Morgunblaðið - 31.08.1993, Side 34

34
MORGUNBLAÐIÐ ÞRIÐJUDAGUR 31. ÁGÚST 1993
Eignaupptaka með
gengisfellingum
eftir Önund
Asgeirsson
Síðan 1978 hafa löggiltir endur-
skoðendur haft einkarétt á fram-
tölum atvinnufyrirtækja og um
ákvörðun eigin taxta. Að tillögu
þeirra voru tekin hér upp svonefnd
„ verðbólguleiðrétt reikningsskil“,
sem allir hafa mátt lúta í 15 ár.
Með lögunum var fyrirtækjunum
gert skylt að kjósa löggilta endur-
skoðendur á aðalfundum til að fram-
kvæma slíka verðbólgureikninga.
Síðan hefir endurskoðendum eðli-
lega fjölgað sem gorkúlum á haug,
og enginn þeirra hefir andmælt þess-
um starfsháttum, né andmælt sí-
endurteknum gengisfellingum.
í Mbl. 27. júlí birtist viðtal við tvo
fremstu taismenn endurskoðenda
undir heitinu „Gengisfelling og
reikningsskil". Þar er okkur birtur
sá sannleikur, að ekki sé lengur
þörf á að hafa verðleiðréttingar í
uppgjörum fyrirtækja, því að verð-
bólga sé hér nú nær engin. Þetta
gerist í kjölfar þess, að dollar hefir
"ir réttu ári hækkað úr 52 í 72 kr.
eða um 38,5%, og skuldir sjávarút-
vegsfyrirtækja úr 90.000 milljónum
í 125.000 milljónir. Jafnframt er
bent á, að minni áhætta væri af
gengisfellingum fyrirtækja, sem
seldu á útflutningsmarkaði, enda
hækkuðu tekjur í framhaldi af geng-
isfellingu. Þannig væri staða sjávar-
útvegsfyrirtækjanna í hnotskurn.
Því miður er þetta ekki rétt, og er
allt of löng reynzla fengin af slíkum
ráðstöfunum. Þama er aðeins verið
að beija höfðinu við steininn.
Sjávarútvegurinn hefir aldrei
safnað meiri skuldum en á síðasta
ári, og mun aldrei greiða þær. Geng-
isfellingar hafa um langan aldur
verið notaður tii að „bæta rekstrar-
stöðu hans“, eins og þetta hefir
gjarnan verið nefnt, en þá er ekki
tekið tillit til þess, að allt samfélag-
ið tapar fjármagni í réttu hlutfalli
við hverja gengisfellingu. Afleiðingin
er sú, að öll fyrirtæki landsins og
einstaklingar eru rúnir fjármagni,
bankar eru komnir að þrotum, og
ástand örbirgðar hefir skapazt á öll-
um sviðum atvinnulífsins. Enginn
veit sitt ijúkandi ráð. Hin „góða
reikningsskilavenj a“ endurskoðenda
hefir snúist upp í andhverfu sína.
Endurskoðun stefnunnar er vissu-
lega tímabær.
Áhrifin á atvinnulífið
Gott dæmi um áhrif gengisfell-
inga næst með athugun á birgða-
haldi olíufélaganna. Olíuvörur eru
allar skráðar í dollurum, og með því
að miða við sama magn og verð,
koma fram bein áhrif gengisfelling-
anna á liðnum tíma. Birgðahald olíu-
félaganna er tvennskonar. Annars
vegar eru hinar svonefndu rekstrar-
birgðir, þ.e. þær, sem notaðar eru í
daglegum rekstri og venjulega sam-
svara um 60 daga sölu. Hins vegar
eru svonefndar öryggisbirgðir, eða
þær birgðir, sem nauðsynlegar eru
til að mæta ófyrirsjáanlegum atvik-
um. Alþjóðaorkumálastofnunin
ákvað 1980, að slíkar öryggisbirgðir
skyldu vera 90 dagar. Island er ekki
aðili, og hefir engar öryggisbirgðir.
Rekstrarbirgðir
Hér er reiknað með, að sameigin-
legar rekstrarbirgðir allra olíufélag-
anna séu um 28 milljón dollarar.
Þegar nýkrónan tók gildi 1. janúar
1981 var skráning hennar 6,25
kr./$, en nú er hún 72 kr./$. Aukin
fjármagnsþörf vegna gengisfalls
krónunnar reiknast þá þannig:
Þannig hafa olíufélögin þurft að
leggja fram 153 m.kr. árlega sl. 12
ár í nýju fullsköttuðu fjármagni,
aðeins til að viðhalda sömu rekstrar-
birgðum. Hækkun dollarans um 20
kr. síðustu 12 mánuði hefir kostað
560 m.kr. í nýju fjármagni. Þetta
er auðvitað óviðráðanlegt fyrir félög-
in, kannske mismunandi þungt fyrir
einstök félög eftir efnum og ástæð-
um.
Þótt hér hafi verið búið til dæmi,
kemur það vel heim við ársreikninga
félaganna:
Veltuhraði er hér fenginn með því
að deila vörubirgðum í árslok inn í
Önundur Ásgeirsson
„Það er löngu augljóst,
að útgerðin ætlar ekki
að greiða sínar skuldir.“
kostnaðarverð seldrar vöru, sem aft-
ur sýnir endingu birgða rúma 60
daga. Árið 1991 sýnir, hversu við-
kvæmt ástand getur skapast, en þar
verður eldingartími birgða aðeins
46 dagar, augljóslega vegna seink-
unar á förmum fram yfir áramót.
Ef reiknað væri með 90 daga ör-
yggisbirgðum eða 150 daga heild-
arbirgðum, myndi fjármagnsdæmið
vera þannig að heildarbirgðir væru
70 milljón dollarar, en dæmið í krón-
um væri þannig:
Nú voru engar öryggisbirgðir
keyptar fyrir myntbreytinguna 1.
janúar 1981, og fjármagnstapið er
því óraunhæft en dæmið sýnir,
hversu mikið hefír tapast í íslenskum
krónum á því að kaupa þær ekki.
Það myndi nú kosta 2.761,5 milljón-
um meira að kaupa slíkar öryggis-
birgðir til 90 daga. Kaup öryggis-
birgða virðast óframkvæmanleg.
Öryggisbirgðir skila engri ávöxtun,
gefa engan arð, en eru nauðsynlegar
samt.
Enginn ber ábyrgð
Hvert sinn sem gengisfeliing á sér
stað, er okkur sagt að þetta sé nauð-
synlegt til að auka tekjur sjávarút-
vegsins. Útflutningur botnfiskafla
1992 nam 53 milljörðum, en árlegar
afskriftir og vextir af 125 milljarða
skuld nemur um 37 milljörðum. Á
næsta fiskveiðiári er gert ráð fyrir
að veiða 165.000 tonn af botnfiski,
eða um helming þess, sem veitt var
1934. Samt er haldið áfram að kaupa
ný skip. Fjármálastjórnun er engin,
og enginn ber ábyrgð á fjármála-
skuldbindingum. Það er löngu aug-
ljóst, að útgerðin ætlar ekki að
greiða sínar skuldir, og að þær
munu falla á samfélagið með einum
eða öðrum hætti.
Endurskoðendur bera hér mesta
ábyrgð. Þeir skrifa undir þessa verð-
bólgureikninga sína með klókindum
og klækjum, og halda við gengisfell-
ingarstefnunni með því að þegja um
hið raunverulega ástand. Þeir eru
ekki sú styrktarstoð, sem þeim var
ætlað að vera. Aðrir trúa þeim, og
gera sér ekki grein fyrir að undir-
skrift þeirra er aðeins hálfsannleik-
ur. Þeir mættu gjarnan fara að segja
sannleikann, því að það er enn rétt,
sem postulinn sagði, að sannleikur-
inn fellur aldrei úr gildi.
Höfundur er fyrrverandi forstjóri
Olís.
m.kr. 1990 1991 1992 Alls
Kostnaðarverð seldrar vöru 12.795 13.892 13.247 39.934
Vörubirgðir í árslok 2.317 1.758 2.254 6.329
Veltuhraði 5,5 7,9 5,9 6,3
Eldingartími birgða 66 46 62 58
Rekstrarbirgðir nú $ 28 m. á72kr./$ kr. 2.016 millj.
Rekstrarbirgðir 1/1’81 28 m. á6,25 kr./$ kr. 175 millj.
Nýfjármagnsþörf kr. 1.841 millj.
Verðmæti birgða nú $ 70 m. x 72,00 kr./$ kr. 5.040,0 m.kr.
Verðmæti 1/1 '81 $ 70 m. x 6,25 kr./$ kr. 437,5 m.kr.
Fjármagnstap kr. 4.602,5 m.kr.
Námsmenn komast lengra
á Menntabraut!
...
' t
%
v.„

„fKirULAGSBÖK
WM [S: m
í/N'Syi-,,,,,,
____yixan
MftNatini/u
..{
^ýsingak
■ 1w “Q btnqn fs
'v........................................
mítintsbioQ
Á Menntabraut, námsmannaþjónustu íslandsbanka, eru í bobi spennandi möguleikar fyrir
námsmenn. Menntabrautin er fjölbreytt þjónusta snibin ab þörfum námsmanna.
í bobi á Menntabraut er mebal annars:
Lánafyrirgreibsla meb lágmarkskostnabi í tengslum vib LÍN
Tékkareikningur meb 50.000 kr. yfirdráttarheimild
eftir 3 mánaba vibskipti óháö fyrirgreibslu vegna LÍN
Vöndub Skipulagsbók
Námsstyrkir.
Niburfelling gjaldeyrisþóknunar fyrir námsmenn erlendis
vib millifcerslur eba peningasendingar milli landa
Greibslukort o.fl.
Námsmenn, kynnib ykkur fjölmarga kosti Menntabrautar.
Komib og rœbib vib þjónustufulltrúa íslandsbanka um
fjármálin, þeir hafa sérhæft sig í málefnum námsfólks.
Menntabraut Islandsbanka
- frá menntun til framtíbar!
MENNTABRAUT
Námsmannaþjónusta íslandsbanka