Morgunblaðið - 14.09.1999, Qupperneq 40

40 ÞRIÐJUDAGUR 14. SEPTEMBER 1999
UMRÆÐAN
MORGUNBLAÐIÐ
Kirkjan og
samkynhneigð
ÞJOÐKIRKJAN
verður fyrir ómaklegri
og ástæðulausri gagn-
rýni í grein sem Olafur
Þ. Stephensen skrifar
í Lesbók Morgun-
blaðsins 4. september
sl. Mér finnst að mér
ijeri nokkur skylda til
'að svara þessari gagn-
rýni og rangfærslum,
sem koma fram í
greininni. Flestir
prestar landsins svo
og kirkjuleg yfirvöld
láta slíka gagmýni oft-
ast sem vind um eyru
þjóta, svara engu, al-
ger þögn, því að engan
má styggja! Lesendur sitja þá uppi
með gagnrýnina og taka að álykta,
að hún sé réttmæt og á rökum reist.
í grein sinni segir Ólafur: „Vand-
ræðagangur þjóðkirkjunnar við að
taka afstöðu til þess hvort blessa
megi hjónaband samkynhneigðra
er farinn að verða henni heldur til
*'minnkunar.“ I fyrstu er manni tæp-
lega ljóst hvað höfundur er að fara.
Blessa hjónaband samkyn-
hneigðra? Hvað er það? Svo heldur
höfundur áfram: „Vegna þess að
kirkjan vill ekki blessa þessi hjóna-
bönd, finnst hinum samkynhneigða
hann lítt velkominn innan kirkjunn-
ar og að hún flokki samkynhneigða
sem annars flokks trúbræður."
Það er svo ekki fyrr en í lok
greinarinnar, sem skilst hvað höf-
undur er að fara, en þar segir hann
ajþerum orðum: „I þessu máli á
kirkjan að ganga á undan, en ekki
að drattast á eftir. Sjálfsagt og eðli-
legt fyrsta skref er að leyfa og
hvetja til hjónavígslu samkyn-
hneigðra í kirkjunni." Svo mörg eru
þau orð. Ég veit ekki hvernig prest-
ar landsins og söfnuðir líta á slíka
Ragnar Fjalar
Lárusson
kröfu, slíka „hjóna-
vígslu". Hún á a.m.k.
ekki biblíulega skír-
skotun, því að hin
kristilega og kirkju-
lega hjónavígsla er
byggð á orðum Jesú
um hjónabandið. Orð
Jesú í Matteusarguð-
spjalli hljóða svo:
„Hafið þér eigi les-
ið, að skaparinn frá
upphafi gjörði þau
karl og konu og sagði:
Fyrir því skal maður
yfirgefa föður og móð-
ur og búa við eigin-
konu sína, og þau
skulu verða einn mað-
ur. Það sem Guð hefir tengt saman
nrm eigi maður sundur skilja."
Á þessum orðum Jesú byggist
hjónavígsla kirkjunnar. Svo einfalt
Samkynhneigð
Kristin kirkja, segir
Ragnar Fjaiar Lárus-
son, mun aldrei for-
dæma neinn fyrir þann
sjúkdóm sem hann
gengur með.
er það. Karl og kona. Þessum
grundvelli verður aldrei haggað,
hversu hátt sem samkynhneigðir
og handbendi þeirra hrópa. En þó
að kirkjan vilji ekki né geti hróflað
við þeim grundvelli, sem hjóna-
vígslan er byggð á, þá er það ósann-
gjamt og alls ekki rétt að hún hafi á
einhvern hátt lokað dyrum sínum
fyrir samkynhneigðum. Þeir hafa
að sjálfsögðu verið boðnir velkomn-
ir í kirkju og beðið er fyrir þeim og
þeir blessaðir eins og allir aðrir
sem í kirkju koma.
Ýmislegt fleira er athugavert í
áðurnefndri grein svo sem þessi
orð: „Samkynhneigð er jafn nátt-
úruleg og gagnkynhneigð." Hvað á
höfundur við með orðinu „náttúru-
leg“? Er það sama og orðið „eðli-
leg“? Ef svo er, er greinarhöfundur
annað hvort algjörlega blindur eða
handbendi samkynhneigðra. Hann
heldur áfram: „Samkynhneigð er
partur af sköpunarverkinu og þar
af leiðandi hlýtur hún að vera Guðs
vilji.“ Margt í sköpunarverkinu,
mannlífinu, eins og það kemur okk-
ur fyrir sjónir, er ekki vilji Guðs.
Hvað er að segja um syndafallið,
þ.e.a.s. fráhvarf mannsins frá Guði?
Höfundur talar um að andstæð-
ingar hjónavígslu samkynhneigðra
í kirkjunni komist í rökþrot. Telur
hann það rökþrot að vilja ekki koll-
varpa þeim grundvelli sem kristin
hjónavígsla er byggð á? Þá talar
hann um svonefnda „kirkjunnar
menn“ sem segi að kynhegðun sam-
kynhneigðra sé syndsamleg. Ég vil
ekki nota orðið „syndsamleg" um
þessa kennd, heldur er hér um að
ræða einhvers konar brenglun,
sjúkdóm, sem viðkomandi getur
ekki ráðið við. Kristin kirkja mun
aldrei fordæma neinn fyrir þann
sjúkdóm sem hann gengur með.
Ég hef fulla samúð með samkyn-
hneigðum, lít ekki niður á þá og
styð samtök þeirra að vissu marki.
En af áðurgreindum ástæðum mun
kristin kirkja aldrei taka upp
hjónavígslu samkynhneigðra, því
að þá hættir hún að vera kirkja sem
byggir á orðum Jesú Krists.
Höfundur er prestur.
Skólinn er
vinnustaður
barnanna
GRUNNSKOLAR
landsins tóku til starfa
nú í byrjun septem-
ber. Börn og ungling-
ar flykkjast af stað,
vonandi sem flestir til-
búnir til að takast á
við ný verkefni sem
bíða þeirra. Með ein-
setningu skólanna er
verið að mæta þörfum
barnanna með sam-
felldum vinnudegi.
Víða er vel staðið að
heimalærdómsað-
stöðu, þannig að börn-
in geta verið búin að
ljúka sínum vinnudegi
þegar heim er komið,
og þar með farið að sinna öðru.
Nestisaðstöðu
þarf að bæta
Vinnustaður barnanna (skólinn)
hugar að ýmsum þörfum þeirra,
svo sem læknisskoðunum, tann-
læknaskoðun svo eitthvað sé nefnt.
Einnig er til fyrirmyndar hvernig
brugðist hefur verið við aukinni
umferð í kringum skólana með því
að hafa skólaliða til að hjálpa börn-
unum. Allt þetta er af hinu góða. Ef
við hins vegar lítum á hvemig stað-
ið er að mataraðstöðu barnanna á
vinnustöðum þeirra kemur í ljós að
á flestum stöðum er hún ekki við-
unandi. Yngstu börnin koma með
nesti að heiman, og þurfa að geyma
það í skólatöskunni þar til kemur
að kaffi- og matartimum. Ekki er
boðið upp á að geyma nesti í kæli.
Drykkurinn sem drukkinn er með
nestinu er yfirleitt keyptur í skól-
anum. Oft er þar ým-
islegt í boði, s.s. sykr-
aðir djúsdrykkir,
kókómjólk, ávaxta-
drykkir og mjólk. Frá
næringarlegu sjónar-
miði og tannheilsu-
sjónarmiði ætti ein-
göngu að vera boðið
upp á mjólk og vatn í
skólunum. Skólarnir
ættu að sýna fordæmi
og hafa hollustu í fyr-
irrúmi. Reynslan sýn-
ir að mjólkin er oft síð-
asti valkostur
Guðrún barnanna. Ungling-
Stefánsdóttir arnir eiga oft kost á
því að kaupa nesti í
skólanum. Það er sjálfsagt mis-
munandi eftir skólum hversu hollt
og næringarríkt það nesti er sem
nemendur geta keypt þar. Hins
land á þig“
Á ÞESSU ári, undir lok tuttug-
ustu aldarinnar, hafa farið fram um-
ræður um eignarhald og umráða-
rétt á Islandi. Þessar umræður hafa
ekki einvörðungu snúist um fjár-
hagslegt vald og umráðarétt stjóm-
valda yfir landinu, heldur einnig
vald þeirra yfir þjóðinni, sem á þetta
land - og ekki önnur lönd.
Hér hef ég í huga Eyjabakkana
og það sem rætt er um sem nýtingu
lands og fallvatna. Ég mun ekki
ræða hér um hagkvæmni, né heldur
lögfræðilegan rétt til nýtingar,
hvort sem sá eigna- og lagaréttur er
Uilinn fullgildur í þessu sambandi,
~ ’eða ekki.
I þessu tilviki er, hins vegar um
vilja, eða ásetning um eyðileggingu
að ræða. Því hljótum við að spyrja
okkur sjálf, hvort við séum nú svo
hart leikin af náttúruöflunum, eða
erlendri áþján, að við þurfum að
nota skinnhandrit í skæði, eða jafn-
vel leggja okkur þau til munns.
Hver er „réttur" manna til eyði-
leggingar á verðmætum, huglægum
eða áþreifanlegum. Hver var „rétt-
ur“ þess fátæka og fávísa manns
sem bar bréf og kvæði Jóhanns
jpjónssonar á bál. Hver er „réttur"
þeirra sem nú vilja sökkva Eyja-
bökkum.
Þú er hér einnig spurt hvort við
séum ein þjóð á okkar eylandi, eða
hvort við ætlum að vekja upp hrepp-
aríg á tímum þegar mannflutningar,
vöruflutningar og orkuflutningar
eru auðveldir og virkir í landinu.
Pjóð sem er ung og fámenn í stóru
landi í úthafinu, hefur ævinlega ver-
ið hreyfanleg. Við höfum einnig
endurbyggt svæði sem eyðst hafa í
náttúrulegum hamförum. Fyrri
tíma stjómvöld ráku fátækt fólk úr
landi til þess að létta á fóðrunum.
En nú koma fram leiftrandi hug-
myndir og kröftugt átak til breyt-
Stóriðja
Á1 og stál, segir Þórunn
Magnúsdóttir, er í mikl-
um mæli haft til að tor-
tíma lífí, verðmætum,
náttúrunnar og menn-
ingarfjársjóðum.
inga og framvindu í atvinnulífi á
N orð-Austurlandi.
Ég vil nú víkja að því mikilvæga
atriði til hvers ætlunin sé að nýta þá
dýrkeyptu orku, sem fást mundi úr
virkjunum norðan Vatnajökuls. Þá
kemur til athugunar þvort og
hvemig orkuþörf okkar Islendinga
er varið og hvort við höfum mannvit
og mannafla til að nýta þá orku sem
við getum beislað, án þess að valda
landskemmdum. Um þau mikil-
vægu atriði hef ég ekki næga þekk-
ingu til að rökræða, en það er skylda
okkar kynslóðar að rasa ekki um
ráð fram og við hljótum að hugleiða
til hvers við teljum sæmandi að
leggja okkar náttúmauðlindir og
mannauð.
I tengslum við um-
ræðuna um atvinnumál
hafa stjómmála- og
fjármálamenn oft otað
fram verksmiðju-
rekstri og stóriðju á
sviði ál- og málm-
bræðslu, sem óska-
verkefni og ákjósan-
legum kostum, þó
mengun lofts og láðs sé
þá i veði. Við hefðum
jafnvel svo yfrið nóg af
heilnæmu lofti að við
gætum gert okkur
mengunarkvóta, að
féþúfu. Skóga gætum
við einnig ræktað til
mótvægis við málm-
Þórunn
Magnúsdóttir
bræðslur í Hvalfirði og Reyðarfirði.
En mér er spum. Vora þeir Gutt-
ormur, Sigurður Blöndal og skáldið
Þorsteinn Valdimarsson að gróð-
ursetja í Hallormsstaðaskógi, tfi
þess að auðvelda okkur hinum að
svína út í kringum okkur án kinn-
roða.
Ljúflingurinn Þorsteinn var að
jafnaði ekki háðskur, en í Fiðrilda-
dansi er þessi napra vísa hans.
Blygðun
Pað ákvað að erlendum sið,
hið íslenzka viðreisnarlið,
að frelsi sé stál og faræld sé ál, -
aðeins flibbamir roðnuðu við.
Hvar hafa félagsmálaforkólfar og
skólamenn fyrir austan hitt ungt
fólk sem á þann óskaldraum að
mega vera verkafólk í málmbræðslu
og verða æviráðið við háofninn. Eða
er það aukaatriði í þessu sambandi,
því eins og megi flytja inn fátækl-
inga til þeirra starfa, ef til kæmi,
eins og við höfum hér Pólverja og
Albani í fiskvinnslunni og Filippsey-
inga á skipum Eimskipa. Þó gerir
mynd Jakobínu Sigurðardóttur ráð
fyrir því að það yrði Jón og Guð-
mundur sem stæðu á verksmiðju-
gólfinu.
„Beygðu þig, mað-
ur, beygðu þig - eins
og þú sért að svipast
um eftir rasli, eða
sópa. Það er Þjóð-
verjadjöfullinn, sem er
að læðupokast aftan
við okkur. Hann er
tuttugu sinnum verri
en Snati, tíu sinnum
verri en Kani.“ - „En
að Hringnum dytti
nokkumtíma í hug að
gera íslendinga að for-
stjóra héma - kemur
ekki til greina - kemur
sko aldrei til greina.“
Snaran bls. 7-8.
Brenglað
verðmætamat
Tæknivæðing, þekking, fram-
leiðni era tískuorð og hugtök í dag.
Þessi fyrirbæri eiga ekki að stjórna
okkur. Á1 og stál er í miklum mæli
haft til þess að tortíma lífi, verð-
mætum nátturannar og menningar-
fjársjóðum. Öldin sem í hönd fer á
ekki að verða nýöld tæknilegs
„cannibalisma“.
Hvar er nú Sigríður í Brattholti
sem gerir okkur ljóst að við höfum
merku hlutverki að gegna sem
menningarþjóð með matvælafram-
leiðslu sem aðalatvinnugrein. Við
höfum heilnæmt hráefni úr sjó og af
landi, hreint vatn, hita og kulda,
orku og fólk. Látum ekki
skammsýni og truflað verðmæta-
mat hindra fæmi okkar til að gerast
hæfari en nokkru sinni til þess að
starfa sem mönnuð og verkfær þjóð
við matvælaframleiðslu fyrir hungr-
aðan heim.
Allt það sem ég hef hér reynt að
segja er þó sagt af heitastri sann-
færingu og ljúfustum rómi af Guð-
mundi Böðvarssyni í kvæði hans
Fylgd í bókinni Kristallinn í
hlynum.
Höfundur er sagnfrædingur.
Heilbrigðismál
Skólarnir ættu að sýna
fordæmi og hafa holl-
ustu í fyrirrúmi, segir
Guðrún Stefánsdóttir.
Reynslan sýnir að
mjólkin er oft síðasti
valkostur barnanna.
vegar ættu ekki að vera i boði sæt-
indi, sætabrauð og sykraðir drykk-
ir. Vinnudagurinn er langur hjá
börnunum og þau verða svöng. Þau
falla fyrir sætindum og kaupa
gjarnan snúð eða annað sætabrauð
sem skilar lítilli næringu en þó-
nokkurri orku í formi sykurs. Þetta
verður til þess að þau spennast upp
í skamman tíma en verða fljótt
þróttlaus og illa upplögð til að
fylgjast með og nema það sem
kennarar hafa fram að færa.
Óhófleg sykurneysla
er skaðleg heilsu
Nýlega var sýnd í Sjónvarpinu
mynd frá Danmörku. Myndin
sýndi hvaða áhrif neysla sætinda,
sætabrauðs og gosdrykkja hefur á
börn og unglinga. I myndinni kom
fram að börn og ungmenni sem
neyta sætinda í miklum mæli bera
einkenni beinþynningar. Sérfræð-
ingar töldu að þetta einhæfa og
ófullnægjandi mataræði drægi úr
eðlilegum vexti og þroska. Enginn
getur sagt til um hvaða önnur áhrif
þetta hefur þegar til lengri tíma er
litið, en sérfræðingarnir voru
áhyggjufullir.
Eðlilegt er að velta því fyrir sér
hvort ástandið sé nokkuð betra hér
á landi. Vitað er að sykurneysla
barna og unglinga á Islandi er
mjög mikil, með því mesta sem
þekkist í heiminum. Ætla má að
heilsa barna og unglinga hér sé
álíka og jafnaldra þeirra í Dan-
mörku. Skólinn þarf að setja sér
markmið sem eru í anda manneld-
isstefnu yfirvalda. Bæta verður
mataraðstöðu nemenda í mörgum
grannskólum landsins.
Tannfræðingar hafa frætt börn-
in í grunskólum landsins um tann-
heilsu og nauðsyn þess að borða
holt nesti. Tannfræðingar hafa
einnig lagt á það áherslu að börn
og unglingar drekki mjólk og vatn í
stað sætra drykkja. Foreldrar
þurfa að getað gert þá kröfu á skól-
astjórnendur að þeir sýni gott for-
dæmi, og hafi hollustu í fyrirrúmi
fyrir nemendur sína.
Höfundur er formaður íslenskra
tannfræðinga.