Lesbók Morgunblaðsins - 24.12.1985, Side 42

Lesbók Morgunblaðsins - 24.12.1985, Side 42
• V KONUR ÍÍSLENZKRIMYNDLIST j * 2 Ásgerður Ester Búadóttir vefjarlistakona, f. í Borgarnesi 1920, nam við Handíða- og myndlistaskólann og síðan við Listaháskólann í Kaupmannahöfn. Ólöf Pálsdóttir myndhöggvari ermeðal núlifandi myndlistarkvenna sem teljast starfandi og virkar í myndlistinni, f. í Reykjavík 1920. Hún nam við Listaháskólann í Kaupmannahöfn um árabil. Ólöf stendur hér hjá höggmynd sinni af Erling Blöndai Bengtson sellóleikara, en eins og Reykvíkingar þekkja að minnsta kosti vel, stendur myndin á milli Háskólabíós ogHótels Sögu. bónda eða stjórna öðrum til þess. Verksvit og metnaður töldust og höfuðkostir hverr- ar konu, og listrænt handbragð jók til muna á virðingu hennar. í ljósi þessa alls er það í alla staði eðli- leg þróun, að konan haslaði sér fljótlega völl um frjálsa myndsköpun við hlið karl- mannsins, er skilyrði sköpuðust til þess í upphafi aldarinnar. Möguleikarnir til að hasla sér völl á myndlistarsviði hérlendis voru harla litlir á öldum áður, svo sem sagan er til vitnis um. Þannig hafði næsta lítið verið fengizt við myndlist, allt frá því að prentlistin kom til sögunnar og ýtti til hliðar hinni fornu og merku list, handrita- lýsingunum. En strax í upphafi þjóðernisvakningar nítjándu aldar óx mönnum ásmegin og þá einkum, er líða tók á öldina, og var hér Sigurður Guðmundsson fremstur í flokki. Hann kom einmitt fljótlega auga á gildi og þýðingu hannyrða kvenna, sem hann vegsamaði, og einkum var honum kvenna- búningurinn hugstæður. Sagan segir okkur og frá fjölda hæfi- leikamanna á myndlistarsviði, er sumir hlutu viðurkenningar og frama erlendis, og einkum ef þeir ílentust þar — þeir voru að vísu fáir, en fleiri komu til baka og dagaði uppi vegna fátæktar og skilnings- leysis. En strax í upphafi þessarar aldar verða hér miklar breytingar á samfara þeirri þjóðlífsvakningu og umbrotum, er í hönd fóru. Hér nutum við og þeirrar vakningar er átti sér stað í allri Evrópu, og hefði það eiginlega verið næsta undarlegt, ef við hefðum ekki átt.að okkur í ljósi fyrri menningararfs. — Er svo brautryðjendur íslenzkrar nútímalistar, þeir Þórarinn B. Þorláksson, Asgrímur Jónsson, Jón Stefánsson og Jó- hannes Kjarval komu fram, voru konurnar ekki langt undan — hér voru þær snöggar á lagið og aldursmunurinn er heldur ekki mikill. Þannig er Kristín Jónsdóttir fædd árið 1888 og er því ekki nema þrem árum yngri en Kjarval, sem svo aftur var yngstur brautryðjendanna. Júlíana Sveinsdóttir er og fædd ári á eftir Kristínu, og þær tvær teljast fyrstu konurnar, er leggja fyrir sig frjálsa myndlist á íslandi, en hér fylgir þó Nína Sæmundsson fast eftir. Allar þessar konur námu við Listahá- skólann í Kaupmannahöfn (að undan- gengnu ýmsu fornámi við aðra listaskóla þar) svo sem fyrirrennarar þeirra, Kristín árin 1911—16, Júlíana 1912—17 og Nína 1916-20. Þegar þær Kristín og Júlíana sneru heim og hófu að mála, var landið svo til ónumið af málurum, — landslagsmálverkið í þró- Ragnheiður Jónsdóttir, f. íReykjavík 1933, telst með virkustu grafíklistamönnum þjóðarinnar. Hún nam við báða myndlistarskólana í Reykjavík ogáA telier 17 í París. aðri mynd var þannig alveg nýtt á þeim árum, en þær hlutu hér mikilsverðar leið- beiningar frá Jóni Stefánssyni. Hann gat miðlað félögum sínum heilmiklum fróðleik úr smiðju franskrar listhefðar eftir nám í skóla Henri Matisse á árunum 1908—10. Jón var hér hinn mikli byggingarmeistari og hafði alla listasöguna, en þó helst meistarann frá Aix sér til fulltingis (Céz- anne). íslenzkar listakonur voru þannig með á nótunum strax í upphafi hérlendrar nú- tímalistar, þótt þær væru aðeins seinni á ferð, reyndust stórhuga og engu siður opnar fyrir nýjungum en starfsbræður þeirra. Hins vegar fjölgaði þeim ekki að sama skapi næstu áratugi, og kann það að hafa staðið af fordómum ýmiss konar, en það svið er opið til rannsóknar. Konur eru þannig öllu færri í stétt myndlistar- manna en karlar á öldinni, en gerast þó fljótt virkar og atkvæðamiklar ekki síður en karlarnir, og það varðar mestu og er mikil gæf a þeirra, er á eftir fylgdu. Tökum eftir, að hér hefur ekki þróazt nein sérstök og íhaldssöm kvennalist, held- ur hafa konur, sem á annað borð voru virkar í listinni, jafnan staðið í eldlínunni við hlið karlanna og ekki viljað vera eftir- bátar þeirra. Þótt hannyrðir væru að mestu forrétt- indi hefðarkvenna, þá er enginn vafi á því, að listrænir hæfileikar voru ekki síður fyrir hendi hjá almúgakonum — þetta hefur og komið mjög greinilega fram á þessari öld, því að stéttaskiptingin getur engin talizt meðal íslenzkra listakvenna, og má það einnig heimfæra á íslenzka lista- menn almennt — þeir spretta upp, hvar sem skilyrði skapast til þroska á listasviði, og aldrei hef ég orðið þess var, að þeir, er hefja nám við Myndlista- og handíðaskóla íslands, komi frekar úr einni stétt en annarri. Hið sama hefur og gilt um konur sem karlmenn, að þær hafa margar dvalið og unnið að list sinni erlendis um árabil, sumar vegna maka sinna, sem voru útlend- ir, en aðrar einfaldlega vegna þess, að þær gátu ekki lifað á list sinni hérlendis og urðu þvi að finna henni vaxtarskilyrði annars staðar. Svo var um Júlíönu Sveins- dóttur og Nínu Sæmundsson, og frama sinn byggðu þær Nina Tryggvadóttir, Gerður n

x

Lesbók Morgunblaðsins

Direkte link

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.