Morgunblaðið - 18.08.1998, Blaðsíða 21

22 ÞRIÐJUDAGUR 18. ÁGÚST 1998
ERLENT
MORGUNBLAÐIÐ
ÚR VERINU
Morgunblaðið/Arnaldur
ÞORSTEINN Pálsson sjávarútvegsráðherra afhenti Róbert Hlöðvers-
syni, forstjóra Nýju skoðunarstofunnar, starfsleyfið sl. fimmtudag.
Nýja skoðunarstofan hf.
hlýtur faggildingu
Uppfylla þarf
kröfur um hæfni
og hlutleysi
NÝJA skoðunarstofan Iif. hlaut ný-
lega viðurkenningu Löggildingar-
stofu og sænsku iöggildingarstof-
unnar SWEDAC, sem fyrsta fag-
gilda skoðunarstofan í sjávarútvegi.
I kjölfarið veitti Fiskistofa Nýju
skoðunarstofunni hf. starfsleyfí á
grundvelli laga um starfshætti
óháðra skoðunarstofa í sjávarút-
vegi. Nýja skoðunarstofan hf. sótti
um faggildingu til Löggildingar-
stofu hinn 18. desember 1997 og
fóru matsúttektir Löggildingar-
stofu og SWEDAC fram 18.-19. maí
og 30. júní til 1. júlí.
Nýja skoðunarstofan hf. var
stofnuð í ársbyrjun 1993 í kjölfar
þeirra breytinga, sem þá urðu er
sjálfstæðar skoðunarstofur tóku við
eftirliti með hreinlæti, búnaði og
innra eftirliti með sjávarútvegsfyi'-
irtækjum, en eftirlit þetta hafði áð-
ur verið í höndum Ríkismats sjávar-
afurða. Stofnendur NS voru upp-
haflega fiskverkendur, útflytjendur
og fleiri aðilar innan sjávarútvegs.
Á sl. ári setti Eftirlitsstofnun
EFTA (ESA) fram þá kröfu að
einkareknar skoðunarstofur yrðu
að uppfylla kröfur staðalsins EN-
45004 um hæfni og hlutleysi. Til
þess að standast hlutleysiskröfuna
urðu þáverandi eigendur stofunnar
að draga sig út úr rekstrinum. Allt
hlutafé NS var því selt Frumherja
hf., sem áður var Bifreiðaskoðun hf.
í dag eru starfræktar þrjár skoðun-
arstofur og er NS þeirra stærst
með um það bil 60-65% markaðs-
hlutdeild. NS starfrækir skoðunar-
starfsemi um allt land og er með
skoðunarmenn á Húsavík, ísafirði,
Stöðvarfirði og í Reykjavík. Fram-
kvæmdastjóri NS er dr. Róbert
Hlöðversson.
Opinbert fískmat lagt niður
Við undirritun samningsins um
EES gengust Islendingar undir öll
ákvæði tilskipunar ESB um holl-
ustuhætti við framleiðslu og mark-
aðssetningu sjávai-afurða og skuld-
bundu sig jafnframt til að taka
ákvæðin inn í íslenska löggjöf. Þetta
var síðan gert um áramótin
1992/1993 þegar ný lög um meðferð
sjávarafurða og eftirlit með fram-
leiðslu þeirra gengu í gildi. Á sama
tíma voru gerðar miklar skipulags-
breytingar í eftirlitsgeiranum. „Allt
opinbert fiskmat var lagt niður með
niðurfellingu laga um Framleiðslu-
eftirlit sjávarafurða svo og eftirlit
og mat á fiski og fiskafurðum,"
sagði Róbert m.a. í ræðu, sem hann
flutti í tilefni faggildingarinnar sl.
fimmtudag. „Þar með hurfu af vett-
vangi allir opinberir fiskmatsmenn,
sem höfðu verið starfandi víðsvegar
um landið. Ríkismat sjávarafurða,
sem hafði m.a. haft eftirlit með
hreinlæti, búnaði og hollustuháttum
í sjávarútvegsfyrirtækjum, var
einnig lagt niður, en í þess stað var
Gæðastjórnunarsvið Fiskistofu
stofnað. Hlutverk þessa sviðs Fiski-
stofu er fyrst og fremst að vera
framkvæmdaaðili laga og reglu-
gerða fyrir hönd sjávarútvegsráðu-
neytisins. Framkvæmd eftirlitsins
með framleiðendum var hins vegar
færð í hendur einkarekinna skoðun-
arstofa.
Ekki ber þó að skilja þessi orð
mín þannig að hið opinbera hafi ekk-
ert eftirlit með framleiðslu sjávaraf-
urða lengur. Hins vegar eru notaðar
aðrar og mun árangursríkari aðferð-
ir, sem byggjast á því að ábyrgðin á
gæðum framleiðslunnar er flutt yfir
á framleiðandann. Honum er gert
skylt að koma á innra eftirliti með
framleiðslu sinni en það byggist á
greiningu áhættuþátta í vinnslu-
rásinni. Þetta gæðaeftirlitskerfi,
sem kallað hefur verið HACCP, er
fyrirbyggjandi kerfi þar sem fram-
leiðandanum er gert skylt að halda
uppi kerfisbundnu eftirliti með or-
sakavöldum skemmdanna í vinnslu-
umhverfinu. Þannig er fylgst með
því hvort hráefni sé óskemmt, hvort
kælar og frystar gefi rétt hitastig,
hvort starfsfólk ástundi rétt vinnu-
brögð og persónulegt hreinlæti,
hvort þrif séu framkvæmd á réttan
hátt o.s.frv. Ef öllum þessum
áhættuþáttum er haldið innan
hættumarka leiðir það til þess að
fiskurinn kemst óskemmdur ofan í
pakkningamar. Allar mælingar þarf
að skrá reglulega og það eru þessar
skráningar sem skoðunaraðili skoð-
ar og metur út frá því hvort viðkom-
andi framleiðandi sé að tryggja gæði
vörunnar. Að mínu mati er þessi að-
ferð mun vænlegri til árangurs en
stopult mat opinbers eftirlitsmanns
á því hvort afurðin reynist skemmd
eða óskemmd.“
Fjölmargir kostir
Til þess að öðlast faggildinu þarf
skoðunarstofan að byggja upp
gæðakerfi sem sannar hæfni hennar
og hlutleysi. Þetta hafði þær breyt-
ingar í för með sér að skoðunarstof-
unum fækkaði úr sex í þrjár. Ljóst
er að það íslenska eftirlitskerfi, sem
nú er að líta dagsins ljós, er komið
til að vera, að mati Róberts. Kostir
þess fram yfir opinber kerfi væru
fjölmargir, t.d. sæi sami aðilinn ekki
um að meta ástand fyrirtækis og
dæma síðan í málinu ef til ágrein-
ings kæmi.
Aðstoðarutanríkisráðherra Þýzkalands í Islandsheimsókn
Evrópa sækir styrk
til fjölbreytileikans
Werner Hoyer er annar af tveimur aðstoð-
arutanríkisráðherrum Þýzkalands og hefur
sem slíkur m.a. Evrópumál á sinni könnu. I
samtali við Auðun Arnórsson segir hann
að Þýzkaland standi með Islandi í mörgum
mikilvægum málum og að dyrnar að Evr-
ópusambandinu séu því alltaf opnar.
DYRNAR standa alltaf opn-
ar fyrii' aðild íslands að
Evrópusambandinu (ESB)
og Þjóðverjar myndu
bjóða íslendinga hjartanlega vel-
komna í það. Þetta segir Werner
Hoyer, annar af tveimur aðstoð-
arutanríkisráðherrum Þýzkalands,
sem fer með Evrópumál í ríkisstjóm
Helmuts Kohls. En sannur vilji verð-
ur að vera að baki umsókn um aðild
að Evrópusambandinu, því það sé
meira en „dýpkað fríverzlunarbanda-
lag“.
Hoyer, sem í dag heldur heim úr
sex daga einkaferð til Islands, hefur
sérhæft sig sem Evrópumálaráð-
herra í að sinna annars vegar málum
sem varða eiturlyf og alþjóðlega
glæpastarfsemi, og hins vegar gjald-
miðilsmálum. Þessi tvö sérsvið hans
koma bæði við íslenzka hagsmuni;
Schengen-samningurinn um afnám
vegabréfaeftirlits, sem Island er
aukaaðili að, á að færast undir vald-
svið stofnana Evrópusambandsins á
næsta ári, þegar Amsterdam-sátt-
málinn, endurskoðaður stofnsáttmáli
sambandsins, tekur gildi.
Þar sem Schengen-samningurinn
byggist á nánu samstarfi tolla-,
dóms- og lögregluyfirvalda í aðildar-
ríkjunum breytir aðlögun þessa sam-
starfs að ESB forsendunum fyrir
þátttöku Noregs og Islands í því, en
sú þátttaka er nauðsynleg til að við-
halda norræna vegabréfasamband-
inu. Fyrr í þessum mánuði náðu
ESB-ríkin 15 loks samkomulagi um
samningsumboð, sem þjónað getur
sem grundvöllur fyrir nýtt samkomu-
lag um þátttöku Noregs og íslands í
samstarfinu eftir að það færist undir
stofnanir ESB.
Hér er tvennt, sem Hoyer segir að
taka verði með í reikninginn.
„Schengen snýst um meira en afnám
landamæraeftirlits á innri landamær-
um Evrópu. Schengen snýst líka um
að koma á upplýstu og skilvirku lög-
gæzlu- og upplýsingakerfi um af-
brotamenn." Þegar þetta kerfi verð-
ur komið í fulla notkun geti til dæmis
maður sem er eftirlýstur fyrir glæpi í
Frakklandi verið handtekinn við að
reyna að fljúga írá flugvelli í Þýzka-
landi. Hitt atriðið sé gífurlega mikil-
vægt fyrir ísland og hin Norðurlönd-
in, það er norræna vegabréfasam-
bandið. Á mikilvægi þess hafi flestir
innan ESB, ekki sízt þýzk stjórnvöld,
mikinn skilning.
Á því sem mest hefur verið tekizt á
um innan ESB og tafði afgreiðslu
samningsumboðs, þ.e. hvernig þátt-
töku Islands og Noregs í ákvarðana-
töku skuli háttað, segir Hoyer að sé í
raun auðfundin lausn. „Ég er von-
góður um að raunhæf lausn, sem allir
geta sætt sig við, finnist þegar í þess-
um mánuði."
Bretland örugglega inn í EMU
og Norðurlönd í kjölfarið
Varðandi hitt Evrópumálasérsvið
Hoyers, gjaldeyrismál, er eitt stórt
mál sem mun snerta hagsmuni ís-
lands ekki síður en annarra Evrópu-
landa, það er Efnahags- og mynt-
bandalag Evrópu (EMU). Aðspurður
um þessi áhrif sagði Hoyer að það sé
alveg ljóst, að þau verði töluverð á öll
lönd Evrópu, mismikil þó. Mynt-
bandalagið sé í raun markvisst svar
Morgunblaðið/Ámi Sæberg
ÞEIR sem bera ábyrgð á
lokun Goethe-stofnunar-
innar hafa slæma samvizku,
segir Werner Hoyer.
Evrópu við hnattvæðingu mark-
aðsviðskiptanna og keppinautar Evr-
ópubúa í Austur-Asíu og Ameríku
skiiji það einnig sem slíkt.
,Aðildarriki Evrópusambandsins
hafa þar með gert öðrum það ljóst, að
Evrópa ætli ekki á 21. öld að vera iðn-
aðarminjasafn 20. aldarinnar," segir
Hoyer. Þess vegna sé hin sameigin-
lega mynt nauðsynleg forsenda til að
tryggja samkeppnishæfni Evrópu, en
ekki sú sem dugi til ein og sér. „Eins
og horfur standa er ég bjartsýnn á að
Evrópa muni standa sig vel í sam-
keppninni á næstu öld. Og þá á ég við
Evrópu í heild sinni. Framleiðniaukn-
ingin er að eiga sér stað út um allt,
ekki bara í ESB-ríkjunum.“
Fyrst ESB-ríkjanna til að ná þess-
ari framleiðniaukningu er Bretland.
„Bretar hafa forskot á okkur, hag-
sveiflan hjá þeim er annars staðar en
hjá okkur á meginlandinu og þess
vegna er gott að þeir sláist ekki í hóp
EMU-ríkja fyrr en nokkrum árum
síðar,“ segir Hoyer. „En þeir munu
örugglega gera það skömmu eftir
aldamót, um það er ég handviss. Þá
munu einnig Norðurlöndin, sem núna
vilja bíða [Svíþjóð og Danmörk],
fylgja í kjölfarið. Þau fylgjast grannt
með því sem gerist í Bretlandi að
þessu leyti.“
Það Evrópuríki sem lenda muni í
mestum vanda við upptöku evrósins
er að sögn Hoyers bankalandið Sviss.
Um væntanleg áhrif evrósins á Is-
land sagði Hoyer að þar sem utanrík-
isviðskipti íslendinga væru að mjög
miklu leyti við lönd sem verða utan
EMU-svæðisins yrði áhrifanna
sennilega minna vart hér en víða
annars staðar í álfunni, en áhrifin
yrðu þrátt fyrir það töluverð og
myndu vaxa mikið þegar að EMU-
aðild Bretlands og Norðurlandanna
kemur. Finnland sker sig reyndar úr
að sögn Hoyers, og tekur þátt í
ESB-samstaifi með góðum árangri.
Hoyer segist skilja það svo, að á
íslandi sé hins vegar algengt að Evr-
ópusambandið sé álitið einhvers kon-
ar ógnun, við fullveldið, þjóðemið,
menningarlegt sjálfstæði landsins.
Úr þessu verði að bæta og til að svo
geti orðið þurfi tvennt að gerast. „Við
í ESB verðum að gera eðli sam-
bandsins greinilegra, styrkja ná-
lægðarregluna, gera það ljóst að
markmiðið sé sameinuð Evrópa fjöl-
breytileikans en ekki bræðslupottur
á borð við Bandaríkin, þar sem allt er
steypt í sama mót. Evrópa sækir
styrk til fjölbreytileika síns. Þetta er
boðskapur sem við verðum að koma
vel til skila til íslendinga, sem eru
alltaf velkomnir til að gerast fullgild-
ir aðilar að sambandinu."
Samvizkan slæm vegna lokun
Goethe-stofnunarinnar
I marz sl. var Goethe-stofnuninni í
Reykjavík lokað. Yfirstjórn þeirrar
stofnunar er þýzka utanríkisráðu-
neytið, og því hefur Hoyer sem að-
stoðarutanríkisráðherra ekki farið
varhluta af óánægju þeirri sem ríkt
hefur hérlendis frá því þessi ákvörð-
un var tekin og hrint í framkvæmd.
„Hin sterku viðbrögð hér gera það
augljóst, að við höfum gert mistök
með þessari ákvörðun,“ segir Hoyer.
„Tilvist Goethe-stofnunar hér var og
er greinilega að mjög miklu leyti
táknræns eðlis. Islendingum sárnaði
þessi ákvörðun. Þess vegna voru
þetta mistök, en þetta er búið og gert
og ekki annað að gera núna en að
gera það besta úr stöðunni."
Með nýrri menningarstofnun, sem
reyndar enn er óljóst hvemig mun
verða skipulögð, áframhaldandi þjón-
ustu þýzkra stjómvalda við íslenzka
þýzkukennara og fleiri íslenzk-þýzk-
um menningarverkefnum segist
Hoyer trúa því að þegar allt kemur til
alls muni miðlun þýzkrar menningar i
Reykjavík verði öflugri en áður var,
að minnsta kosti að gæðum. „En
þrátt fyrir það - sárindin sitja eftir.“
Hoyer segist sannfærður um að til-
raunir til að koma á fót stofnun eða
félagsskap sem taki við hlutverki
Goethe-stofnunarinnar muni skila ár-
angri fljótlega. „Ég er reyndar sann-
færður um að það verði hreinlega
ekki hægt að vísa frá umsóknum um
stuðning frá stjómvöldum í Bonn eða
höfuðstöðvum Goethe-stofnunarinn-
ar í Miinchen vtö skynsamleg menn-
ingarverkefni á íslandi. Með öðram
orðum, samvizkubitið er slíkt að það
verður öragglega lögð mikil áherzla á
að á Islandi verði auðvelt að nálgast
þýzka menningu."
Hvað kjama málsins varðar telur
Hoyer því að vel hafi verið brugðizt
við. „Ég vona að til þess komi að Is-
lendingar fái þetta á tílfinninguna og
að gróa megi um heilt í þessum mikil-
væga þætti samskipta þjóðanna, sem
hafa ætíð verið með hinum mestu
ágætum."
Kveðjusöngxir yfir
ríkisstjórninni ótímabær
Hoyer er eins og Klaus Kinkel fé-
lagi í Frjálsa demókrataflokknum,
FDP. í skoðanakönnunum hefur
flokkurinn að undanförnu mælzt
með á bilinu 5-7% fylgi, en til að fá
úthlutað þingsætum á Sambands-
þinginu, sem kosið verður til 27.
september nk., þarf flokkur að fá
a.m.k. 5% atkvæða. En Hoyer segir
sinn flokk vera í góðu formi og er
bjartsýnn á horfur sinna manna í
kosningunum framundan.
„Jafnaðarmenn hafa sennilega ver-
ið of öruggir um sig of snemma," seg-
ir Hoyer. „Fylgi Græningja hefur
verið í frjálsu falli frá því fyrir hálfu
ári og þeir róa lífróður. Það er því
óvíst hvort jafnaðarmenn og græn-
ingjar geti myndað þingmeirihluta."
Þá sagði Hoyer að það sýndi sig á
nýhöfnum lokaspretti þessarar kosn-
ingabai-áttu eins og í þeim sem á
undan eru gengnar að Helmut Kohl
kanzlari sé mikill bai'áttujaxl. Svo
fremi sem stjómarflokkunum verði
ekki á alvarlegar skyssur á síðustu
vikunum fyrir kosningai' eigi þeir
góðan möguleika á að halda sínu
fylgi. „Kveðjusöngvar yfir ríkisstjórn
Kohls og Kinkels era ótímabærir."