Árbók Landsbókasafns Íslands - 01.01.1945, Blaðsíða 52

52
PÁLL EGGERT ÓLASON
til tryggingar 5 rd. eða fái búsettan mann í Reykjavík til ábyrgðar, þann er stjórn
safnsins taki gildan. Bókalán voru heimiluð öllum landsmönnum, en sérstök ákvæði
sett um Reykjavík og byggðarlög þar í grennd. Tilhögunin var þá í rauninni líkust
því, sem bér væri um lestrarfélag að ræða. Af bréfagerðum Hoppes stiftamtmanns
við Rafn má ráða það, að tryggingarféð var að jaínaði ekki endurheimt og að það
var notað í þarfir safnsins (til bókakaupa og bókbands).
Eftir fyrstu bókaskránni (1828) voru í safninu samtals 3777 bindi, og voru þau öll
þegin að gjöf, þegar frá eru talin 35 bindi, sem keypt liöfðu verið af fé safnsins. Að
auk átti bókasafnið 300 aukaeintök. Var mestur hluti þeirra seldur, en sumt gefið
amtsbókasafni Norður- og Austuramts, en það var þá nýstofnað á Akureyri. Gef-
endur eru taldir í þessari bókaskrá, og er langmest bóka gefið af konungsbókhlöð-
unni í Kaupmannahöfn (569 bindi), og lét hún af hendi rakna nokkurn hluta af auka-
eintökum sínum að tilmælum kanzellísins, sem áður getur.
Aðalaðstoðarmaður Hoppes stiftamtmanns í bókasafnsstörfunum var skrifari hans,
Jóhann Pálsson, síðast prestur að Auðkúlu. Litlar voru tekjur safnsins og hrukku
ekki til bókakaupa að nokkuru ráði. Það var bót í máli, að við og við bárust að mikl-
ar bókagjafir. Svo var t. d. 1828. Þá hlaut bókasafnið mikið og merkt safn (276
bindi) frá Sveini lækni og náttúrufræðingi Pálssyni. Það var miklum erfiðleikum
bundið að fá bundnar inn bækur safnsins. Bókbandsiðn stóð þá á mjög lágu stigi hér
á landi, bókbindarar, sem heita áttu, fullkomnir klaufar, enda kvartar Hoppe stiftamt-
maður mjög undan þessu. Þar við bættist, að bókbandsefni var dýrt og erfitt að fá
það. Framan af lét bókmenntafélagið binda á sinn kostnað meginhluta bóka þeirra,
sem safnað var til safnsins utanlands, en Hoppe stiftamtmaður lét senda til Kaup-
mannahafnar dýrmæt rit óinnbundin til bands þar. í þessu efni var það, sem oftast
ella, Rafn, sem leitað var til, einnig að umsjá um þetta. Það er skylt að nefna, að
stjórn safnsins vann að öðru leyti kappsamlega að því að fá menn til að gefa safninu
bækur, bæði með bréfagerðum við aljjjóðlegar stofnanir og sjóði og umburðarbréf-
um til einstakra manna. Leiddi af þessu, að ýmsir einstakir menn, einkum í Reykja-
vík og byggðarlögum þar í grennd, hétu fjártillögum árlega. Þó verður að nefna jjað,
að því fór fjarri, að bókasafnið hlyti þær vinsældir eða vekti þann áhuga meðal alls
almennings í landinu, sem það þó að sjálfsögðu verðskuldaði. Og það hafði við full
rök að styðjast, að Hoppe stiftamtmaður, sem með dug og dáð gekk að þessu verki,
kvartaði undan því, að „embættismannastéttin sýndi yfirleitt hálfvelgju í þessu máli.“
Hins vegar var þess naumast að vænta, að almúginn, sem ekki skildi útlendar tungur,
væri áhugasamur eða fús á að styðja að því, að stofnað væri til þess að safna bókum,
sem fáir almúgamenn skildu.
Fyrsta bókaskráin (1828) sýnir það, og var raunar ekki annars að vænta, hve
mjög var komið undir hendingu um bókagjafirnar, og J:>að var í rauninni, eins og þá
stóð á, ókleift stuðningsmönnum þessa málefnis, Rafni og öðrum, að koma af stað