Morgunblaðið - 04.01.1994, Blaðsíða 48

Morgunblaðið - 04.01.1994, Blaðsíða 48
r— 1 48 MORGUNBLAÐIÐ ÞRIÐJUDAGUR 4. JANUAR 1994 Guðjón B. forstjórí - Guðjón kom því hingað heim til að taka við stjórn Sambandsins í þeirri trú, að Sambandið væri enn gamla og gróna stórveldið. Staðreyndin varð önnur. Ég hef nýlega verið að lesa síð- asta bindi ævisögu Jónasar Jónsson- ar frá Hriflu, þá miklu tilvitnana- súpu. Þar kemur fram, að eina heild- stæða pólitíska stefna Jónasar hafi verið, að hann var samvinnumaður. Þetta er meira að segja ekki haft innan tilvitnana. Og samvinnumenn . voru margir á dögum Jónasar og síðan. Samband ísl. samvinnufélaga var því líka, fyrir utan að vera inn- kaupastofnun fyrir kaupfélögin í landinu, einskonar félagsmálastofn- un, SÍS frændi, eins og gárungarnir kölluðu fyrirtækið. Eftir að hafa vaxið undir stjórn Hallgríms Kristinssonar og annarra hugsjónamanna, sem stjórnuðu sam: bandinu eftir hans dag, virðist það hafa orðið svo stórt en kraftlítið í toppinn, að engu máli skipti þótt í hartnær tvo áratugi væri tap á rekstri þess, nema tveimur deildum, Sjávarafurðadeild og Skipadeild. Þangað virðist styrkurinn hafa verið sóttur árum saman á meðan helftin af annarri fyrirtekt hékk á horri- minni. Virðist eins og mönnum hafí verið fyrirmunað að skilja að ein- hvern ágóða verða fyrirtæki að hafa til viðurværis sér. Nema Guð og fé- lagsmálahyggjan hafi átt að borga fyrir hrafninn. Guðjón B. Ólafsson var samvinnu- maður. Hann fæddist 18. nóvember 1935 í Hnífsdal vestra og útskrifað- ist úr Samvinnuskólanum 1954. Sama ár hóf hann störf hjá Sam- bandinu. Hann vann því alla ævi hjá samvínnuhreyfingunni, þótt mest ynni hann að hagsmunum Sam- bandsins erlendis, bæði í Bandaríkj- unum og Bretlandi. Hann var eflaust óvanur hinum daglegu viðskipta- venjum hér heima, þegar hann tók við forstjórastarfmu. Hér gekk allt eins og venjulega. Það var ætt út í laxarækt einn daginn og þar fóru nokkrir milljarðar handa bókhöldur- um að glíma við. Það var ætt út í loðdýrarækt með. líkum árangri. Landsvirkjun hefur tekist að safna nokkrum tugum milljarða öfugu megin í bókhaldinu. Og nú, þegar fyrrtalin atriði hafa fleygt okkur lengra í áttina á höfuð- ið, og áður en raunveruleg siðræn mynd er komin á vegakerfi okkar, skal vaðið undir sjávarbotna og í gegnum fjöll með bflvegi. í þessu andrúmslofti óðs manns æðis stefnir Samband ísl. samvinnufélaga á hausinn. En fyrst og fremst mældu íslendingar, samvinnumenn eins og aðrir, manngildi sitt og samvinnu- hugsjón sem annað í byggingum. Steinsteypan var hinn mikli guð. Og það voru á endanum byggð svo stór hús utan um lítinn kost tvö hundruð og sextíu þúsund manna þjóðar, að viðskiptalífíð þoldi það ekki. Guðjón B. Ólafsson kom hingað, til að taka viö^ Sambandinu, úr til þess að gera skynsamlegu um- hverfi. Vísitölubinding vaxta án nokkurra ráðstafana til að mæta fyrirsjáanlegri sexföldun skulda, að viðbættri langri svefngöngu skuld- ara, gerði honum eins og fjölmörgum í öðrum fyrirtækjum, ómögulegt að fá ráðið við fyrirsjaanleg örlög helstu stofnunar samvinnumanna. Félags- hyggjan var þar einskonar lögmál, Ólafsson, Minning eins og hún er í verkalýðshreyfing- unni, að því breyttu, að Sambandið bar ábyrgð á daglegri meðferð fjár- muna. Vegna langdvala erlendis losnaði Guðjón við hinn daglega áróður gegn samvinnuhreyfingunni. Eflaust hef- ur þessi langvarandi áróður hert margan manninn í því viðhorfi, að Sambandið væri ósnertanlegt. Ár- legir félagsmálafundir, eða það sem nefndist „aðalfundir í Bifröst í Borg- arfirði", treystu þá innilokun, sem forsjármenn SÍS bjuggu við. Þeim var sama hvaða byljir skóku Bifrast- arveggina. Það voru byijir andstæð- inga. Þegar svo nýr forstjóri kom til að taka við fyrirtækinu var engu hægt að breyta. Svona hafði þetta verið og svona skyldi það vera. Og ef nýr forstjóri var ekki ánægður með ástandið og viðskilnaðinn mikla, var hann annaðhvort andstæðingur samvinnuhreyfmgarinnar, eða það sem verra var, orðinn of ameríkan- iseraður af viðskiptaháttum vestra. Félagsmálahreyfing, eins og sam- vinnuhreyfingin og Sambandið að hluta, þarfnast pólitískrar forystu. Þar blandast saman hagsmunir stétta og héraða. Undan þessari pólitísku forystu verður ekki vikist. Samt tókst nú með fádæma skamm- sýni að hægja svo á varðstöðunni um samvinnuhreyfinguna, að trún- aðurinn á milli pólitískrar forystu og forystu hreyfíngarinnar, eins og hún birtist í valdakerfi Sambands- ins, rofnaði. Andstæðingar sam- vinnumanna urðu svo hissa, að þeir misstu eiginlega málið, enda voru stóru fjölskyldufyrirtækin, sem þess- ir andstæðingar töldu fyrirmynd alls sem gert væri af viti á Islandi, óðum að tilkynna að þau færu að lúta í gras. Enginn þoldi sexföldun skulda á tæpum áratug. En það margfeldi var á ábyrgð stjórnmálamanna, líka þeirra sem áttu að hafa forystu um að vernda samvinnuhreyfinguna. í raun má segja að Guðjón B. Ólafsson hafi komið hingað til lands í vonlitla stöðu. Úr því sem komið var gat hann lítið annað gert en freista þess að draga úr áfallinu eftir mætti. Hann naut góðrar sam- vinnu við Landsbankann í því efni. Hið sama var á döfinni hjá öðrum, sem hann hafði skipti við í stöðu sinni sem forstjóri Sambandsins. Aðeins í stjórn fyrirtækisins var allt við hið sama. Menn þráuðust við að viðurkenna staðreyndir. Guðjón var virðulegur og hlýlegur maður og bar með reisn þá byrði að þurfa að semja um sölur á stofnunum samvinnu- manna, eins og Samvinnubankans, til að grynna á skuldum. Hann gerði sér grein fyrir því, að Sambandið átti eignir og á enn eignir, sem eru mikils virði. Engu að síður var lítið gagn af þessum eignum, nema þær væru seldar. Þótt Sambandið ætti mikið af hlutabréfum var sáralítinn arð af þeim að fá. .» Það var mikill fengur að því fyrir Sambandið og samvinnumenn, að Guðjón B. Ólafsson skyldi ráðast til fyrirtækisins 1986. Á persónu hans byggðist það traust, sem menn sýndu Sambandinu á miklum erfið- leikatímum. Hefði efnahagsástandið í landinu verið aðeins skárra er aldr- ei að vita nema hann hefði haft það af að bjarga Sambandinu. Eins og málum var komið tókst það ekki, þótt varnarráðstafanir væru gerðar, eins og þær að gera hinar ýmsu ATVINNUHUSNÆÐI Einyrkjar - húsnæði í boði Getum leigt frá okkur hentugt skrifstofupláss til einyrkja. Við erum á besta stað í Kópa- vogi og eru möguleikar á sameiginlegri sím- svörun og skrifstofuhaldi. Lysthafendur sendi nafn og síma til auglýs- ingadeildar Mbl., merkt: „A - 12865", fyrir 10. janúar. Almenna bókafélagið. deildir að hlutafélögum. Mitt í þess- ari óhamingju fékk Guðjón svo end- anlegan dóm á páskum 1991. Hann var kominn með krabbamein. Eftir það var auðséð, að Sambandið nyti hans ekki við lengur. Eins og hann hafði snúist hetjulega til varnar Sambandinu, snerist hann nú gegn sjúkdómi sínum og bar hann með reisn til hins síðasta. Við samvinnumenn eigum á bak að sjá mikilhæfum manni, sem langt í hálfa öld vann samvinnuhreyfing- unni það sem hann mátti. Aldrei bar skugga á starf hans hjá hreyfing- unni og oftar en hitt báru handtök hans góðan árangur, sem eftir var tekið. Kannski var hann kallaður of seint til forstjórastarfans. En ekki þýðir um það að fást lengur. Um það bil sem við sa.mvinnumenn fylgj- um Guðjóni B. Ólafssyni til grafar hillir undir endalok Sambandsins, sem svo mörgu grettistaki hefur lyft í þágu almennings í landinu, allt frá því að Grímsstaðabóndinn bar vörur bænda á sjálfum sér úr fjörunni á Húsavík. Indriðí G. Þorsteinsson. Guðjón B. Ólafsson lést i sjúkra- húsi í Bandaríkjunum 19. desember sl. Síðustu mánuðir í lífi Guðjóns, eða Badda eins og við kólluðum hann í fjölskyldunni, einkenndu per- sónuleika þessa mæta manns, sem nú er látinn langt um aldur fram. Hann barðist í rúm þrjú ár af þraut- seigju við ólæknandi sjúkdóm og var aldrei sáttur við að þurfa að láta undan. Guðjón var kvæntur frænku minni, Guðlaugu Brynju Guðjóns- dóttur, Lúlú, og áttu þau fímm börn, Guðjón Jens, Bryndísi, Brynju, Ásu Björk og Ólaf Kjartan. Var heimili fjölskyldunnar hér á landi, í Bret- landi og Bandaríkjunum eftir því hvaða trúnaðarstörfum Guðjón gegndi hjá fyrirtækjum Samvinnu- hreyfingarinnar. Hefur fjölskyldan því dvalist langdvölum erlendis og þurft að laga sig að breytilegum aðstæðum. Eftir skólavist í Samvinnuskólan- um fór Guðjón að vinna hjá SÍS. Árið 1954 lá leiðin til Iceland Products í New York og síðan heim 1958. Guðjón tók svo við sem fram- kvæmdastjóri á skrifstofu Sam- bandsins í London 1964 og dvaldist þar til ársins 1968 er hann tók við sem framkvæmdastjóri sjávaraf- urðadeildar. Árið 1975 var Guðjón fenginn til þess að taka við sem forstjóri Iceland Seafood Corporati- on í Bandaríkjunum. Fyrirtækið átti í verulegum rekstrarerfiðleikum og skipti miklu máli hver tæki við stjórn þess. Á starfsferli sínum hafði Guðjón lært að tileinka sér helstu kosti sem stjórnandanum eru nauðsynlegir: Framsýni, áræði og heiðarleika. Vestra endurreisti Guðjón eitt öflugasta og verðmætasta fyrirtæki sem nú er í eigu íslenskra aðila. Velgengni þjóðarinnar byggist á dugmiklu fólki við veiðar og vinnslu sjávarafla og snjöllum markaðs- mönnum. Á því sviði naut Guðjón trausts, virðingar og viðurkenning- ar. Á ferðalögum mínum um Banda- ríkin kynntist ég stjórnendum margra fyrirtækja í matvælaiðnaði. Þegar nafn Guðjóns bar á góma var það samdóma álit allra að þar færi maður sem gætti vel hagsmuna ís- lensku þjóðarinnar. Síðásta starf Guðjóns B. Ólafsson- ar var að breyta Sambandinu í sjálf- stæð fyrirtæki. Það var erfitt starf, óvinsælt en nauðsynlegt. Aðstæður í íslensku þjóðlífi höfðu breytt for- sendum fyrir áframhaldandi sameig- inlegum rekstri ólikra rekstrarein- inga. Með þeim breytingum var það á valdi starfsmanna og stjórnenda hvers fyrirtækis fyrir sig hver fram- vindan yrði. Guðjón mat meira að koma fram af heiðarleika gagnvart starfinu en tímabundnar vinsældir. Hans verður minnst sem mikilhæfs forystumanns íslensku þjóðarinnar á sviði atvinnul- ífsins á þessari öld. Við systkinin sendum Lúlú og börnum þeirra okkar dýpstu samúð- arkveðjur. Jafnframt viljum við af alhug þakka þann stuðning sem Lúlú og Baddi veittu móður okkar í erfiðum veikindum hennar. Blessuð sé minning Guðjóns B. Ólafssonar. Jóhann Briem. Guðjón B. Ólafsson var keppinaut- ur, samstarfsmaður og vinur í þrjá áratugi. Leiðir okkar lágu fyrst saman í einhverri gagnslausri nefnd, en síðan vorum við báðir sendir til Bretlands, hann til þess að stjórna skrifstofu Sambandsins í London, en ég til þess að annast sölu á vegum SH. Á þeim árum tókst með okkur mjög góð samvinna, því að okkur varð það ljóst, að betur bekk að selja afurðirn- ar, ef við höfðum um það samstarf, án þess að láta kaupendur okkar vita allt of mikið um það. Síðar varð ég starfsmaður SÍS og" í þau ár unnum við mjög náið sam- an. Þá og síðar jókst vinskapur okk- ar stöðugt og virðing mín fyrir dugn- aði og gáfum Guðjóns. Mest kveður að starfi hans hér í Bandaríkjunum og uppbyggingu Ice- land Seafood Corp., en þar tókst honum að gera fyrirtækið að stór- veldi. Ég fylgdist náið með starfsem- inni þar, þrátt fyrir að við værum keppinautar og á þeim tíma var ein- kennandi, hversu góður andi ríkti á vinnustaðnum.. Allt starfsfólkið virt- ist einbeita sér að hag og velgengni fyrirtækisins. Eftir að Guðjón fluttist aftur heim til þess að taka við Sambandinu, var samband okkar ekki eins náið, en þó gáfust alltaf tækifæri til að ræða sameiginleg áhugamál. Ég þykist vita, að hann sá eftir starfinu hjá Iceland Seafood Corp. Það er einu sinni svo, þegar verslunarmenn hafa tamið sér stjórnunaraðferðir hér vestra, þá er það ekki svo auðvelt að aðlaga sig að íslenskum staðhátt- um. Okkur Ellý gafst tækifæri til að vera með Guðjóni og Lúlú í nokkra daga í haust. Það fór ekki á milli mála, að Guðjón var sárþjáður, en samt fannst mér ég hafa mikið upp úr þessari heimsókn og fá tækifæri, sem hér gafst, til þess að bera und- ir hann ýmsar hugmyndir um fram- tíð fiskiðnaðarins hér og heima. Ég er ekki í nokkrum vafa um, að með Guðjóni er genginn einn merkasti verslunarmaður, sem ís- lensk þjóð hefur átt. Við Ellý sendum Lúlú og börnum þeirra einlægar samúðarkveðjur. Othar Hansson. Guðjón Baldvin Ólafsson andaðist á sjúkrahúsi í Bandaríkjunum 19. desember sl. Með honum er horfínn af sjónarsviðinu, langt um aldur fram, einhver glæsilegasti fulltrúi þeirrar sveitar sem á síðari hluta þessarar aldar sinnti utanríkisvið- skiptum hins unga íslenska lýðveld- is. Guðjón var rétt innan við tíu ára að aldri þegar lýðveldið var stofnað og lýðveldið sjálft var aðeins rúm- lega tíu ára gamalt þegar hann hóf fyrst að starfa á erlendri grund að sölu íslenskra afurða. Hann tók því daginn snemma og markaði störfum sínum strax í öndverðu þann farveg sem varð ráðandi um ævistarfið. Vinnsla og markaðssetning sjávaraf- urða urðu sérgrein hans og má full- yrða að hróður hans á því sviði hafi borist vítt um þau lönd þar sem ís- lendingar stunda viðskipti með þess- ar afurðir. Að Guðjóni B. Ólafssyni stóðu vestfírskar og norðlenskar ættir. Hann var fæddur í Hnífsdal 18. nóvember 1935 og voru foreldrar hans Ólafur Kjartan Guðjónsson frá Hnífsdal og kona hans Filippía Jóns- dóttir frá Jarðbrú í Svarfaðardal sem bæði eru látin. Guðjón stundaði nám í Samvinnuskólanum og hóf störf hjá Sambandinu strax að því námi loknu, vorið 1954. Hann starfaði hjá Iceland Products Inc. í New York árin 1956 og 1957 og hjá Sjávaraf- urðadeild Sambandsins í Reykjavík frá 1958 til 1964. Sumarið 1964 fluttist Guðjón til Lundúna og gerð- ist framkvæmdastjóri skrifstofu Sambandsins þar í borg. Þá og lengi síðan var skrifstofan með blandaðan rekstur í þeim skilningi að hún sinnti annars vegar sölu á folenskum afurð- um og hins vegar innkaupum fyrir deildir Sambandsins og fleiri aðila á íslandi. Á fyrri hluta árs 1968 flutt- ist Guðjón aftur heim til íslands með fjölskyldu sína og gerðist -fram- kvæmdastjóri Sjávarafurðadeildar Sambandsins í Reykjavík. Því starfi sinnti hann í sjö ár en á vordögum 1975 varð hann við þeirri eindregnu ósk forsvarsmanna Sambandsins og framleiðenda í frystiiðnaði að flytj- ast vestur um haf til að takast á hendur yfirstjórn Iceland Products Inc. sem þá átti við mikla erfiðleika að stríða. Talað var um að Guðjón yrði tvö ár vestra, en liðið var langt á tólfta árið þegar hann og fjöl- skylda hans fluttust heim til Islands á ný. Hann tók við forstjórastarfi í Sambandinu 1. september 1986 og gegndi því til ársloka 1992, að hann lét af störfum af heilsufarsástæðum. Þetta er í örstuttu máli starfssaga Guðjóns hjá Sambandinu og fyrir- tækjum þess. Þá eru ótalin stjórnar- störf í fjölmörgum fyrirtækjum, utan lands og innan, þar sem Sambandið átti hagsmuna að gæta, en í lang- flestum þessara fyrirtækja var hann stjórnarformaður. Þegar Guðjón tók við stjórn Sjáv- arafurðadeildar árið 1968 voru mikl- ir erfiðleikatímar en hann var ein- staklega vel í stakk búinn að takast á við það erfiða verkefni sem þarna beið hans; hann þekkti deildina, framleiðendur hennar og afurðir þeirra frá fyrri störfum og þótt ung- ur væri að árum flutti hann með sér reynslu af markaðsmálum, bæði austan um haf og vestan. Hér varð líka árangurinn svo sem efni stóðu til. Deildin efldist mjög undir stjórn Guðjóns og snemma á framkvæmda- stjórnarferli hans var endanlega gengið frá samstarfsfyrirkomulagi við framleiðendur sem átti eftir að reynast mjög farsælt. Þeir stofnuðu með sér Félag Sambandsfiskfram- leiðenda, skammstafað SAFF, en það félag gerði samning við Sam- bandið um 50% rekstraraðild að Sjávarafurðadeild. Þetta ágæta fyr- irkomulag var við lýði frá 1. janúar 1969 til ársloka 1990, að fyrirtækið íslenskar sjávarafurðir hf. var sett á stofn, Árin sem Guðjón var fram- kvæmdastjóri í Sjávarafurðadeild, 1968 til 1975, sátum við fyrst sam- an í framkvæmdastjóm Sambands- ins. Fékk ég þá góða hugmynd um störf hans að framleiðslu- og mark- aðsmálum, en Guðjón var einstak- lega duglegur við að halda okkur félögum sínum upplýstum um það sem efst var á baugi á starfsvett- vangi hans. Þarna kynntist ég fyrst að marki þeirri lifandi frásagnargáfu sem hann var gæddur. Líflegur fundur á Húsavík, tvísýnir loðnu- samningar í Tokyo eða jafnvel her- sýning á Rauða torginu, meðan beð- ið var eftir því að Prodintorg boðaði til næsta samningafundar — allt varð þetta ljóslifandi fyrir okkur í litríkri frásögn Guðjóns. Árið 1975, þegar Guðjón hvarf vestur um haf að taka við stjórn þess fyrirtækis sem hann nokkru síðar gaf nafnið Iceland Seafood Corporation, varð að ráði að ég tæki við starfí hans í Sjávarafurðadeild. Og nú fóru í hönd ár mikilla ævin- týra; þau ár urðu ekki tvö, eins og upphaflega var fyrirhugað, heldur tólf. Það er ekki of sterklega til orða tekið þó að mælt sé að Guðjón hafi tekið við þungu skipi er hann settist við stjórnvölinn hjá Iceland Products Inc. á vordögum 1975. Fyrirtækið hafði orðið fyrir miklum áföllum og var nú svo komið að allt eigið fé var til þurrðar gengið og höfuðstóll orð- inn neikvæður. Bandaríkjamarkaður var þá ráðandi í markaðssetningunni og við búið að sölukerfi samvinnu- manna mundi hrynja, ef ekki tækist að þjarga Iceland Products frá yfir- vofandi rekstrarstöðvun. Á ótrúlega skömmum tíma tókst Guðjóni að snúa þessu þunga skipi til réttrar stefnu. Fyrirtækið skilaði góðum hagnaði strax á fyrsta heila árinu hjá Guðjóni og síðan á hverju ári meðan hann var vestra. Þegar ég nokkrum árum síðar minntist þess- ara tvísýnu tfmamóta varð mér á að vitna til orða sem fyrir margt löngu voru viðhöfð um atburði sem einnig urðu í Vesturheimi: „Hér kom íslenskt afl og það hóf upp úr jörðu steininn." Svo sannarlega var hér grettistaki lyft, til hagsbóta fyrir alla aðstandendur fyrirtækisins. Iceland Seafood Corporation, eins og fyrirtækið nú heitir, sinnir ekki aðeins markaðs- og sölustarfí, held- ur starfrækir fyrirtækið einnig stóra -¦Sí« ran mmS txxí f±
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.