Lesbók Morgunblaðsins - 24.12.1961, Blaðsíða 36

Lesbók Morgunblaðsins - 24.12.1961, Blaðsíða 36
816 LESBÓK MORGUNBLAÐSINS ? snjódrifa væri, og illviðris hvíta- hrímsþoku umhverfis höfuð hans og gullkórónu. Þeir mæltust við stefjum, er orkt hefir Matthías skólapiltur Jochumsson. Að loknu þessu samtali goðanna, staðnæmd- ust þeir enn á leiksviðinu frammi fyrir áhorfendum, á meðan sungið var margraddað kvæði, orkt af þeim Árna lögregluþjóni Gísla- syni og skólapilti Matthíasi Joch- umssyni". Eins og á þessu má sjá, var reynt að hafa ýmsar nýungar á leikkvöldunum gestum til skemmt- unar, og til þess að gera þær eftir- minnilegri. Og fólk sótti sýning- arnar vel, var leikið 14 kvöld og oftast húsfyllir, og er það merki- legt þegar þess er gætt hvað bæ- arbúar voru fáir. En aðalviðburður lðíksýning- anna var þegar sýndir voru „Úti- legumennirnir" (Skugga-Sveinn) eftir Matthías Jochumsson. Er mikið hrós um þann leik í „Þjóð- ólfi". Þar segir um leikinn að „fegurðarkostir hans sé margir og verulegir, hvergi misst sjónar á frábrugðnum aldarhætti (17. öld) og hugsunarhætti, málið lipurt og ljóst og eigi sízt vísurnar eða kvæðin. Hið einkar fagra og vand- aða leiksvið Sigurðar málara gerði eigi all-lítið að hefja og skýra skáldskapinn í leiknum. Hið sama má segja um alla leikendur að þeir höfðu lagt sig fram". Skugga-Sveinn vann því þegar sigur og ekkert leikrit mun hafa verið oftar sýnt hér á landi. Og það sýnir bezt ódrepandi vinsæld- ir hans, að nú eftir hundrað ár hefir sjálft Þjóðleikhúsið valið hann til sýningar á jólunum. -•- Á þessum árum veitti danska stjórnin bæarstjórn Reykjavíkur leyfi til þess að koma á fót barna- skóla. Hafði þá enginn barnaskóli verið hér í 14 ár, eða síðan 1849 að danska stjórnin ákvað að skól- inn í gömlu lóskurðarstofunni skyldi ekki lengur fá neinn styrk úr Thorkillisjóði. Þar hafði bær- inn þá haft ókeypis húsnæði. En nú var ekkert húsnæði til handa skólanum. Þó rættist skjótt úr þessu. Kaupmennirnir P. C. Knudtzon og C. Fr. Siemsen sýndu þá rausn að gefa bænum hús Flensborgarverslunar. Þetta hús höfðu þeir keypt þegar Moritz Biering kaupmaður fórst 1857, til þess að tryggja að þar risi ekki upp ný verslun, er gæti orðið þeim örðug í samkeppninni. Þeir höfðu sjálfir ekkert við húsið að gera, og þannig varð þá gróða- fíkn þeirra bænum til happs. Skólinn tók til starfa 1. okt. 1862 og var Helga E. Helgesen guðfræðingi falin skólastjórn. Þarna var skólinn svo í 20 ár. Þá var húsið rifið og reist nýtt skóla- hús úr steini. Helgi Helgason tón- skáld og smiður vann að því að leggja skífuþak á hið nýa hús'. Og sem hann sat þar uppi við vinnu sína, varð honum það óhapp að missa eina skífuna úr höndum sér, en hún þeyttist niður af þakinu og kom niður á götuna með háum bresti og fór í mola. En tónskáldið fann eitthvert hljómfall í þessu, söngeyra þess fann það sem aðrir hefði ekki heyrt, og hann söng með skífunni: „Buldi við brestur" — fyrstu Ijóðlínuna úr kvæði Hannesar Hafstein um Skarphéð- inn í brennunni. Og svo fannst Helga að þetta gæti orðið ágætt upphaf að lagi við kvæðið, og til þess að gleyma því ekki, rispaði hann nóturnar með nagla á þak- skífu hjá sér. Þannig varð til lag- ið, sem mikið hefir verið sungið og allir kunna. Þetta gerðist uppi á þaki á húsi því þar sem lög- reglus^töðin er nú. -•- Samvizka bæarins var „Þjóð- ólfur" og nú var Jón Guðmunds- son ritstjóri hans. Blaðið var stofnað 1848 og var frá upphafi í andstöðu við stjórnarvöldin. Var því hvað eftir annað gefið út stjórnarblað, sem átti að ganga af Þjóðólfi dauðum. Fyrst voru það Landstíðindin, en þau lifðu ekki nema rúm tvö ár (1849—51). Þá komu Ný tíðindi og þau lifðu árið (1851—52). Síðan kom Ingólfur og hann lifði í rúm tvö ár (1853—55). Og nú höfðu höfðingjarnir í Reykjavík stofnað blaðið íslend- ing 1860. (Hann lifði til 1864). Þjóðólfur átti alltaf undir högg að sækja, því að hann var prent- aður í Landsprentsmiðjunni, og þar réðu stiftsyfirvöldin öllu. Gengu þau hart eftir því, að hvert blað væri borgað jafnóðum, en stjórnarblöðin sættu betri kjörum. Það sýnir því vinsældir Þjóðólfs meðal almennings, að hann skyldi standast þessa glímu. Auðvitað átti hann alltaf örðugt uppdrátt- ar, og árið 1859 var ritstjórinn mjög á báðum áttum um hvort hann ætti að halda útgáfunni áfram, aðallega vegna vanskila kaupenda. Þó varð það úr að hann helt áfram, og næsta ár hefir þetta eitthvað lagast, því að þá segist hann hafa 1180—1190 kaupendur sem borga blaðið skilvíslega, en á þó stórfé hjá vanskilamönnum. Þessi útbreiðsla blaðsins er von- um meiri þegar þess er gætt, að allir íslendingar voru þá færri en Reykvíkingar eru nú. Póstgöngur voru erfiðar, menn höfðu lítt van- ist blöðum og þóttust hafa annað þarfara að gera við peninga sína en eyða þeim í blaðakaup, enda var þá mikil fátækt hvarvetaa,

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.