Morgunblaðið - 28.02.1997, Blaðsíða 35

MORGUNBLAÐIÐ
AÐSENDARGREINAR
FÖSTUDAGUR 28. FEBRÚAR 1997 35
Ábyrgð
blaðamanna
ÞAÐ hefur margoft verið rann-
sakað og jafnoft komið í Ijós að
upplognar kærur um nauðgun eru
u.þ.b. 1% slíkra kæra, þ.e. jafnhátt
hlutfall og í öðrum afbrotamálum.
Menn hafa sett á svið innbrot og
bílslys án þess að blaðamenn efíst
um sannleiksgildi orða þeirra. Kona
sem kærir nauðgun virðist vera álit-
in segja ósatt. Með orðalagi eins og
„ber stúlkan að“, „konan sagði“,
„meint nauðgun", er gefíð í skyn
að hugsanlega hafí nauðgun ekki
verið framin.
Til að sýna fram á hvað frétta-
flutningi um nauðganir er ábótavant
ætla ég að bera hann saman við
fréttir um innbrot. Það skal tekið
fram að ég legg ekki þessa glæpi
að jöfnu, annar er árás á einstakl-
ing, þ.e. ofbeldi, en hinn er þjófnað-
ur. Hins vegar eru skrif blaðamanna
um þessa glæpi gjörólík.
Mismunandi fréttamat?
í fréttum um innbrot er sagt
hverju var stolið og hvað skemmt,
oft er minnst á verðmæti stolnu
munanna. Þá er tekið fram hvort
þjófurinn hafi komist undan. í frétt-
um um nauðgun er allt annar tónn
gefinn. Sagt er að nauðgun hafí
verið kærð, hvar glæpurinn á að
hafa verið framinn og af hverju við-
komandi aðilar voru á staðnum. Með
fylgir lýsing á ástandi þeirra (voru
þau ölvuð?) og aldri. Tekið er fram
hvort sá sem kærður var sé sam-
mála um hvort glæpurinn var fram-
inn.
í því skyni að skýra betur muninn
á þessum sjónarhornum set ég hér
fram ímyndaða frétt um innbrot.
Meintur þjófnaður frá
karlmanni á sextugsaldri
53ja ára gamall karlmaður, eig-
andi íbúðar við Hverfisgötu, kærði
innbrot til lögreglu snemma á
sunnudagsmorgun. Hann ber að
hann hafí komið að íbúð sinni í
slæmu ásigkomulagi, en hann hafí
skilið hana eftir mannlausa en þó
uppljómaða um hánótt. íbúðareig-
andinn segir að í íbúðinni eigi að
hafa verið talsvert af verðmætum,
t.d. sjónvarp og tölva. Samkvæmt
framburði hans var þessum hlutum
stolið. 32ja ára gamall karlmaður
hefur verið yfirheyrður í tengslum
við málið en hann segir, að hafí
hann á annað borð farið inn í hús-
ið, hafí hann fengið tækin með leyfí
eiganda. Þó ber hann við minnis-
Ieysi vegna ölvunar. Honum var
sleppt eftir yfírheyrslur. Hann hefur
aldrei komið við sögu skattyfirvalda.
Hvert er aðalatriði fréttar?
Það er undarleg árátta að halda
að aldur aðila harmleiksins komi
málinu við. Telja blaðamenn nauð-
synlegt að greina frá aldrinum svo
að lesendur geri sér grein fýrir því
að konur á vissum aldri séu eftir-
sóknarverðari bráð en aðrar og viss-
ir karlmenn líklegri en aðrir til að
nauðga? Sennilega eru þeir að róa
taugar lesenda á öðrum aldri. Vera
má að blaðamenn haldi að með
þessu séu þeir að vinna forvamar-
starf, hvað fínnst þér?
í Morgunblaðinu 12. júlí ’94 er
ekki dregið í efa að um nauðgun
sé að ræða en nauðgarinn er hins
vegar „grunaður um nauðgun". í
því tilviki var konan stórslösuð.
Tekið er fram að nauðgarinn sé
„síbrotamaður". Þetta tvennt, ferill
mannsins og áverkarnir á konunni,
virðist ráða því að orð hennar eru
ekki dregin í efa.
í Degi í maí ’93 er sagt frá nauðg-
un og að áverkar sæjust ekki á
stúlkunni. Löggan tók fram að „ekk-
ert benti til ofbeldisverknaðar".
Benda má á að margar konur sem
er nauðgað þora ekki að berjast á
móti af ótta við að slasast enn meir.
Það er undarlegt að lögregla og
dómskerfí skuli krefjast þess að
konur séu nær dauða en lífí til að
í stað þess að þolandi .
nauðgara sé í brenni-
depli fréttar, segir Bára
Magnúsdóttir, á að líta
á nauðgarann og
verknaðinn.
orð þeirra séu marktæk. Enn undar-
legra er að blaðamenn virðast krefj-
ast sömu fóma.
Aðgát skal höfð ...
í stað þess að þolandi nauðgara
sé í brennidepli fréttar, á að líta á
nauðgarann og verknaðinn. Með
þessu er ég ekki að biðja um ná-
kvæma lýsingu á því sem kom fyrir
konuna heldur að áhersla verði lögð
á þetta glæpsamlega athæfí.
Skársta fréttin í DV í 13. janúar
’93. Hún var um að karlmaður hefði
verið úrskurðaður í gæsluvarðhald
meðan rannsókn færi fram á nauðg-
unarmáli. Sagt var hvenær hafí
verið kært og að maðurinn hafí
verið handtekinn. Ekki orð um kon-
una, enda er það verknaðurinn sem
er aðalatriðið og karlmaðurinn sem
framdi hann, en ekki sú sem var
beitt ofbeldi.
Umfjöllun um nauðgun er mjög
vandasöm. Nauðgun er samfélags-
legt vandamál og kemur því öllum
við. Nauðgun er líka innrás í likama
einstaklings. Örin sem hljótast af
eru þó að mestu andleg. Þetta verða
blaðamenn að skilja. Aðgát skal
höfð í nærveru sálar. Nauðgun er
skelfíleg reynsla og alls ekki allar
konur sem treysta sér til að kæra.
Kæruferlið er alræmt. Kærandi þarf
á skilningi að halda; hann leggur
allt sitt traust á þann sem yfírheyr-
ir hann. Það eitt að frásögnin birt-
ist í blöðum er trúnaðarbrestur. Það
er mikilvægt að gera ekki illt verra
með því að gera í skyn að framburð-
uripn sé ótrúverðugur eða marklaus.
í fréttum um nauðganir er lítillar
nærgætni gætt. Blaðamenn eiga að
gera ráð fyrir að þolendur nauðgara
lesi blöðin. Þolandi nauðgara upplif-
ir sárar tilfinningar við lestur frétta
af þeim sem orðið hafa fyrir svip-
aðri reynslu. Óvarkár skrif hafa
ekki bara áhrif á þá konu sem frétt-
in snýst um, heldur líka á aðrar sem
áður hafa gengið í gegnum svipaða
reynslu.
Blaðamenn geta t.d. hnýtt aftan
við frétt um nauðgun að vera megi
að fleiri nauðganir séu framdar en
eru kærðar, þvi að í sumum tilvikum
sé um að ræða fólk sem þekkist
ágætlega.
Leiðir til úrbóta
Marianne Larmén, sænskur
blaðamaður, segir það galla á um-
fjöllun [sænskra] fjölmiðla um kyn-
ferðisofbeldi að þeir falla oft i þá
gryfju að fjalla ítarlega um einstök
tilvik en líta ekki á ofbeldið sem
samfélagslegt vandamál eða valda-
ójafnvægi kynjanna.
Larmén bendir á úrræði til bóta:
1) að taka til endurskoðunar hefð-
bundið hlutverk frétta og þá sam-
hengislausu mynd sem fréttir sýna.
Hún vonast til að fréttir um kynferð-
isofbeldi líti öðruvísi út með fjölgun
blaðakvenna; 2) fréttastjórar og
aðrir yfírmenn þurfa að hvetja
blaðamenn til að afla sér upplýsinga
um kynferðisofbeldi; og 3) stöðugt
þarf að vera í gangi siðferðileg
umræða meðal blaðamanna um
ábyrgð þeirra og afleiðingar skrifa
þeirra.
Höfundur er nemi og í
undirbúningnefnd málþings gegn
kynferðisofbeldi, sem haldið erí
Háskólabíói.
- kjami málsins!
Til að rannsaka orðalag í fréttum
um nauðganir skoðaði ég 34 fréttir
um nauðganir og um tilraunir til
nauðgunar á fimm ára tímabili. Þar
var aldur þolanda og geranda oftast
nefndur.
FERMINGARMYNDIR
Allir tímar aö ver&a
upp pantaðir
B A R N A ^FJÖLSKYLDU
LJOSMYNDIR
Sípi 588-7644
Armúla 38
Veldu
alvöru
hraðverslun
Ö
Select
ALLTAF FERSKT
SHBLLSTOÐIN VBSTURLANDSVBGI
LANCOMEI
kynning á vorlitunum
I dag og á morgun.
Glœsilegur kaupauki
Sama verð og í Evrópu

H Y G E A
dnyrtt vöru vcrvlun
Austuntrgti 16 simi 511 4511
I snyrtivöruverslun
I Strandgötu 32, Hafnarfiröi, sími 555 2615
Mánaðartilboð
1.03.97 - 01.04.97
Öll BOHEMIA rauðvínsglös á
kr. 1.500.
Allt að 35% afsláttur
Vorum að tafea upp glös, vasa,
kertastjaka o.fl. í
waterford kristalnum
SOou«Lan
1
við Faxaíen - Suðurlandsbraut 52
Sími 553 6622
-41'
Hjartt
°S8R/t ur
MC
OONALDS
:ur Nielsen