Árbók Landsbókasafns Íslands - 01.01.1945, Blaðsíða 58

58
PÁLL EGGERT ÓLASON
996 bindi, frá Svíaríki 657 bindi, frá Þýzkalandi 353 bindi (mestmegnis frá Brock-
haus), frá Danmörku (og er þar talið frá 1850) einnig 353 bindi (þar af 222 auka-
eða afgangsbindi frá konungsbókhlöðu og 91 bindi frá Rafni), frá Noregi 157 bindi,
frá Hollandi 36 bindi og frá Frakklandi 12 bindi. Árið 1868 barst safninu mikil gjöf
frá Danmörku, 3293 bindi frá konungsbókhlöðu og úr einkasafni konungs 684 bindi,
auk 79 dráttbréfa, koparstungna og steinprentaðra mynda. En allar þessar gjafir voru
fyrst um sinn falinn fjársjóður. Viðleitni Jóns Árnasonar til þess að afla safninu
aukinna tekna bar mjög lítinn árangur. Við gjafir og aukning safnsins að öðru leyti
varð rúmið á dómkirkjuloftinu smám saman mikils til of þröngt, og svo kom loks
(árið 1870), að landstjórnin fekkst til þess að veita 500 rd. (á tveim árum) til þess
að auka salakynni safnsins og bæta, enda veitti eigi af, og má hafa það að dæmi
(auk þrengsla), að bókavörðurinn hafði oftsinnis kvartað undan leka og jafnvel snjó-
foki, sem ylli skemmdum á bókunum. Af sama fjárframlagi skyldi jafnframt kostað
framhald bókaskrár. Þóknun bókavarðar var 1867 orðin 50 rd., en 1 skilding (2
aura) fekk hann að auk fyrir hvert rit, sem hann skrásetti. En þegar hér var komið,
synjuðu stiftisyfirvöldin að veita nokkura þóknun fyrir þetta starf sérstaklega. Er af
þessu greinilegt, hver þröngsýni og skilningsleysi ríkti um málefni bókasafnsins. Eftir
að fjárhagur Islands var greindur frá Danmerkur tóku þó horfur bókasafnsins nokkuð
að batna. Jafnskjótt sem alþingi fekk fullt lögsetningarvald (1875), var tekin upp
sérstök fjárveiting handa safninu, þó að raunar í upphafi næmi einungis 400 kr. allt
fjárhagstímabilið (þ. e. 1876—7).
Árið 1871 fekk safnið 841 bindi að gjöf eftir síra Þorgeir Guðmundsson í Nysted,
en hann lézt það ár, og skyldi bókum þeim haldið sér. En þetta skilyrði gleymdist,
og um eða skömmu fyrir aldamótin var þessum bókum skipt upp eftir efni í deildir
safnsins; voru sumar þeirra fágætar og í ágætu bandi.
Á þjóðhátíðinni 1874 fekk bókasafnið talsvert verðmætra gjafa frá útlöndum. Jón
Árnason samdi skrá um þær bækur og lét prenta sama ár. Þá kom einnig út frá hendi
sama manns „Skrá yfir prentaðar íslenzkar bækur og handrit í stiftisbókasafninu í
Reykjavík“. Af skrá þessari má greinilega sjá, hversu mikið skarð var enn í hinar
eldri íslenzku bækur safnsins. Handritaskráin er nokkuð stuttorð, en veitir þó hugboð
um efni handritanna og fjölda þeirra (þau voru þá einungis 530 bindi). Bæði þessi
söfn jukust 1877, er Páll stúdent Pálsson lézt. Tókst safninu að kaupa eftir hann 519
íslenzkar bækur og 94 bindi íslenzkra handrita. Kaupverð var 500 kr. Enn meiri aukn-
ing fekk landsbókasafnið sama ár, hina mestu og mikilvægustu frá stofnun safnsins
og allt fram á þenna dag. Alþingi þá veitti 25000 kr. til að kaupa bókasafn og handrit
Jóns Sigurðssonar. Reyndar var áskilið, að hann fengi að halda sjálfur bæði bókum
og handritum til æviloka. En hann andaðist skömmu síðar (1879). Handritin, sem
bókasafnið fekk eftir bann, voru 1337 bindi að tölu, en prentaðar bækur 5047. Það
er óviðkunnanlegt, að bókasafni Jóns Sigurðssonar skyldi ekki haldið sér í lands-