vesturbakkanum.
Greinilegt er að ísraela og PLO
greinir á um hvemig túlka beri það
samkomulag sem nú liggur fyrir.
Palestínumenn telja að ísraelar
hafi nú stigið fyrsta skrefíð í átt
að brottflutningi frá hernumdu
svæðunum og vilja þeir að stofnað
verði „ör-ríki“ Palestínumanna á
þeim svæðum sem gefin verða eft-
ir. „Nú á eftir að koma í ljós hvort
það sem fulltrúar Palestínumanna
sögðu á fundum okkar stendur enn
þegar komið verður til Washington.
Hér er ekki um að ræða stofnun
sjálfstæðs ríkis heldur bráða-
birgðasamkomulag til fimm ára.
Afstaða okkar til sjálfstæðs ríkis
Palestínumanna liggur fyrir,“ sagði
Peres í viðtali.
Frekari viðræður boðaðar
Fram til þessa hefur ekkert mið-
að í viðræðunum vegna þess að
ísraelar hafa neitað að ræða hugs-
anlegan brottflutning liðsaflans frá
hernámssvæðunum, sem tekin voru
í Sex daga stríðinu árið 1967.
Þótt ísraelar hafi áður látið að
því liggja að þeir hafí ekki uppi
áform um að innlima í ríki sitt þær
tvær milljónir Palestínumanna sem
á svæðum þessum búa voru samn-
ingamenn þeirra einungis tilbúnir
til að semja um takmarkaða sjálf-
stjórn til fimm ára. í samnings-
drögunum segir hins vegar að
tveimur árum eftir að undirrituð
hefur verið sameiginleg yfírlýsing
um grundvallaratriði í samskiptum
ísraels og Palestínumanna skuli
hefja viðræður um varanlega lausn
á þessu gamla deilumáli. Palestínu-
menn hafa fyrir sitt leyti ávallt
haft af því áhyggjur að ísraelar
hafni frekari tilslökunum verði
ISRAEL
LIBANON
ÞATTASKIL
Israel og PLO hafa nað samkomulagi
um aðdraganda valdatöku Palestínu-
manna á hernumdu svæðunum.
þ.á.m. brottflutning allra herja ísraela
frá Gaza og Jeríkó.
s
Damaskus
SYR-
LAND
GOLANHÆÐIR
Midjarðarhaf
vESTURBAKKNN
Á Jeríkó
0®»
GAZASVÆÐIB
M Dauða-
haf
EGYPTALAND
im.AÍÍÍ
Hemumdu
svæðin
JÓRDANÍA
MANNFJÖLDI Gólan- Vestur- Gaza
hæðir bakkinn* svæðið
Gyðlngar 10.600 78.600 3.000
Arabar 15.300 915.000 750.000
í FRIÐARVIÐRÆÐUM
BOkm
REUTER
samið um sjálfstjórn án þess að
fyrir liggi tryggingar fyrir frekari
brottflutningi heija.
Fréttaskýrendur bentu á að í
sjálfu sér kæmi ekki á óvart að
Israelar væri tilbúnir til að gefa
eftir Gaza-svæðið enda fengi al-
menningur í ísrael ekki annað séð
en það hefði enga hernaðarlega
þýðingu og væri aðeins baggi á
efnahagslífinu. Mun erfiðara yrði
á hinn bóginn að semja um framtíð-
arstöðu Jerúsalem og yfirráð Isra-
ela yfir Vesturbakkanum að Jeríkó
frátalinni.