Lesbók Morgunblaðsins - 24.12.1961, Blaðsíða 19

Lesbók Morgunblaðsins - 24.12.1961, Blaðsíða 19
LESBÓK MORGUNBLAÐSINS 599 Bjama Péturssonar ríka á Skarði. Séra Gísli Einarsson forfaðir minn f. 1758, tók 1785 við prestsembættinu í Selárdal af séra Eggert Ormssyni ríka. Voru þá liðin 79 ár frá dauða séra Páls Björnssonar, en 43 ár liðu frá dauða séra Páte þar til Eggert Orms- son ríki varð prestur 1749. Það sem ég hefi að ofan sagt um útgerð séra Páls og veikindi Helgu konu hans, hefi ég eftir ömmum mínum og Arna afa mín- um, sem höfðu þær eftir afa sínum séra Gísla Einarssyni, en séra Gísli hafði þær eftir fyrirrennara sínum í embættinu, séra Eggert, en séra Eggert hafði þær eftir gömlum sóknarbörnum séra Páls, sem líka urðu sóknarbörn séra Eggerts, 43 árum eftir dauða séra Páls. Séra Gísli Einarsson var sonur Einars Jónssonar rektors í Skálholti. Séra Gísli var síðasti dóimkirkjuprest- ur í Skálholti. Hann var þar prestuf Móðurharðindaárin þegar staðarhúsin hrundu. Þar var þá líka unnusta séra Gísla Ragnheiður Bogadóttir frá Hrappsey. Sögðu ömmur mínar mér sögiir um það, að þegar bæjargöngin í SkáTholti hrundu, hafi hún rétt verið nýsloppin út úr þeim. Var hún þá að bera á borð fyrir þá biskupana Finn og Hannes son hans. Gísli þótti ágæt- úr prestur, sem ávann sér ástsæld og vinsemd sóknarbama sinna. Hann var ágætur kennari, og kenndi sonum sín- um séra Einari og séra Sigurði undir skóla, einnig Guðmundi Scheving frá Haga sýslumanni og síðar kaupmanni í Flatey. Séra Gísli þótti nokkuð ör- geðja, en sáttfús. Hann kom lagi á færslu kirkjubókanna sem áður voru í ólagi. Hann var hraustmenni og glíminn, svo ekkert þýddi fyrir Guð- brand sýslumann tengdason hans þó hraustur væri, að reyna við hann afl- raunir. Séra Gísli giftist unnustu sinni Ragnheiði Bogadóttur frá Hrappsey í Skálholti vorið 1786. Þau hjón áttu saman 14 börn. Af beim lífðu til full- orðinsára: 1. Séra Einar prestur í Selárdal. 2. Séra Sigurður prestur á Stað í Steingrímsfirði. 3 Ámi hrepp- stjóri á Neðrabæ. 4. Þórður bóndi á Rima. 5. Sigriður móðir Jóhannesar dannebrogsimanns á Sveinseyri. 6. Kristín eldri kona Guðbrands sýslu- manns í Feigsdal. 7. Kristín yngri seinni kona Guðbrands sýslumanns. 8. Ragnheiður bústýra séra Einars bróð ur sihs. Séra Gísli dó 31. ág. 1834. 75 ára gamall, er hann hafði verið 2 ár dómkirkjuprestUT Og sá síðasti í Skál- holti og 49 ár prestur í Selárdal. Ragn- heiður kona hans dó 12. ágúst 1843, 78 ára, og hafði þá séð 5 barna-barna- börn sín. Hún var talin hjartahlý sóma kona. Er safnaðarfólkið var á lelð til kirkju og frétti lát séra Gísla, snéri það við harmi slegið. Um andlát séra Gísla var þessi vísa kveðin: „Séra Gísli í Selárdal,/ sannkallaður manna- val. / Ellilúinn leið hér frá, / launin dyggða til að fá. Eftir séra Gísla tók við prestsembætt inu í Selárdal séra 'Einar sonur hans, f. 25/8 1787. Hann hafði þá verið að- stoðarprestUT föður síns í Stóra-Laug- ardalss6kn síðan 1812, og varð prestur í báðum sóknunum til 1864. Voru embættisár beggja feðganna í báðum sóknunum um 100 ár. Séra Einar þótti góður prestur, einkum þótti sópa mikið að honutn fyrir altari, því hann tónaði ágætlega, og var tón hans bæði hátt, skært og hljómfagurt. Hann var prest- ur, sem kappkostaði að breyta eftir kenningu sinni, sem prestur. Þó hélt hann hlut sínum við hvem, sem við var að eiga, og munu fáir hafa orðið til þess, að sýna honum ójöfnuð. Sigríði systur sína, sem gift var syni einhvers ríkasta bónda sýslunnar, sótti prestur sjálfur í hendur bónda hennar, sem lék hana hart, sem bróður hennar þótti óþolandi. Var bóndinn að koma úr róðri og í þann veginn að lenda þeg- ar prestur var nýriðinn úr hlaði með systur sína og ungan son hennar, og sá bóndinn til ferða þeirra. Leizt bónd- anum ekki, að hefta för þeirra, því hann vissi að prestur var hraustmenni ekki síður en Gísli faðir hans, og að hann myndi ekki hafa látið hann taka systur sína úr höndum sér að óreyndu. Úr þessu urðu málaferli, og beið eigin- tnaður systur prests þar ósigur. Kom systir prests aldrei til bónda síns eftir það né sonur hennar, sem var Jó- hannes Þorgrímsson dannebrogsmaður á Sveinseyri, faðir Ólafs Jóhannesson- ar kaupmanns og útgerðarmanns á Vatneyri. Ól prestur Jóhannes upp eins og sitt eigið barn. Kona séra Ein- ars var Ragnhildur Jónsdóttir frá Suðureyri, systir Þorleifs kaupmanns ríka frá.Bíldudal. Langafi Þómnnar móður hennar var Þórður ríki Jónsson lögréttumaður í Stóra-Laugardal, sem var einn Sellátrabræðra og þeirra rík- astur, en komnir af Svalberðingum cg Lofti ríka. Þau hj6n lifðu saman í 13 ár. Dó Ragnhildur í Stóra-Laugardal 1826 37 ára gömul. Þau áttu saman 4 böm. Þórunni og Jóhönnu, sem voru ömmur mínar, Ragnheiði og Þórð. Þeir bræður séra Einar og Árni hreppstjórl á Neðrabæ giftu börn sín saman. Jón Árnason, sem varð hreppstjóri bjó á Skeiði giftist Ragnheiði, Gísli Áma- son giftist Þórunni og Árni Árnason giftist Jóhönnu. Þessir bræður voru allt velgefnir menn og hraustmenni. Kona Árna Gíslasonar hreppstjóra var Guð- rún Jónsdóttir hreppstjóra frá Stapa- dal Ijósmóðir í 50 ár og kvenskörungur mikill. Árið 1854 lét séra Einar byggja timburkirkju í Stóra-Laugardal, sem áður hafði verið torfkirkja. Unnu að kirkjusmíðinni Gísli Ámason tengda- sonur prests og Jón bóndi Jónsson £ Krossadal afi frú Önnu Benediktsson tengdamóður séra Bjarna Jónssonar vígslubiskups. Smiðimir sem báðir vom hraustmenni báru fótstykkin und ir kirkjuna tveir á öxlunum frá sjón- um í Laugardal og heim að kirkju, sem er langur vegur. Árið 1861, eða nú fyrir 100 árum, lét séra Einar líka byggja timburkirkju í Selárdal. Inn í timburvegg kirk.iunnar lét prestur set.ia kassa með gleri yfir með þessari áletrun. „Árið 1861 lét Einar prestur Gíslason, er þá hélt staðinn að Selár- dal og þjónaði Selárdalsorestakalli taka þar níður gamla torfkirkju og byggja aftur frá grundvelli þessa kirkju og urðu smiðir að henni: Snikkari Stefán Benediktsson prests frá Brjánslæk Þórðarsonar. 2. Timbur- maður Jóhannes Hjaltason. 3. og smið- ur Gísli Arnason tengda- og bróður- sonur Einars prests." Árið 1864 lagði séra Einar niður pre.stsembætið Fluttist bann þá að Neðrabæ þar sem hann dó 20. jan. 1866. Árið 1864, er séra Einar lagði niður embættið varð séra Benedikt Þórðar- son bónda frá Kjarna í Eyjafirði, — sem margt gáfu og merkisfólk er komið af á Vestur-, Norður- og Aust- urlandi — prestur í Selárdal. Era í þeirri ætt alþingismenn, forstjórar, prestar, ritstjórar og gildir bændur. Voru þær Kjamasystur gáfu- og mynd- arkonur. Kona séra Benedikts var Ingveldur Stefánsdóttir. Voru þau séra Einar systrabörn. Var hún dóttir Ing- veldar Bogadóttur frá Hrappsey og séra Stefáns Benediktssonar í Hjarða^ holti. Áður hafði Ingveldur Bogadóttír

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.