Lesbók Morgunblaðsins - 24.12.1961, Blaðsíða 16

Lesbók Morgunblaðsins - 24.12.1961, Blaðsíða 16
696 LESBÓK MORGUNBLAÐSINS Einar Bogason frá Hringsdal: Selárdalur við Arnarfjörð SELÁRDALUR við Arnarfjörð er eitt af roerkishöfuðbólum þessa lands. Bárður svarti Atlason,*) hét göfugur bóndi sem bjó þar á 12. öld. Hann var afi Hrafns Sveinbjarnarsonar á Hrafnseyri, því Sveinbjörn faðir Hraíns var sonur Bárðar svarta. Hrafn Svein- bjarnarson á Hrafnseyri er talinn að 'hafa verið hreinhjartaðasta göfug- menni allra höfðingja, sem uppi voru á Sturlungaöld á íslandi. Hann var líka hinn bezti læknir. Á fyrri hluta Sturl- ungaaldar bjó með sonum sínum í Selárdal ekkja, sem Ragnheiður hét Aronsdóttir Bárðarsonar hins svarta í Selárdal, Ragnheiður húsfreyja í Sel- árdal og Hrafn Sveinbjarnarson á Hrafnseyri voru því bræðrabörn. Seinni maður Ragnheiðar hét Þórar- inn. Áttu þau Ragnheiður marga sonu, og eru þeirrar nafnkenndastir Eyvind- ur og Tómas. Var Tómas Þórarinsson prestur í Selárdal og þótti sómamaður. Var hann þar prestur þegaT Þórður Sig- hvatsson kakali kom í Selárdal í liðs- bón til föður- og bróðurhefndar eftir Örlygsstaðabardaga 1238 En í liðsbón- ina til Tómasar í Selárdal kom Þórður 1242. Á Örlygsstöðum hafði Kolbeinn ungi líka látið höggva Hrafnssyni tvo Krák og Sveinbjörn frændur Selárdals- bræðra, og þar var líka höggvinn Þórir jökull, sem kvað við höggstokkinn vísuna frægu: „Upp skal á kjöl klífa." Þórir hafði líka verið einn helzti foringi Kópavíkurvíganna sum- arið 1236, þar sem 7 menn voru drepn- ir af liði Órækju, sem lent höfðu vegna storms í Kópavík. Eyvindur *) Bárður svarti var 5. maður frá Geirþjófi Valþjófssyni, sem nam Geiþjófsfjörð ig alla Suðurfirði við Arnarfjörð. \ bróðir Tómasar var prestur í Haga á Barðaströnd þegar Þórður kakali kom þangað i liðsbónina og tók Þórði mjög vel, eins og Tómas bróðir hans i Sel- árdal. Eyvindur var vitur maður og ráðgóður. Hrafn Sveinbjarnarson á Hrafnseyri var goðorðsmaður og fór með Seldælingagoðorð, en Seldælir voru alkunnir höfðingjar á Vestfjörð- um og höfðu héraðsvöld og yfirráð helmings eða þar um bil Vestfjarða- kjálkans, en Vatnsfirðingar yfir hin- um hlutanum. Lauk viðskiptum þess- ara Seldælagoða og Vatnsfjarðagoða hörmulega, með því að Vatnsfjarðargoð inn Þorvaldur Snorrason drap með svikum á næturþeli Seldælagoðann Hrafn Sveinbjarnarson velgjörðamann sinn, en vinsælasta, mann kostaríkasta og göfugasta goðorðsmanninn, sem til var á landinu. Þetta níðingsverk ' var framið á Hrafnseyri 4. marz 1213, og þykir andstyggile.gasta níðingsverk Sturlungaaldarinnar. I sambandi við það, sem ég hefi getið um þessa Seldælahöfðingja, vil ég geta þess, að í Selárdal eru sögð vera forn jarðgöng., sem eru sögð liggja úr bæj- arhúsunum og alla leið í gegnum hinn svokallaða Hólavöll, þar mótaði fyrir útgöngudyrunum. Jarðgöng þessi, sem eru neðanjarðar, og munu nú sjálf- sagt talsvert vera orðin samanfallin, munu vera nokkrir tugir metra að lengd. Munu jarðgöng þessi að ölhrm líkindum vera frá 12. öld eða frá tím- um þessara SeldælagoSa, þó ekki væri óhugsandi að þau væru frá Söguöld. Hér eru áreiðanlega fornminjar, sem fomminjavörður þyrfti að láta rann- saka, og vil ég því hér með beina þess- um orðum mínum til hans, að hann léti athuga jarðgöng þessi. Vm jarð- gön? þessi hefir aldrei fyr verið ritað. í Selárdal vígði Jón biskup Halldórs- Einar Bogason son kirkju 1330. Gyrðir biskup skipaði 1354, að þar skyldu vera tveir prestar og syngja hvern dag messu. Þar var Maríukirkju og kirkja hins heilags Péturs postula. Selárdalsprestakall var talið eitt með betri prestaköllum landsins, með þvi að Stóra- Laugardalssókn sem náði yfir allan Tálknafjörð var annexía frá Sel- árdal þar hafa því starfað og setið að Selárdal bæði fyrr og síðar á öldum ýmsir merkir prestar og einn þeirra orðið biskup, en sumir þeirra sarni- kallaðir héraðshöfðingjar. Um einn þeirra Bjarna prófast Halldórsson, son séra Halldórs Einarssonar prests í Selárdal bróður Gissurar biskups Ein- arssonar og konu séra Halldórs Mar- grétar Hannesdóttur héraðstjóra Egg- ertssonar var vísa þessi kveðin: I Sel- árdal vestra, situr einn prestur, / sveig- ir hringa. / Ég ætla hann sé til allra þinga, / afbragð þeirra Vestfirðinga. Séra Bjarni var prestur í Selárdal frá 1582—1636. Hann var talinn með lærð- ustu prestum sinnar samtíðar, ör á fé, höfðingi mikill og klerkur góður. Kona séra Bjarna var Helga dóttir Einars Gíslasonar merkis bónda í Stóru- Hvestu. Var Björn ríki á Skarði og Olöf ríka kona hans forfeður hennar. Sá af Selárdalsprestum sem þá tign hlaut að verða biskup var Gísli Jóns- 9on, sem, var prestur í Selárdal frá 1547—1557 eða 10 ár alls. Séra Gísli varð biskup í Skálholti eftir að Marteinn biskup hætti að vera þar biskup árið 1557. Var biskup í 30 ár. Var hann einn af helztu siðabótafröm- uðum landsins og eirm af helztu mót-

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.