Dagblaðið Vísir - DV - 18.05.2002, Blaðsíða 36

Dagblaðið Vísir - DV - 18.05.2002, Blaðsíða 36
Helcjctrblaö "g">"Vr laucardagur.8.maí2oo2 Hvers vegna Bandaríkin risaveldi eru „Það er erfitt að spá, sérstaklega um fram- tíðina,"er haft eftir danska heimspekingnum Storm Petersen og mörgum öðrum gáfu- mönnum. Þótt þessi tilvitnun sé lítið frumleg er hún klassísk þvió hverjum tíma verðursí- fellt Ijóst að stórir spádómar ganga ekki eft- ir. Veröldin og sagan ganga nefnilega í skrykkjum með alls kyns ófyrirséðum útúr- dúrum sem gera forspár um óorðna tíð að markleysu einni. Þannig hefursagnfræðing- urinn Paul Kennedy étið ofan ísig efni bókar sem hann skrifaði og kom úr 1988. Uppgang- urog hrun risaveldanna þótti spámannlega skrifuð og höfundurinn hlaut frægð og efna- hagslegan frama og varð eftirlæti kjaftaska sjónvarpanna sem baða sig ífrægðarljóma annarra og verða sjálfir frægari en allt það sem frægt er. 1 BÓKINNI FÓR HÖFUNDUR YFIR stórveldistíma fyrri risavelda, frá Rómarríki til veldis Osmana, Habs- borgara og breska heimsveldisins. Kenning hans um hrun þessara stórvelda var að þau hefðu verið orðin of víðlend og að þau hefðu kiknað undir herkostnaði vegna viðhalds veldisins. Það kallaði hann ofhleðslu heimsveldis. Svo datt Kennedy í þá gryfju að víkja frá sagnfræðinni og fór að spá um framtíðarþróun. Samkvæmt spánni átti Japan að verða efnahagslegt risaveldi innan tíðar en Bandaríkin hrynja vegna of- hleðslu herkostnaðar eins og fyrri heimsveldi. Efnahag- ur Japana virtist þá vera í mikilli uppsveiflu en banda- rískt atvinnulíf og fjármál að fara í vaskinn. Stóru bíla- smiðjurnar voru reknar með stórtapi og Ameríkanar óku um sitt stóra landi í japönskum bílum. Annað var eftir því. Eftir stjórnartið Reagans og mikla hernaðar- uppbyggingu varð hlé á framlógum til varnarmála og allt virtist á niðurleið. Þetta var almennt álit þess tíma og sagnfræðingur- inn Kennedy gerði ekki annað en að setja þá ástand og horfur í sögulegt samhengi og spáði um framvinduna samkvæmt því. Raunin er sú að Japan er komið á efna- hagslega heljarþröm en Bandaríkin eru rikari og vold- ugri en nokkurt annað ríki hefur verið í veraldarsög- unni. Bush forseti er ókrýndur keisari heimsveldis sem teygir anga sína um víða veröld. Yfirburðirnir Yfirburðina er hægt að setja fram í tölum og sam- anburði við önnur lönd. Framlag til hermála nemur álíka upphæð og þeirra níu ríkja sem næst koma í þessu tilliti. Þingið tekur vel í tillógur Bush forseta um viðbótarfamlög til herjanna um 48 milljarða doll- ara og kostar hervæðingin þá 450 milljarða á árinu. Sú upphæð er álíka og hernaðarútgjöld tólf næstu þjóða þar á eftir. Það fer lítið fyrir framlögum ann- arra Natóríkja í samanburði við þessi ósköp. Helmingur netsamskipta í heiminum fer fram í Bandaríkjunum. 75 af hundraði nóbelsverðlaunahafa eru eða hafa verið viðloðandi bandariska háskóla. Telja má fullvíst að 15-20 bestu háskólar í heimi séu bandarískir. Þeir eru svo fjárhagslega öflugir að aðr- ir háskólar blikna í samanburði við þá. Stærstu bank- ar og fjármálastofnanir heimsins eru bandarískar, sem og fyrirtæki víðs vegar um heim sem stjórnað er af Bandaríkjamönnum. Kvikmyndaiðnaður og popp- list eru 1 höndum bandarískrar markaðssetningar. Kennedy afsakar vitlausar spár sinar með því að hann hafi ávallt slegið þann varnagla að skrifa ef eitt- hvað myndi fara svona og svona þá yrði útkoman sú sem hann sagði fyrir um. í blaðaviðtali sagði hann að þeir sem þættust geta spáð um framtíðarþróun al- þjóðamála væru ekki með fullu viti en þegar þeir reynast hafa rétt fyrir sér eru þeir bara heppnir. Árið 1988 sáu engir fyrir að japanskt efnahagslíf myndi staðna svo illilega sem raun ber vini. Ekki sá þá heldur fyrir endann á kalda stríðinu né að Sovét- ríkin myndu falla saman með svo skjótum hætti sem síðar kom í ljós. Á þeim tíma hefði það þótt bera miklum galskap vitni að halda því fram að efnahags- leg stærð Rússlands yrði á borð við umsvifin í Hollandi. Hrun Sovétríkjanna og lok kalda stríðsins gerðu það að verkum að mjög slaknaði á hernaðarútgjöldum eftir flottheit Reagansáranna og kom í veg fyrir að risaveldið sem eftir var sykki undan eigin ofhleðslu. Enn er ógetið hraðrar útbreiðslu tölvuvæðingarinn- ar, þar sem Bandaríkjamenn eru ótvíræðir frumherj- ar og hafa hagnast gifurlega á því framtaki öllu. En efnahagsuppgangurinn á síðasta áratug 20. ald- ar kostaði líka sitt. Fyrirtæki voru endurskipulögð og starfsfólki sagt upp í stórum stíl. Yfirtökur og spá- kaupmennska gerðu mörgum lifið leitt en sé á heild- ina litið voru framfarasporin mörg og stór. Nú vill sagnfræðingurinn og spámaðurinn Paul Kennedy þakka það sjálfum sér að nokkru leyti að Bandaríkjamenn hristu af sér slenið og tóku til hend- inni. Sem fyrr segir vakti bók hans um hrun stór- velda og hvernig fara myndi fyrir Bandaríkjunum gíf- urlega athygli og hefur sjálfsagt rumskað við sjálfum- glöðum íbúum guðs eigin lands sem ekki leist á þá framtíð sem þeim var spáö. Fjárlagahallinn minnkaði ár frá ári og aukning varð á framleiðslu með tilheyrandi hagvexti. Eitthvað varð aflögu til að sinna hernum og hans miklu þörf- um og Bandarikin sigldu hraðbyri í að verða það stór- veldi sem engu verður til jafnað. Fallvölt veraldargæfa Það er drifkrafturinn i sjálfri þjóðinni sem eftir allt er það sem gerir Bandaríkin að risaveldi. Fólkið er sam- keppnissinnað og er fljótt að laga sig að breyttum að- stæðum og óhrætt við að fara ótroðnar slóðir. Þar skilur á milli Evrópumanna og Bandarikjamanna í stórum dráttum. í Evrópu treystir fólk meira á ríkið og allt hið opinbera til aö sjá fyrir hið þarfiega sem óþarfa. DímDU ______mBm Drífðu þig í dag og fáðu dágóðan afslátt! ^^ Spring^ latex- svamp- og í \ eggiabakkadýnur OPini ogmargtfleiram LAUGARDAG Mnma '" '" ¦'l *.\'l^*fil il'J1\**P 1 1 M>H» 15 jmeð og iucn*i* ¦¦"— 15-30% affslætti1- Mörkin 4 • 108 Reykjavík Sími 533 3500 • www.lystadun.is
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80

x

Dagblaðið Vísir - DV

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Dagblaðið Vísir - DV
https://timarit.is/publication/255

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.