Tölvumál


Tölvumál - 01.09.1993, Page 28

Tölvumál - 01.09.1993, Page 28
September 1993 Um uppruna orðsins tölva Sigrún Helgadóttir Ritnefnd Tölvumála hefur farið þess á leit við mig að ég rifjaði upp söguna um tilurð orðsins tölva fyrir lesendur í tilefni af 25 ára afmæli Skýrslutæknifélagsins. Eftir nokkra umhugsun fannst mér rétt að verða við þeirri bón. Þessi saga hefur að vísu oft verið sögð. Þorsteinn Sæmundsson, stjörnu- fræðingur, og einn af félögum mínum í Orðanefnd sagði hana í grein í Tölvumálum í júní 1982. Síðan eru liðin ellefu ár og því eðlilegt að unga fólkið í Skýrslu- tæknifélaginu hafi ekki heyrt hana rétta. Sumarið 1992 var ég sam- ferða hópi norrænna gesta í ferð um Suðurland og sat eins og þeir undir fyrirlestri íslensks leiðsögu- manns. Sá sagði einhverja furðu- sögu af þessu orði, sem hann reyndar fór vitlaust með, og hefur sú reynsla enn styrkt mig í þeirri skoðun að tímabært sé að rifja upp hvernig orðið tölva varð til og hvernig það beygist. I því sem hér fer á eftir mun ég styðjast við fyrrnefnda grein Þorsteins Sæm- undssonar og einnig upplýsingar sem Þorsteinn hefur nýlega fengið frá Magnúsi Magnússyni prófess- or og voru ekki í greininni. Arið 1964 kom fyrsta tölva Há- skóla Islands til landsins og var það tölva af gerðinni IBM 1620. I kringum þessa töl vu var Reikni- stofnun Háskólans stofnuð og fyrsti forstöðumaður hennar var Magnús Magnússon prófessor. Magnús átti mikinn þátt í að fá þessa tölvu til landsins. En þegar hann greindi ráðamönnum frá verði tölvunnar láðist honum að gera ráð fyrir aðflutningsgjöld- um. Hitti hann þá Gunnar Thor- oddsen sem þá var fjármálaráð- herra á förnum vegi á Arnarhóli og bar upp vandræði sín. Gunnar mun þá hafa sagt að þetta yrði ekkert vandamál. Nokkru síðar var Magnús staddur í kjallara Raunvísindastofnunar við Dun- haga, þar sem tölvan var hýst, ásamt Páli Bergþórssyni veður- fræðingi og voru þeir að ræða um nafn á þeta undratæki. Magnús sagði Páli m.a. frá fundi sínum og Gunnars. Páll mun þá hafa spurt hvort tækið mætti ekki heita vala og var þá að hugsa um frú Völu Thoroddsen, eiginkonu Gunnars. Eftir nokkra umhugsun hafði hann þó sagt "eða valva". Ekki varð meira um umræður að því sinni. Skömmu síðar var Sigurður Nordal, prófessor, staddur heima hjá Magnúsi í Skeiðarvogi. Þegar Sigurður var að fara og Magnús fylgdi honum út sagði hann honum frá samtali sínu við Pál Bergþórsson um heiti á nýja reiknitækið. Þá mun Sigurður hafa sagt "það er ekki valva heldur völva". Eftirnokkra stund bætti hann við "en hví ekki tölva?" Og var því samtali þá lokið. Magnúsi leist vel á orðið en mun samt hafa verið á báðum áttum. Hann mun sjálfur hafa notað orðið rafeindareiknir en af öðrum tilbrigðum má nefna heitin rafeindareiknivél, raf- reikni og reikniheila. Öll þessi heiti kontu fyrir í Tímariti Verk- fræðingafélagsins 1964 þar sem ýmsir menn rituðu greinar í tilefni af því að þessi fræga vél var komin til landsins. Þótt ég sé orðin gömul í hettunni tók ég að sjálfsögðu ekki þátt í þessari um- ræðu en ég man óljóst eftir henni og sum þessara orða voru enn notuð eftir að ég byrjaði að starfa við tölvur á Islandi eftir 1969. Þegar Magnús greindi Þorsteini Sæmundssyni frá orð- inu tölva leist honum strax vel á það. Þorsteinn mun því hafa gripið fyrsta tækifæri sem hann fékk til þess að ræða við Sigurð um myndun orðsins og beygingu þess. Þorsteinn segir orðrétt: "Sigurður kvað orðið dregið af orðunum tala og völva og ætti að beygjast eins og hið síðarnefnda. Eg spurði Sigurð sérstaklega um eignarfall fleirtölu af orðinu, og taldi hann að það ætti að vera tölna. Ekki hafaþó íslenskumenn orðið sammála um þetta atriði, og í reynd hefur orðið verið beygt á annan hátt (tölva í ef. ft.)." Ef við reynunr að setja þetta í dálítið fræðilegri búning getum við sagt að orðið tölva sé myndað með u-hljóðvarpi af orðinu tala á svipaðan hátt og orðið völva er myndað með u- hljóðvarpi af orðinu vala. Orðið beygist, eins og allir vita: tölva, tölvu, tölvu, tölvu og í ft. tölvur, tölvur, tölvum, tölva. Myndin tölva í ef. ft. hefur orðið ofan á eins og Þorsteinn benti á. Heiti á þetta nýja undratæki dregur Sigurður Nordal a orðinu tala þar sem það vinnur úr tölum en orðið völva hefur haft áhrif á hvernig orðið var myndað þar sem það var sú hugmynd sem varpað var frant. 28 - Tölvumál

x

Tölvumál

Direct Links

If you want to link to this newspaper/magazine, please use these links:

Link to this newspaper/magazine: Tölvumál
https://timarit.is/publication/239

Link to this issue:

Link to this page:

Link to this article:

Please do not link directly to images or PDFs on Timarit.is as such URLs may change without warning. Please use the URLs provided above for linking to the website.