Lesbók Morgunblaðsins - 23.12.2000, Blaðsíða 10

Lesbók Morgunblaðsins - 23.12.2000, Blaðsíða 10
Faktorshúslð í Hæstakaupstaö, annað af tveimur húsum Hæstakaupstaðar-verzlunar sem enn standa. Elzti hlutl hússins var reistur 1788 eftir afnám elnokunarverzlunar af kaupmönnum frá Björgvin í Noregi. Árið 1830 var húslð lengt, þá með blndingsverki og nemur sú stœkkun fjórð- ungi af stærð hússins. Árið 1993 keyptu hjónin Aslaug Jensdóttir og Magnús Alfreðsson húsa- smíðameistari húslð og hafa verlð að gera það upp. Hafði Hjörieifur Stefánsson arkitekt fyrst umsjön með breytlngum, en sfðar Bísabet Gunnarsdöttir arkitekt á ísafirði. Stefnt er að þvi að Fakorshúslð verði að stofni kaffihús, en með fullbúlnnl veitingaaðstöðu á allri jarðhæðlnnl og i hálfu risinu. Á loftinu verður Iftll íbúð, nefnd Brúðarsvita. Endurbótum að utanverðu er nánast lokið; húsið er klætt með llstasúð, gulmálað. Silfurgata 6. Húsið, sem relst var 1905, er með sérkennilegri húsum á ísafirði. Höfundur þess er Ragúel Árni BJamason sem telknaði það og byggðl fyrir Jóhann Þorstelnsson kaupmann. Ragú- el var Bolvíkingur sem fór ungur tll Noregs og lærðl þar húsasmíði. Hann kom heim um 1903, kenndi við Iðnskólann á ísaflrði, stofnaði fyrirtækl, flutti inn vélar og timbur og reisti nokkur glæslleg hús í Sveltser-stil á árunum 1904-1907. Þeirra á meðal er Silfurgata 6. Jóhann Þor- steinsson rak nýlendu- og álnavöruverziun f húslnu á þriðja áratugi aldarinnar, en sfðar var það lengi kennt vlð Dagsbrún, verzlun sem Sigríður Jónsdóttir rak í húsinu um árabil. Meginsérkenni hússins er útbyggingin á horninu á efri hæðinni, skrautbekkurinn undir þakskegglnu og íburð- armiklð skreyti f gluggaumbúnaði á efri hæðlnní. í húsinu er nú rekin verztunin Baðstofan. FJARSJODUR GAMALLA HÚSAÁÍSAFIRDI GREINOGUÓSMYNDIR: GÍSLISIGURÐSSON M ÖRG ár voru liðin frá því Lesbókarskrifar- inn hafði komið til ísa- fjarðar og bærinn kom ánægjulega á óvart. Þar hafði orðið markverð uppbygg- ing; nýleg kirkja og stjórnsýsluhús í miðbænum, en nokkru eldra sjúkrahús og menntaskóli skammt utan við það. Allt hin prýðilegustu hús, þótt mörgum finnist að gamla sjúkrahúsið, sem Guðjón Samúelsson teiknaði, sé eftir sem áður feg- ursta bygging bæjarins. Það kom einnig á óvart, að miðbær ísa- fjarðar hefur yfir sér dágóðan skammt af al- vöru borgarbrag, sem ekki vottar fyrir í fjöl- mörgum bæjum vítt og breitt um landið. Að mínu mati er Silfurtorg á fsafirði falleg- asta torg á íslandi og skemmtilegt þótti mér að geta sest við borð á gangstéttinni framan við bakaríið og fengið kaffi með gamaldags dönsku bakkelsi. Því miður á höfuðborgin ekkert torg sem jafnast á við það og vantar talsvert upp á. Silfurtorg er alveg hæfilega rúmt; húsin í kringum það eru byggð þétt og þau eru alveg mátulega há. Steinlagningin á torginu er með sætum þar sem hægt er að tylla sér niður og allt er það prýðilega útfært. Nýja stjórnsýsluhúsið er dæmi um góðan nýjan arkitektúr og andspænis því er hús Bókhlöðunnar, 72 ára gamalt og líklega eina húsið á íslandi í jugendstíl. Nánar vísast til myndar af torginu. En það er ekki bara torgið og nýju húsin á ísafirði sem vekja athygli, heldur sú auðlegð sem þar er saman komin í gömlum íbúðar- húsum frá tímabili bárujárnshúsanna og einnig, en í mun minni mæli, frá stein- steypuklassíkinni. Ugglaust væri hvert þess- ara húsa efni í grein, eri ég varð að velja þann kost að fara fljótt yfir sögu og gefa heildar- hugmynd. Auðséð er að vakning hefur átt sér stað í þá veru, að nú þykir sjálfsagt að hlú að þessum húsum; viðhald þeirra margra er til fyrirmyndar. Utlitið er þó sjaldnast upprunalegt. I ár- anna rás hafa orðið ýmsar breytingar; sum hafa verið stækkuð smávegis, önnur fengið „bíslag" eins og það var kallað, eða einungis dálítið þak yfir tröppurnar og innganginn. Mörg húsanna hafa hins vegar fengið út- byggt anddyri með gluggum og íburðarmikl- um karmi og útidyrahurð, sem er þá stundum v .. .. . Morgunbloðið/Gísli Sigurðsson Við Sllfurtorgá ísafirði stendur hús Bókhlöðunnar, sem ergamalgróin bðkaverzlun. Húslð byggði Jón H. Sigmundsson byggingamelstari á ísafirði á árunum 1927-1928. Það mun vera eitt af fáum húsum á f slandi þar sem gætlr áhrifa frá júgendstíl sem var í tfzku úti f Evrópu um aldamótln 1900. Nýja Bíó í Reykjavík var einnlg með forhlið f þessum stfl, en það er allt horfið. Einkennln eru bogmyndað form og bogadreginn kvistur. Upphaflega voru rúðumar einnig bogmyndaðar, en þelm var fórnað þegar glerið var tvöfaldað. Síðari tíma breytingu á þaklnu teiknaði Lelfur Blumensteln. við garðshliðið, því lóðirnar eru ákaflega litl- ar. Áherzlan hefur ekki verið á trjárækt, enda eru lóðir elztu húsanna afar smáar, og þess vegna er hægt að sjá þessi prýðilegu hús og taka myndir af þeim. Flest gömlu húsahna hafa komizt hjá því að vera „augnstungin" eins og stundum er sagt þegar upprunalegri rúðustærð og gluggaumbúnaði er fórnað fyrir stórar rúður. Gott er einnig að sjá, að víða hefur verið hlúð að upprunalegu skreyti á gluggakörmum. Að þessi hús skuli hafa fengið að standa, lítið breytt eða óbreytt, er merkilegt í JJósi þess hversu lítil þau eru að grunnfleti. Þó að loft sé yfir, sem nær alltaf er undir súð, má ljóst vera að hér býr fólk þröngt eftir mæli- kvarða nútíðar og verður þá ugglaust að neita sér um að sanka saman hlutum, þörfum og óþörfum, sem gerist þegar nóg er húsrými. Stundum er sagt um gömul hús, að í þeim sé „sál" en erfitt er að skilgreina slíkt, því það sem fólk kallar sál í húsum er eitthvað sem hvorki verður vegið á vogarskálum né mælt á annan hátt. Það er huglægt mat, en óneitanlega tengir fólk það fremur við gömul hús en ný, og fremur við lítil hús en mjög stór. — 1 O LESBÓK MORGUNBLAÐSINS - MENNING/USTIR 23. DESEMBER 2000

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.