Árbók Landsbókasafns Íslands - 01.01.1973, Page 141

Árbók Landsbókasafns Íslands - 01.01.1973, Page 141
SÆMUNDUR MAGNÚSSON HÓLM OG KORTAGERÐ HANS 141 að Jökulsá á Breiðamerkursandi (183). Af markstöfum þessum má ráða, að nálægt 300 örnefni hafa verið á kortinu og það verið rækilegast allra korta Sæmundar. Með hliðsjón af öðrum kortum hans og talna- og stafaröð örnefnanna má gera sér töluverða grein fyrir efni uppdráttarins. En auk beinna skýringa á kortinu sjálfu er að finna á bók þessari lýsingu Vestur-Skaftafellssýslu, sem sitthvað athyglisvert geymir, ekki sízt um þau landsvæði, er hurfu undir eldstorku Skaftárelda sumarið 1783. Ekki skal þó staðhæft, að allur sá fróðleikur sé að sama skapi traustur og hann er stórfenglegur, og sitthvað hæpið flýtur með í frásögninni. Öræfajökull er t. a. m. hæsta fjall Evrópu og Skógafoss 200 faðma hár. Síðar, í riti sínu um Skaftárelda, segir Sæmundur raunar, að Klofajökull sé hærri en Öræfajökull.10 Hér á eftir verður vísað til lýsingar þessarar með bókstafnum c. 4. Kort Afrisning af Raangaae-valle og Vestmafiöe Sysseler, samt Skaptefields Syssel vestere deel, til-lige med noget Stykke af dens östere deel, og endnu en part af Arness Syssel. S. Magni Holm Havniœ 1777 (32.5X86.9). Kortið er nú í Konunglega bóka- safninu í Kaupmannahöfn.11 Það nær frá Selvogstanga austur að Ingólfshöfða, en til norðurs takmarkast það af jöklum, eyðifjöllum og Tungnaá eins og önnur kort Sæ- mundar. Vestan Þjórsár er dregið til fjalla nokkru lengra norður, en ekki eru þau nafngreind. Merkt hér á eftir d. 5. [Kort af suðurströnd íslands frá Ölfusi að Ingólfshöfða] (19.7X77.3). Kortið er nafnlaust og höfundar að engu getið, en það er með greinilegri rithönd Sæmundar, svo að vafalaust er hann höfundur þess, enda sver það sig í ætt við önnur kort hans. Það er varðveitt í Konunglega bókasafninu í Kaupmannahöfn.12 Merkt e. 8. júlí 1783 hófst mikill eldgangur að fjallabaki norðan Síðu, oft kenndur við fjallið Laka, sem er á þessum slóðum, en annars kunnastur með heitinu Skaftáreldar.13 Strax með haustskipum bárust fréttir til Danmerkur af eldgosinu, en vafalaust sumar ónákvæmari en skyldi. Með frásagnir þessar að undirstöðu setti Sæmundur saman bók um atburðina, og var hún prentuð á dönsku í Kaupmannahöfn 1784, og þýzk gerð hennar birtist svo litlu síðar.14 Báðum útgáfunum fylgja tveir uppdrættir, prentaðir eftir sömu myndamótum. Sæmundur auðkennir kortin með bókstöfunum A og B, og verður þeirri aðgreiningu haldið hér á eftir. 6. A. S. M. Holm del. C. F. Miiller sculp. (38.5X23.3). Kortið spannar svæðið frá Kúðafljóti austur að Núpsvötnum og Lómagnúpi. Því er ætlað að sýna, hvernig þessar sveitir, sem síðar voru herjaðar af eldinum, litu út áður en náttúruhamfarirnar hófust. 7. B. En deel af Vestre Skaptafells Syssel paa Island. S. M. Holm del. (42.3X53.3). Kortið er þannig nokkru stærra en A og nær frá Múlakvísl austur fyrir Öræfajökul. Því er ætlað að sýna, hve mikill hluti héraðsins hvarf undir hraunstorku eldfljótsins. Kortið er markað upphafsstöfum A-L, og fylgja því skýringar, „Forklaring over Kortet B“. Sæmundur segir sjálfur um kortin, að þau séu „uddragne af det (Chart) jeg for- fœrdigede paa Island, ejter det nóieste Maal og Situationens rigtigste Beskaffenhed,
Page 1
Page 2
Page 3
Page 4
Page 5
Page 6
Page 7
Page 8
Page 9
Page 10
Page 11
Page 12
Page 13
Page 14
Page 15
Page 16
Page 17
Page 18
Page 19
Page 20
Page 21
Page 22
Page 23
Page 24
Page 25
Page 26
Page 27
Page 28
Page 29
Page 30
Page 31
Page 32
Page 33
Page 34
Page 35
Page 36
Page 37
Page 38
Page 39
Page 40
Page 41
Page 42
Page 43
Page 44
Page 45
Page 46
Page 47
Page 48
Page 49
Page 50
Page 51
Page 52
Page 53
Page 54
Page 55
Page 56
Page 57
Page 58
Page 59
Page 60
Page 61
Page 62
Page 63
Page 64
Page 65
Page 66
Page 67
Page 68
Page 69
Page 70
Page 71
Page 72
Page 73
Page 74
Page 75
Page 76
Page 77
Page 78
Page 79
Page 80
Page 81
Page 82
Page 83
Page 84
Page 85
Page 86
Page 87
Page 88
Page 89
Page 90
Page 91
Page 92
Page 93
Page 94
Page 95
Page 96
Page 97
Page 98
Page 99
Page 100
Page 101
Page 102
Page 103
Page 104
Page 105
Page 106
Page 107
Page 108
Page 109
Page 110
Page 111
Page 112
Page 113
Page 114
Page 115
Page 116
Page 117
Page 118
Page 119
Page 120
Page 121
Page 122
Page 123
Page 124
Page 125
Page 126
Page 127
Page 128
Page 129
Page 130
Page 131
Page 132
Page 133
Page 134
Page 135
Page 136
Page 137
Page 138
Page 139
Page 140
Page 141
Page 142
Page 143
Page 144
Page 145
Page 146
Page 147
Page 148
Page 149
Page 150
Page 151
Page 152
Page 153
Page 154
Page 155
Page 156
Page 157
Page 158
Page 159
Page 160
Page 161
Page 162

x

Árbók Landsbókasafns Íslands

Direct Links

If you want to link to this newspaper/magazine, please use these links:

Link to this newspaper/magazine: Árbók Landsbókasafns Íslands
https://timarit.is/publication/279

Link to this issue:

Link to this page:

Link to this article:

Please do not link directly to images or PDFs on Timarit.is as such URLs may change without warning. Please use the URLs provided above for linking to the website.