Morgunblaðið - 30.09.1998, Side 36

36 MIÐVIKUDAGUR 30. SEPTEMBER 1998
AÐSENDAR GREINAR
MORGUNBLAÐIÐ
SKOÐUN
Ærleg’ ráðning
ráðherrans
PÁLL Pétursson varð ráðherra
vegna þess að hann hafði aldrei áð-
ur verið ráðherra. Þetta var flestum
ljóst er hann tók við ráðherradómi
1995. I raun höfðu flestir samúð
með þessum roskna
þingmanni sem hafði
unnið vel fyrir sinn
flokk, haft margt gott
til ýmissa mála að
" leggja, var alþýðlegur í
fasi og virtist vilja öll-
um vel. Honum var
fundinn staður upp í
félagsmálaráðuneyti.
Þeir sem létu sig
málefni fatlaðra varða
urðu reyndar flestir
eitt spurningamerki,
þeir minntust þess ekki
að þessi mæti bænda-
höfðingi norðan úr
Húnaþingi hefði
nokkru sinni tekið til
máls er málefni
fatlaðra bar á góma á Alþingi. Eftir
að hafa skoðað ræður Páls Péturs-
sonar á Alþingi á síðasta kjörtíma-
»■ bili hans fyrh' ráðherradóm komst
ég að því að það var rétt. Verðandi
félagsmálaráðherra hafði ekki sagt
eitt einasta orð um málefni fatlaðra
þessi 4 ár. Hann tók engu að síður
oft til máls um þörf málefni, s.s.
Þeir sem létu sig
málefni fatlaðra varða
minntust þess ekki,
segir Halldór Gunnars-
son, að þessi mæti
bændahöfðingi norðan
úr Húnaþingi hefði
nokkru sinni tekið
til máls er málefni
fatlaðra bar á
góma á Alþingi.
hækkun áburðarverðs, útflutning
hrossa, innfiutning á landbúnaðar-
vörum og dýravernd. Og skemmti-
leg er ræða hans um ráðningu fram-
kvæmdastjóra ríkissjónvarpsins um
árið þegar honum þótti misbeiting
ráðherravaldsins ganga úr hófi
fram. Þessi gamansami þingmaður
tók þá svo til orða: „Og svo að lok-
um, frú forseti, guði sé lof fyrir það
að þessir menn hafa ekki her.“
En hvað sem öllum vangaveltum
um takmarkaðan áhuga ráðherrans
og þekkingu á málaflokki fatlaðra
leið þótti mönnum ekki rétt að
dæma hann fyrirfram. Þessum
manni virtist réttlætiskenndin í blóð
borin. Hví skyldi hann ekki af norð-
lenskum þrótti geta sett sig inn í
málefni fatlaðra og komið góðu
skikki á þau mál?
Þess vegna brá manni óneitan-
lega í brún þegar hann snemma á
ráðherratíð sinni nefndi sem dæmi
um óráðsíuna í málaflokknum að
hann vissi um einn fatlaðan einstak-
ling sem kostaði samfélagið yfir 10
milljónir króna á ári. Nær væri að
skipta þessu réttlátlega á milli
manna. En maður á ekki að vera
neikvæður - kannski hafði enginn
gefið sér tíma til að upplýsa hann
um að fötlun getur verið af ýmsum
toga og Ieikið menn misgrátt, enn
var von. Þó kom púkinn upp í manni
þegar hann hummaði fram af sér að
svara hagsmunasamtökum fatlaðra
þvi hvernig hann gæti staðfest þessa
tölu. En auðvitað hafa menn á stóru
búi þarfari hnöppum að hneppa en
að svara kverúlöntum úti í bæ.
En efasemdir fóru þó alvarlega
að vakna þegar rætnar tungur fóru
að halda því fram að Páll hefði ekki
viljað skila nema hluta erfðafjár-
skattsins til framkvæmdasjóðs
' * fatlaðra svo sem hann á að gera lög-
um samkvæmt. En auðvitað var það
bara misskilningur þeirra sem ekki
kunnu að lesa og skrifa og vildu
snúa út úr öllu.
Páli fór stöðugt fram. Sem dæmi
má nefna að hann
skipaði nefnd sem rann-
saka skyldi kynferðis-
legt ofbeldi á þroska-
heftum. Þessi nefnd
skilaði síðan áliti upp úr
réttum í fyrra. Síðan þá
hefur hún verið ofan í
skúffú ráðherrans merkt
trúnaðarmál. Lái honum
hver sem vill. Ef skýrsl-
an verður gerð opinber
fara menn að væla um
að eitthvað verði gert í
málinu og hann þarf
kannski að taka sér óvið-
urkvæmileg orð í munn.
Slík mál á ekki að hafa í
hámælum.
Ekkert lát varð á
framförunum. Páll skynjaði betur
og betur að það væri veikleikamerki
að hlusta á ábendingar annarra.
Sannur ráðherra á t.d. að ganga á
svig við allar umsagnir áður en
hann ræður í stöður. Sérstaklega ef
ætla má að þeir sem að þeim standa
þykjast hafa vit á málum.
Fyrir nokkiu var auglýst laus til
umsóknar staða framkvæmdastjóra
Svæðisskrifstofu málefna fatlaðra í
Reykjavík. Hans mun m.a. bíða það
viðamikla verkefni að vinna að flutn-
ingi málaflokksins frá ríki til Reykja-
víkur. Þetta er starf sem krefst mik-
illar þekkingar á högum fatlaðra,
góðrar menntunar á þessu sviði, eins
og tíundað var í auglýsingu ráðu-
neytis, og stjómunarhæflleika.
Á meðal umsækjenda var m.a.
fólk sem lengi hafði unnið við mála-
flokkinn og var vel menntað í þetta
starf; m.a. félagsráðgjafar,
þroskaþjálfar með háskólamenntun
í ofanálag og doktor í sálarfræði.
Auk þess fatlaður einstaklingur
löngu kunnur fyrir baráttuhug og
þekkingu á málefnum fatlaðra.
Margir þessara umsækjenda höfðu
til að bera mikla stjórnunarreynslu.
Svæðisráð málefna fatlaðra í
Reykjavík fékk umsóknirnar til um-
sagnar. Það lagði mikla áherslu á að
viðkomandi þyi’fti að þekkja vel
hagi fatlaðra í Reykjavík og
þjónustukerfi borgarinnar til að
geta með skjótum hætti sett sig inn
í flutning á málaflokknum frá ríki til
borgar. Fyrrgreindir aðilar höfðu
allir það til að bera. Svæðisráði leist
þó best á þann sem til viðbótar við
ofangreinda kosti hafði starfað um
árabil á vegum norrænu ráðherra-
nefndarinnar, m.a. að málefnum
fatlaðra og hugði ráðið fötluðum
gott til glóðarinnai- að njóta þeirrar
reynslu frá Norðurlöndum sem þau
hafa af sambærilegri yfirfærslu-
vinnu og framundan er hér.
En Páll vildi stjórna af stíl.
Auðvitað var ekki hægt að ráða
þann sem ráðið nefndi og hann
passaði sig vel á því að fara ekki eft-
ir línum þess um hvað sá sem
ráðinn yrði hefði til brunns að bera.
Nei, fyrrum skólastjóri skyldi það
vera heillin og ekki sakaði að hann
var úr kjördæmi hans, sem gull-
tryggði að enginn gæti sagt að
ráðherra hefði haft hagsmuni Reyk-
víkinga í huga með ráðningunni.
Og með þessu sýndi ráðherra það
áræði og þor að láta sig engu varða
þótt hann sem æðsti yfírmaður jafn-
réttismála á landinu fengi á sig
kæru í jafnréttisráði frá þeim hæfu
konum sem um starfið sóttu.
Nú er Páll endanlega búinn að
sanna að hann veit hvað hann vill og
að hann er góður ráðherra. Nú get-
ur hann hætt.
Höfundur starfar að auglýsinga-
gerð og er faðir fatlaðs barns. Hann
erfulltrúi Öryrhjabandalags íslands
í Svæðisráði málefna fatlaðra í
Reykjavfk og er formaður ráðsins.
Halldór
Gunnarsson
AÐ SJÁ EKKERT NEMA
SINN EIGIN NAFLA
LOKSINS, loksins,
svo gripið sé til
alþekktra orða úr bók-
menntasögunni, hefur
LÍÚ brugðist við gagn-
rýninni á fiskveiði-
stjórnunarkerfið. Það
hefur ekki gerst með
neinni viti borinni um-
ræðu um þetta kerfí og
afleiðingar þess. Fram
að því sem þetta er
skrifað hefur þetta hins
vegar gerst með tveim-
ur opnuauglýsingum í
Mbl 19. og 26. septem-
ber. Ljóst er, að mikið
þykir vera í húfi, því
miklu er til kostað - þekktustu
auglýsingamenn landsins leigðir til
starfa og full ástæða til að óska
þeim til hamingju með viðskiptin og
Morgunblaðinu ekki síður. Þar
munu nálægt milljón krónur þegar
vera í höfn og meiri viðskipti boðuð.
Fyrir mann eins og mig, sem
þetta skrifai', eru þetta talsverð
tíðindi. Eg hef árum saman reynt
með skrifum í Mbl. að skerpa hugs-
un mína og annarra um fiskveiði-
Stjóynarkerfið og skavanka þess.
LIÚ hefur ekki borið við að taka
þátt í vitlegri umræðu um málið,
hvorki við mig né aðra. Tvisvar eða
svo hef ég fengið hnútukast út í
mína persónu frá Kristjáni Ragn-
arssyni í ræðum hans á ársfundum
LIÚ og á þeim sömu fundum eitt-
hvert bergmál af þeim ónotum frá
sjávarútvegsráðherra, Þorsteini
Pálssyni. Fræðimenn við háskól-
ann, sem hafa vogað sér að skrifa
gagnrýnið um þessi efni, hafa fengið
svipaðar trakteringar úr þeim her-
búðum. Samhengi hlutanna leyndi
sér ekki, þegar Hannes Hólmsteinn
kallaði þá sömu kollega sína af slíku
tilefni „svonefnda fræðimenn" í
viðtali í Ríkisútvarpinu.
Ovilji LIÚ til málefnalegrar um-
ræðu um efnið ellegar getuleysið
hefur þannig pkki leynt sér. Þess í
stað hefur LIÚ nú tekið sér fyrir
hendur að keyra sjónannið sín nið-
ur um kokið á almenningi með þeim
ómældu fjármunum, sem hags-
munagæsla útgerðarinnar hefur að-
gang að í krafti þeirra verðmæta al-
mennings, sem núverandi stjórnar-
flokkar hafa sett sér að tryggja
stóru útgerðarfyrirtækjunum í
landinu til frambúðar. Nú er þess
vegna komið að þeirri ögurstund í
þessu máli, þegar öllu skiptir, að al-
menningur í landinu skilj'i, hvernig
og með hvaða ráðum LÍÚ-forystan
og handbendi hennar í stjórnar-
flokkunum báðum ætla sér að
óbreyttu að kasta hagsmunum al-
mennings fyrir borð og fórna í
leiðinni lífsvon fjölda sjávarplássa
um allt land á altari stórút-
gerðanna. Almenningur þarf að
átta sig á, með hvaða saltkornum
hann á að taka þeirri tilraun til
heilaþvottar, sem LÍÚ hefur nú
hafið með ótakmarkað fjármagn að
baki sér. Síst er að undra þótt hart
sé fram gengið, því að þá sameign
þjóðarinnar, sem útgerðin ætlar að
sölsa undir sig, hafa útgerðarmenn
sjálfir í viðskiptum sín í milli metið
á hundruð milljarða króna.
Fyrsta auglýsingin er hreint og
ómengað fals. Þar er reynt í falleg-
um umbúðum að telja almenningi
trú um, að uppgangur síðustu ára
og kaupmáttaraukning sé frá
sjávarútveginum runninn, rétt eins
og þjóðarsáttarfórnin 1990 hafi
aldrei verið færð. Það var einmitt
hún og lágt raungengi krónunnar
árin á eftir, sem hleypti lífi í allar
gengisháðar atvinnugreinar. Þess
vegna hljóp mikill vöxtur í innlend-
an samkeppnisiðnað, í ferðaþjón-
ustu, í útflutningsiðnað, hugbúnað-
arútflutning o.s.frv.,
sem og fullvinnslu
sjávarfangs. Þaðan, en
ekki úr útveginum, var
uppsveiflan í efna-
hagslífinu að mestu
ættuð. Ekki má heldur
gleyma mikilli upp-
sveifiu í erlendri fjár-
festingu í stóriðju og
orkuvinnslu. Að láta að
því liggja í hinni fýrstu
„fræðslu“-auglýsingu
sinni, að velgengni í
efnahagslífinu síðustu
ár sé útveginum að
þakka og þar með
óbeint fiskveiðistjórn-
arkerfinu, e_r purkunarlaust fals.
Þar veifar LIÚ skrautfjöðrum, sem
útvegurinn á ekkert í eða að
minnsta kosti sáralítið.
Önnur auglýsingin var jafnvel
miklu verri en fals. Hún var aðal-
lega afarfalleg sjávarmynd og bar
vitni mikilli listrænni fagmennsku
þeirra, sem unnu hana. Efni
auglýsingarinnar, sem hlýtur að
vera komið frá foiystu LIÚ, ber
vott um huga, sem ekkert skilur og
Líta má svo á, að hin
glæsilega sjávarmynd,
sem birtist í síðustu
7 7
auglýsingu LIU, sé
annars vegar af hyldýpi
heimskunnar, segir Jón
Sigurðsson, en hins
vegar af grunnsævi
skilningsleysisins á því,
hvernig útgerðin á að
fara að því að lifa í sátt
við almenning.
ekkert sér nema sinn eigin nafla.
Yfirskriftin: „Dauður sjór án út-
gerðar“ felur í sér algera staur-
blindu þeirra, sem hana hafa samið,
á allt það, sem þetta þjóðfélag legg-
ur til, svo að unnt sé yfir höfuð að
stunda útgerð frá Islandi:
Það væri engin útgerð án sjó-
manna.
Það væri engin útgerð án skip-
stjórnar- og vélstjórnarfræðslu.
Það væri engin útgerð án þeirrar
hafnarþjónustu, sem veitt er um
allt land. Sú hafnarþjónusta er
raunar veitt fiskiskipaflotanum
langt undir kostnaðarverði með því,
að ríki og sveitarfélög kosta hafnar-
framkvæmdir og sveitarfélögin
bera halla hafnanna, gagngert til að
hlífa flotanum við þeim hafnar-
gjöldum, sem hann ætti að bera.
Állt er það opinber styi’kur til út-
gerðarinnar.
Það væri engin útgerð án fyrir-
tækja, sem selja henni þjónustu til
að gera við skip, vélbúnað, raf-
búnað og nú hin síðustu ár tölvu-
búnað.
Það yrði lítið úr veiðiskap út-
gerðarinnar án stuðnings af veið-
arfæraiðnaði.
Það væri ekki mikið af út-
gerðinni, sem reka mætti án fisk-
vinnslufyrirtækja og fiskvinnslu-
fólks.
Það væri lítil útgerð, sem væri
hægt að stunda án þjónustu ílutn-
ingsaðila á sjó og á landi.
Og ansi stæði útgerðin
berrössuð, ef hún nyti ekki þjón-
ustu markaðsfólks, hérlendis sem
erlendis.
Það er ekki einungis svo, að út-
gerðin standi undir störfum þess-
ara aðila, heldur standa þeir jöfn-
um höndum undir útgerðinni. Allt
þetta sást semjendum fyrrgreindr-
ar auglýsingar yfir og er þá reynd-
ar ótalinn hlutur okkar allra fyrir
milligöngu ríkissjóðs, sem stórlega
gi'eiðir niður launakostnað útgerð-
arinnar með sjómannaafslætti á
sköttum, sem er ígildi niðurgi'eiðslu
í þágu útgei'ðarinnar, sem árlega
nemur milljörðum króna.
I texta þessarar dæmalausu
auglýsingar er fleiri fjólur að finna.
Þar er til dæmis gert númer úr
áhættunni, sem útvegsmenn hafa
þurft að taka til að fórna sér í þágu
alþjóðar. Þeir, sem til þekkja, vita,
að útgerðarmenn hafa æðimargir
verið miklu ötulli við að hætta opin-
berum fjármunum en sínum eigin í
þessu efni. Því bera vitni tuga millj-
arða töp banka og lánasjóða á und-
anförnum árum.
Að lokum þessara skrifa er rétt
að víkja fáeinum orðum að ferli
þess manns, sem efalaust hefur lagt
öll drög að þessari aðför LIÚ að al-
menningi í landinu. Hann heitir
Kristján Ragnarsson og er bæði
formaður og framkvæmdastjóri
LIÚ. Ástæða þess, að talið var á
sínum tíma nauðsynlegt að tak-
marka sókn í fískstofnana við Is-
land, var sú, að afköst fiskiskipa-
flotans voru talin orðin meiri en
fiskstofnarnir gátu borið. Sennilega
var það mat rétt. Sú var a.m.k. nið-
urstaða fræðimanna við háskólann,
að flotinn væri orðinn allt of stór.
Þekkingunni á fiskstofnunum og
viðgangi þein'a eru takmörk sett og
óvissumörkin eru stór. Því er rétt
að fara með löndum í fullyrðingum.
En það er enginn einn maður tO í
þessu landi annar en Kristján
Ragnarsson, sem ber eins mikla
ábyrgð á því, að fiskveiðiflotinn
varð allt of stór. Það gerðist með
áhrifum hans í stjórn Fiskveiða-
sjóðs. Þaðan var óhóflegri stækkun
flotans stjórnað. Þar hafði Kristján
ekki vit fyrir sínum mönnum í fjár-
festingaróðagoti þein-a, sem hlaut
að enda með sóun og lélegri afkomu
útgerðarinnar. Kristján Ragnars-
son var þannig lykilmaður í því að
búa til þann vanda, sem menn
réðust til atlögu við með kvótasetn-
ingunni 1983. Þá var brennumaður-
inn genginn í slökkviliðið. En jafn-
vel eftir að menn töldu sig hafa náð
áttum og kvótinn var settur á
stækkaði flotinn meir en nokkru
sinni undir beinni handstýi'ingu
Kristjáns Ragnarssonar i Fisk-
veiðasjóði. Af því, sem hér hefur
verið rakið, er ástæða til að ætla, að
purkunarlaus þjónkun Kristjáns
Ragnarssonar við það, sem hann
hélt í fávísi sinni eða blindri hags-
munaþjónkun, að væri í þágu út-
gerðarinnar, hafi í raun átt einna
ríkastan þátt í að leiða yfii' þjóðina
og hans eigin umbjóðendur í út-
gerðinni allar þær hremmingar,
sem núgildandi fiskveiðistjórnunar-
kerfi hefur leitt og mun leiða af sér,
ef ekki verður vikið af núverandi
braut í því efni.
Því má líta svo á, að hin glæsi-
lega sjávarmynd, sem birtist í síð-
ustu auglýsingu LIÚ, sé annars
vegar af hyldýpi heimskunnar, en
hins vegar af grunnsævi skilnings-
leysisins á því, hvernig útgerðin á
að fara að því að lifa í sátt við al-
menning í þessu landi.
Ein leið til að sýna í verki fyrir-
litningu á heilaþvottartilburðum
LIÚ við alþjóð er að skrá sig sem
félaga í Samtökunum um þjóðar-
eign. Hver ný áróðursauglýsing frá
LIÚ sýnist að fenginni reynslu
verða hvatning til þess.
Höfundur er fyrrverandi fram-
kvæmdastjóri og stuðningsmaður
Samtakanna um þjóðareign.
Jón Sigurðsson