Morgunblaðið - 18.02.1995, Qupperneq 31

Morgunblaðið - 18.02.1995, Qupperneq 31
MORGUNBLAÐIÐ LAUGARDAGUR 18. FEBRÚAR 1995 31 ________________SJÓNMENNTAVETTVAÍMGUR_ Andstæðar skoðanir Svar til Eiríks Þorlákssonar og Gunnars J. Árnasonar Sennilega hefur rýnirinn skrifað um og yfir 100 sjónmenntavettvanga um dagana undir ýmsum heitum, og þar af er þessi nr. 26 af því sem ég hef númerað og eru á tölvudiskum. Aldr- ei hef ég þó fengið sneggri viðbrögð, en við þeim síðasta, er birtist laugar- daginn 4. febrúar. Fagna ég því vegna hins mikla andvaraleysis og lognmollu sem er yfir myndlistarum- ræðu á Islandi og býsna erfitt hefur reynst að vekja upp nema inni í kaffi- og öldurhúsum, en þar láta menn staðar numið við stóru orðin og það sem menn hugðust gera í hita um- ræðanna fymist. Dæmið sannar að menn þurfa stóru lýsingarorðin til að rumska við fólki og er miður að þurfa að nota þau, en stundum helg- ar tilgangurinn^ meðalið. Rökræða á íslandi, hveiju nafni sem h’ún nefnist, er sjaldnast mál- efnaleg því hún er alltof lituð af hagsmunum viðkomandi og vill þá auðveldlega verða full persónuleg og óvægin og þá eru andstæðar skoðan- ir taldar svartagallsraus og helst ekki svaraverðar. En rýni á lífið og listina um leið á ekki að hafa neitt með svartsýni að gera heldur einung- is endurspegla skoðanir viðkomandi á hinum ýmsu hliðum mannlegs at- ferlis. Það er hins vegar algengt meðal íslendinga að kveinka sér við hvers konar gagnrýni í stað þess að taka hana til alvarlegrar krufningar og láta hana virka sem hressandi andvara í lognmollu hvunndagsins. Má það hins vegar mun frekar telj- ast vottur bjartsýni og heilbrigðra lífsskoðana að deila á það sem miður fer og trúa á að það rumski við fólki og verði til umskipta til betri vegar. Eiríkur Þorláksson tekur upp þykkjuna fyrir vin sinn og fyrrum vinnúveitanda á Kjarvalsstöðum, Gunnar Kvaran, sem ég nafngreindi þó ekki í skrifi mínu 4. febrúar. Var einungis að vekja athygli á því hvað helst væri í brennidepli þegar tveir eða fleiri myndlistarmenn kæmu saman og er það í anda vettvangs- skrifa minna. Það hefur og vakið drjúga athygli að menningarmála- nefndin mælti með endurráðningu Gunnars án þess að auglýsa stöðuna eða bera undir samtök myndlistar- manna. Þótti það ekki bera vott um lýðræðisleg vinnubrögð, einkum vegna þess að menn álitu sig hafa fengið tryggingu fyrir því að það yrði gert samkvæmt fýrirspumum og samtölum við einstaka nefndar- menn. Og jaðri það við ókurteisi að efast um lýðræðisgrundvöll við rekst- ur Listasafns Reykjavíkur, þá er spurn við hvað það jaðri að útiloka ýmsa af snjöllustu málurum sinnar kynslóðar frá að sýna á Kjarvalsstöð- um? Vísaði ég aðallega til þess að kjörtímabil forstöðumanna og list- ráðunauta safna væri yfirleitt, er svo er komið, jafnlangt og kjörtímabil pólitísk kjörinna fulltrúa eða fjögur ár. Tel ég það standast yfirleitt, þótt hitt sé hins vegar arfur frá fortíðinni að menn sitji áratugi í embættum sem er oftar en ekki í óþökk margra, þótt réttlætanlegt kunni að vera í undantekningartilfellum. Að sjálf- sögðu leitaði Eiríkur til nærtækustu heimildanna sem eru Bandaríkin, þar telst hann á heimavelli, en hins veg- ar þekki ég mun betur til hlutanna á Norðurlöndum og í Þýskalandi, svo og Evrópu almennt og vom skrif mín í samræmi við það. Eitt athugar Eiríkur svo ekki sem er að söfn em yfirleitt öðmvísi byggð upp í Bandaríkjunum en Evrópu, og valdapíramídinn allt annar. Þar gegna auðugir einstaklingar, eins konar styrktaraðilar (trustees), miklu hlutverki í stjórn þeirra og uPPbyggingu sem er fullkomlega óþekkt hér. Vil ég hér sérstaklega benda á MoMA í New York, en ég skrifaði langa grein um sögu safns- ins í ársbyijun 1987 (birtist 3. febr- úar), svo menn koma hér ekki að tómum kofanum. Ástæðan til þess að þessi söfn era jafn vel rekinn er öðm fremur að starfslið þeirra er hámenntað fólk í sínu fagi sem hefur unnið sitthvað til afreka á vettvanginum áður en það er ráðið til starfa. Og það liggur undir mikilli pressu um virka stjóm- un og ekki myndi því leyfast að vera í sandkassaleik með peninga styrkt- armeðlimanna. Standi þeir sig ekki em þeir látnir ijúka umsvifalaust eins og allir vita sem þekkja til inni- viða bandarísks þjóðfélags. Hliðstæða við víðfræg amerísk söfn er t.d. Lousiana í Humlebæk, sem telst best rekna safn á Norður- löndum og sem hefur tekist að auka áhuga almennings á listum í slíkum mæli að heimsathygli hefur vakið. Andstæðan er hins vegar menningar- miðstöðin í Svíavirki fyrir utan Hels- ingfors og aðrar slíkar stofnanir inn- an Norðurlanda sem fræðingar stjóma og reknar em af almannafé. Þá er það er ekki annað en eðlilegur gangur mála ef kona eins og t.d. Francoise Cachin er eftir langt starf við Orsay safnið í París skipuð for- stöðumaður þess og þar næst eftir tvö kjörtímabil, yfirmaður allra ríkis- listasafna í Frakklandi. Hér er um mjög heilbrigða þróun í starfi að ræða og ber að taka ofan fyrir maddömunni, en samanburður er út í hött. Eiríkur telst á engan hátt hrekja þá staðhæfingu mína að kjörtímabil listráðunauta og forstöðumanna listasafna sé yfirleitt fjögur ár og annað sem ég benti á er að starfs- ramma er ábótavant en hann er víð- ast hvar mjög skýr og afdráttarlaus. Starfsrammi er einmitt undirstaða lýðræðis og gerður til að beina at- hygli ráðamanns alfarið að störfum við sérsvið sitt og hindra og hann dreifi kröftunum á öðmm vettvangi og satt er að störf Gunnars Kvarans hafa verið mjög umdeild meðal mýndlistarmanna. Undirstaða frelsis er agi og það telst ekki lýðræði að hafa alla enda opna og láta geðþóttaákvarðanir varða veginn í mikilsverðum málum og hér hefur mönnum orðið á í mess- unni. Eg er ekki fylgismaður þess, að pólitísk kjörin nefnd fari með yfir- stjóm Kjarvalsstaða (rekstrarkostn- aður sl. ár tæplega 50 milljónir), enda er þetta yfirleitt fólk sem aldr- ei hefur komið nálægt myndlist og störfum áður sem tengjast rekstri listastofnana. En hins vegar er at- hugandi að forstöðumaður þess verði pólitískt kjörinn í framtíðinni, en list- ráðunautur og aðrir starfsmenn sam- kvæmt menntun og hæfileikum, auk þess sem meira sé tekið tillit til starf- andi myndlistarmanna. Meginhluti greinar Eiríks fer í að veija innra starf Kjarvalsstaða, sem ég vék ekki að og að sjálfsögðu er honum fijálst að reka áróður fyrir vin sinn, en ég fjallaði ekki um þann þátt í skrifi mínu. Það sem ég hef hins vegar áður deilt á varðandi Kjarvalsstaði í fyrri skrifum um innra starf stend ég við og einnig það sem ég hef sagt gott um breytingar innan veggja hússins. Þá tel ég það enn standa óhaggað sem ég setti fram í Sjónmenntavett- vangi mínum, en fagna allri um- ræðu... Gunnar J. Árnason fer mikinn í skrifi sínu í blaðið laugardaginn 18. þ.m. og telur mig hafa farið yfir strikið í umfjöllun minni um Mynd- lista- og handíðaskóla íslands. Jafn- framt telur hann mig hafa viðhaft æmmeiðandi ummæli um samstarfs- fólk mitt innan skólans. Ber að skoða málflutninginn lið fyrir lið og svara eftir bestu getu og • að því loknu getur sá sem les kveðið upp úrskurð sinn, en ég vil strax fullyrða að ég hafi haldið mig innan burðargrindar velsæmisins og síður vikið af leið. Málið er þannig vaxið að mér þyk- ir afar vænt um þennan skóla og vil veg hans sem mestan og að innan hans sé menningarleg andrúm. Jafn- framt að þangað sé lifun að koma, því gestir eigi að hafa það á tilfinn- ingunni að þar sé fjárfest í lífinu Aldrei hef ég fengið sneggri viðbrögð og við síðasta Sjónmennta- vettvangi, skrifar Bragi Asgeirsson, ogtelur þau fagnaðarefni í and- varaleysinu og logn- mollunni sem hér sé vfír myndlistarumræðunni sjálfu og þeim gildum sem gera það þess virði að vera íslendingur og al- þjóðaborgari um leið. Skólinn hafði einungis starfað í sex ár þegar ég hóf tilfæringar í smíðadeild hans hans á Gmndarstíg 2, síðar kvöld- deild, og fékk loks inngöngu á fyrra ár myndlistardeildar haustið 1947, en þá var skólinn fluttur á Laugaveg 118. Árið 1956 er skólinn var enn fluttur í nýtt húsnæði í Skipholti 1, var ég ráðinn til að leiðbeina nemend- um í grafík, einkum steinþrykki, og telst hafa verið þar viðloðandi sem fræðari í 40 ár við starfslok mín á næsta ári, um leið verða 50 ár liðin síðan ég hóf nám við hann. Með hlið- sjón af þessu langa ferli, telst ég hafa meiri yfirsýn yfir þróun skól- ans, en nokkur annar starfmaður hans og hvað þá nýgræðingurinn Gunnar J. Ámason. Grein mín er þannig ekki skrifuð út af hags- munapoti innan veggja hans heldur vegna sannfæringar og metnaðar fyrir hans hönd. Með vaxandi kvíða hef ég fylgst með þeirri þróun að skólinn verður stöðugt ópersónulegri og hefur breyst í „staðlaða stofnun" og í stað þess að allir þekki alla eins og áður var, þekkir maður nú fæsta kennara og er jafnvel ókunnugur nemendum sínum og þekkir þá ekki ýkja nánar en þá sem maður kenndi í kvölddeild- um fyrir margt löngu. Ekki er það vegna þess að skólinn hefur stækkað svo tiltakanlega mik- ið, heldur em stjómendur hans horfnir inn á skrifstofur sínar og fundarherbergi og er viðburður ef þeir sjást á starfsvettvangi. Þegar ég held því fram að kennarar leggi nemendur í einelti, hef ég til hliðsjón- ar ýmis dæmi frá ferli mínum og ég veit að þeir vom lengstum lítils metn- ir sem vom ekki vinstri sinnaðir. Sjálfur var ég til vinstri framan af en gerðist lýðræðissinnaður með ár- unum og helst fyrir hið tvöfalda sið- gæði hjá ýmsum róttæklingum. Hins vegar tel ég mig aldrei hafa látið fólk gjalda pólitískra skoðana sinna, ei heldur listpólitískra, en leyft mér að halda fram eigin skoðunum tæpi- tungulaust. Það hefur oftar en einu sinni kom- ið fyrir að mér hefur tekist að koma í veg fyrir að nemendum hefur verið vikið úr skóla og hefur þeim öllum vegnað mjög vel í lífinu og sumir landsþekktir. Þá hef ég alltaf verið harður andstæðingur þess að nem- andi sem stendur sig vel í aðalnám- inu, sem hlýtur að vera listiðkun, sé felldur í bóklegu fagi sem á stundum er út í hött. Listasaga, sem byggir ekki fyrst og fremst á íslenzkum og norrænum gmnni og er jafnframt heimslistasaga, er varla raunhæf sem fallfag hjá nemanda sem er frá- bær í teikningu, málun eða mynd- mótun svo eitthvað sé nefnt. Lista- saga eins og kennd er í háskólum á síður erindi í listaskóla og listheim- speki einna helst í fyrirlestraformi frá ýmsum aðilum svo að nemendur geti betur áttað sig á ólíkum skoðun- um. En er menn fara að gera upp á milli liststíla t.d hugmyndafræði og málverks, og það án þess að það sé sannanlega rétt sem þeir halda fram, er um áróður að ræða sem ekki á heima innan veggja fijálsrar og op- innar menntastofnunar. Listaskóli má aldrei vera dauð og stöðluð „stofnun“ heldur líf í stöðugri mót- un, en þó þarf hann að hafa sterkan starfsramma og leiðbeinendur verða að geta notið sín og komist í sam- band við nemendur. Ég tel að lista- sagan og listheimspekin eigi að vera í mun nánari sambandi við það sem nemendur em að gera hveiju sinni en hún hefur verið til þessa og þar sem hún er nú að kominn sem námsfag inn í Háskóla íslands sé breytinga þörf. Það telst rétt hjá mér að kennarar listasögu og listheimspeki hafi viljað fella nemendur sem ekki stóðu sig sem skyldi eða höfðu andstæðar skoðanir og þetta vita allir eldri kennarar, enda hefur nemendum iðu- lega verið hótað brottrekstri sæki þeir sig ekki og verið vísað úr skóla fyrir tilstuðlan þeirra. Og hvað brotvikningu nemenda áhrærir, hefur það jafnan verið fá- mennur lokaður hópur innan skólans sem hefur staðið að baki ákvörðun og merkilegt er hve fómardýrin hafa oft verið lýðræðislega sinnað fólk. Hvað andstæðar skoðanir snertir, ber að vísa til og minna á að tveir skólastjórar af hægri vængnum, báð- ir mætir menn sem standa framar- lega í sínu fagi og gagnmenntaðir að auki, vom hraktir frá skólanum með linnulausum mannskemmandi áróðri er jaðraði við ofsóknir. Og annar þeirra fær ekki einu sinni vinnu við skólann né fjölbrautaskóla vegna aðgangshörku marxista innan skólakerfisins. Þó er um einn fæ- rasta kennara í mörgum fögum sem við eigum að ræða sem einnig hefur kennt við virta erlenda listaskóla. Það er misvísandi þvættingur að halda því fram að mér væri ekki á móti skapi að helmingur nemenda fengi að fjúka, því eins og fram kem- ur átti ég við að kennari sem leggur nemendur í einelti á giska auðvelt með að bóka fjarvistir og slæleg vinnubrögð ef vill. Og þegar hinn sami skáldar fjarvistir þrátt fyrir góð vinnubrögð og háar einkunnir og það á lokaári er ekkert um annað að ræða en einelti og ber slíkum kennur- um skilyrðislaust að taka pokann sinn. Og svo vil ég leggja ríka áherslu á eitt að sömuleiðis teljast það stað- lausir stafir að ég hef ekki lagt fram ' kvartanir eða gagnrýnt inniviði skól- ans í tímans rás. Auk þess hafa fáir verið iðnari við að leggja fram hug- myndir um breytta skipan mála við samkennara sína. Það er mikilvægt að líta til þess, að einmitt fyrir þessa áráttu mína var mér þegjandi og hljóðlaust vikið til hliðar úr deildarstjórastarfi af síð- asta skólastjóra eftir margra ára störf og mikla baráttu við að styrkja deildina og inniviði kennslustarfsins. Að auk var ég þrisvar formaður kennarafélagsins sem ég stofnaði árið 1970 og nemendafélagið á svip- uðum tíma og átti ótal viðræður við ráðamenn í menntamálaráðuneytinu sem tóku á stundum meira mark á mér en sameinaðri skólastjóm. Varð það til þess að ég var felldur úr for- mannstóli kennarafélagsins og hef ekki komið nálægt því síðan. Nefni að varðandi afdrifaríkar breytingar á inntökuprófum sem í vændum vom sem ég mótmælti harðlega, reyndist ég hafa haft rétt fyrir mér sem eng- inn hefur þó haft manndóm til að viðurkenna til þessa, þótt prófunum hafi aftur verið breytt. Meðalaldur nemenda hækkaði um nær áratug - varð 38 ár að ég held, sem var það langhæsta á landinu fyrir utan öld- ungadeildir! Það sem Gunnar nefnir uppspuna í Sjónmenntavettvangi í ágúst sl. var athugasemd sem ég gerði við skrif hans sjálfs sem var ósmekkleg árás á Listasafn íslands og forráðamenn þess. Heimspekingurinn blandar síður nær óskyldu máli inn í skrif sín nema til að undirstrika óhróður sinn. Skoð- anir hans í nefndri grein höfðu mik- inn samhljóm með skoðunum ráða- manna í Svíavirki, en það virðist varða heimsendi að leyfa sér að gagnrýna fólk sem aðhyllist hug- myndafræðilega list og telst blint fyrir málverki. Hér er á ferð alþjóð- legur blekkingarvefur á því hvað sé fersk og ný list, og framkvæmdin er svo útjöskuð að fulltrúar hennar tæma flest listhús af öllu kviku sem þeir em í forsvari fyrir. Em m.a. fallegar konur hættar að sjást á stór- sýningum en þar sáust iðulega feg- urstu og gáfuðustu hmndir í heimi hér. Ekki teljast það háðsglósur og skætingur að halda fram skoðunum sínum, en þann ásakanatón kennir maður oft hjá þeim aðilum sem vilja fá fullt frelsi til að vega til annarra, en umtumast ef þeir mæta mótstöðu og nefna slíkt geðvonskulegt raus útúrsnúninga og þvætting. Gunnar fellur kylliflatur um sjálf- an sig í málatilbúnaði sínum, er hann segir að ég hafi skrifað að ýmsir lærifeður skólans hlytu að vera full- komlega úrkynjaðir. Hér er heilli málsgrein snúið við, því ég skrifaði orðrétt: „Ef það telst að vera gamal- dags að vilja kenna nemendum náms- fögin vel og rækilega, móta með þeim sjálfstæða hugsun, gæta fyllstu hlutlægni og vera aldrei með áróður fyrir einstökum listastefnum né mis- muna þeim eftir pólitískum skoðun- um, þá hljóta ýmsir kennarar skólans vissulega að vera úrkynjaðir." Hér var ég auðvitað að stíla á eldri kyn- slóða kennara við skólann, og vitan- lega einnig sjálfs míns og tók ég upp „smekklega" lýsingu á okkur í Press- unni sl. ár varðandi umsókn um skólastjórastöðuna sem einn um- sækjandinn var höfundur að. Þetta er hálf klaufalegur útúr- snúningur að ekki sé meira sagt en hann lýsir því hugarfari sem er að baki skrifum heimspekingsins Gunn- ars J. Ámasonar og jafnfram til- ganginum með þeim. Að öllu saman- lögðu vona ég að sá er les átti sig á, að meginveigurinn með skrifum mínum var að vekja athygli á þeim losara- og frumbýlisbrag sem að stóram hluta til er enn á þessum skóla, þrátt fyrir að 55 ár séu frá stofnun hans. Listaskóli á nefnilega ekki að vera almenn „stofnun" held- ur miðstöð lífs, og ekki útskrifa lista- menn heldur manneskjur og sá er vandinn mesti! Höfundur er myndlistarmaður og gagnrýnandi

x

Morgunblaðið

Direct Links

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.