Lesbók Morgunblaðsins - 23.12.2000, Blaðsíða 29

Lesbók Morgunblaðsins - 23.12.2000, Blaðsíða 29
 EFTIRNJÖRÐP. NJARÐVÍK Þarna suður undir Alpg- fjöllum hafg menn ekki spurnir gf aðfangadegi jóla. Jólin hefjastá mið- nætti á jólanótt, hinni „hljóðu, heilögu nótt". Hópur íslenskra náms- manna hafði samið við stammkrána sína, Klein- tötzer Bierstuberl við Bahrerstrasse, um jóla- kvöldverð á aðfangg- dagskvöld. AÐ VAE kalt um jólin í Munchen 1955, og gekk á með hálfgerðum éljum. Eg var þar við nám í háskól- anum, og við héldum oft hópinn fjórir félagar. Þetta voru fyrstu jól mín í Bayern. Ég var félitíll, þar sem yfirfærslan var að þrotum komin, sem átti að endast til ára- móta, og gat ekki veitt mér neinn dagamun. Ég hlakkaði þess vegna ekki til jólanna eins og heima. En á Þorláksmessu hljóp á snærið hjá mér. Pósturinn færði mér ofurlítmn pakka. Foreldr- ar mínir sendu mér Sjödægru eftir Jóhannes úr Kötlum, óinnbundna og óuppúrskorna. Ég varð fyrir nokkrum vonbrigðum, því ég hafði búist við meiri glaðningi. En ég kannaðist við Sjö- dægru af afspurn, og hef líklega haft orð á því, að mig langaði til að eignast hana. Ég náði mér í borðhníf um kvöldið, settist við skrifborðið og skar upp úr bókinni um leið og ég las ljóðin. Þeg- ar ég var kominn á blaðsíðu 16 birtist 20 marka seðill. Mér hlýnaði um hjartarætur og hélt áfram að lesa. Á blaðsíðu 24 birtist annar 20 marka seðill. Þá tók ég mig til og skar upp úr allri bókinni án frekari lestrar. Ég hafði 120 mörk upp úr krafsinu, og það var drjúg fjárhæð fyrir námsmann í Þýskalandi á þeirri tíð. Og síð- an hefur mér þótt vænna um Sjödægru en ýms- ar aðrar Ijóðabækur. EkM bara peninganna vegna. Hún er uppi í hillu hjá mér enn, marg- lesin og velkt, og að því komin að detta í sundur. Eg blessaði foreldra mína í hljóði. Nú þurfti ég ekki að kvíða auraleysi um jólin. Þarna suður undir Alpafjöllum hafa menn ekki spurnir af aðfangadegi jóla. Jólin hefjast á mið- nætti á jólanótt, hinni „Mjóðu, heilögu nótt". En við íslendingar sömdum við stammkrána okkar Kleinkötzer Bierstiiberl við Bahrerstrasse um jólakvöldverð á aðfangadagskvöld í hliðarsal, og svo spiluðum við félagarnir bridds, þótt það hafi verið bannað á mínu æskuheimili að spila á spil þetta hátíðlega kvöld. Og reyndar spiluðum við ekM bara þetta kvöld, heldur alla nóttina, með hléi um miðnætti, þegar við fórum í Frúarkirkj- una eins og sannkristnir, kaþólskir menn, og allan jóladaginn og fram undir kvöld daginn eftir. Þá vorum við orðnir hundleiðir á spilamennskunni. Allan þennan tíma vorum við á kránni nema rétt á meðan við sváfum, og þegar leið á annan dag jóla og við farnir að þreytast á spilum, fór- um við að fá okkur bjór. Þannig slaknaði athygl- in við spilin. Við hentum þeim frá okkur og sner- um okkur fyrir alvöru að bjórnum. Eftír kvöldmat ætluðum við niður á Haupt- bahnhof tíl að taka á móti Benna, vini Óttars, sem var væntanlegur í heimsókn með lest frá Caen í Frakklandi. Þegar við komum út úr kránni, var komið stíllilogn og stórar kafaldsflygsur svifu hægt og virðulega niður í skin götuh'ósanna. Þær féllu nokkuð þétt og sköpuðu undarleg birtuáhrif. Það var lítil umferð og kyrrt á götunni, og eins og við værum inni í glitrandi, Hjóðeinangruðum kassa, eða svona lítálli glerkúlu, sem hægt er að kaupa í skranbúðum og þegar maður hristir hana, þá fer að snjóa þar inni. Yfir okkur var him- inninn biksvartur, og það sá varla út úr augum. Það var kominn í okkur töluverður galsi af bjór- þambinu. Við hnoðuðum snjókúlur og hlupum um auða götuna, og köstuðum snjó hver á eftir öðr- um. Skyndilega kom svartur Volkswagen utan úr dimmunni, og snjóbolti frá mér lentí á framrúð- unni, Bíllinn snarstansaði, og út úr honum kom æðandi sótbölvandi maður í grænum ullarfrakka. Hann réðst að mér með ókvæðisorðum og ætlaði að berja mig. Ég snerist til varnar og reyndi að út- skýra fyrir honum, að þetta hefði verið óvfljaverk. En hann heyrði strax á mæli mínu að ég var út- lendingur, og æptí að svona helvítis skítapakk úr M¦¦¦ ;.¦-»•-. ^f rfíA— fðX>~Q Myndtýsing/Ámi Elfar Þegar ég var að hífa mig upp og kominn með vinstri fótinn upp yfir járnrammann, var togað í þann hægri. Ég leit niður og sá, aó þetta var miðaldra maður í gráum elnkennisbúningi með kaskeiti, og farinn að gildna lítlð eitt. ANNAÐ ÞÝSKALAND útlöndum ættí ekkert með að flækjast um Þýska- land og reyna að drepa saklaust fólk, sem æki friðsamlega um götumar í sinni eigin heimaborg á jólunum. Og svo reyndi hann aftur að berja mig. En ég er sem betur fer nokkuð stór, þótt ég sé illa að mér í slagsmálum, svo að höggin lentu á hægri öxlinni. Strákarnir komu nú hlaupandi, og þegar maðurinn sá að hann var umkringdur fjórum ung- um mönnum, þá fór að sluma í honum. Það fauk í mig. Ég sagði að við værum orðnir þreyttír á þessu sífellda útlendingaofstæki þeirra Þjóðverja. Við værum hreinræktaðir aríar norð- an úr heimskautslöndum, ættaðir beina leið úr eddu og goðheimum, komnir út af Þór og Óðni, og við værum lítáð fyrir að smáborgarar sem lús- uðust um í ofurlitlum blikkdósum, vaaru að abbast upp á okkur. Þá gætí farið svo, að við létum hann kenna á öðru en óvfljandi snjóbolta. Ég var orðinn reglulega mælskur á þýskunni. Óttar lagði hönd á öxlina á mér til að stilla mig. Lilli hvessti augun á manninn, lyfti upp höndunum og kreppti hnefana. Helgi stóð of- urlítið álengdar og fylgdist með. Ég spurði manninn hvort hann væri ákveð- inn í að skilja ekki, að þetta hefði verið algert óviljaverk. Við værum friðsemdarmenn og sæktumst ekki eftir neinum illindum. Maðurinn horfði í kringum sig, en sá engan annan en okkur. Þá strunsaði hann aftur inn í bfl- inn sinn án þess að segja orð, og spanaði burtu. Við fórum með sporvagni niður á járnbraut- arstöðina. Á sldltinu fyrir komutíma var tilkynnt seinkun á ýmsum lestum, og þar á meðal þeirri sem við vorum að bíða eftir. Við röltum því inn á ölstofuna og fengum okkur bjór. Og annan. Svo fórum við út að brautarpöllunum og borguðum 10 Pfenninga fyrir Bahnsteigskarte til að fá að fara út að lestinni. Þetta var gufuknúin lest alsnjóug, og hún blés mæðinni með stórum, hvítum strók- um, þegar hún stansaði með ískri. Fólk streymdi út úr henni, flest dökkklætt, og flýtti sér burt, eins og það væri allt orðið alltof seint þangað sem það ætlaði, enda um klukkutíma á eftir áætlun. Við fylgdumst grannt með farþegunum, en Óttar sá engan Benna. Eftir stutta stund vorum við ein- ir eftir á brautarpallinum. Ég stakk upp á því, að við færum í Införmation og könnuðum málið. Þar var okkur sagt, að lest- arkerfið í Fi-akklandi og vesturhéruðum Þýska- lands hefði farið meira og minna úr skorðum um daginn vegna snjókomu og illviðris. Það vasri því ómögulegt að segja hvernig maður hefði farið að því að komast frá Caen tíl Miinchenar. Við yrðum að hafa auga með lestum úr norð-vestri, ef við ætluðum að taka á mótí félaga okkar. Við fórum að fá okkur bjór og ráða ráðum okk- ar. Lilli vildi hætta þessari vitleysu og fara heim, en Óttar var ekki viss um að Benni ætti auðvelt með að rata heim til hans í myrkri og snjókomu. Lilli sagði að hann gæti tekið sér leigubíl. Óttar taldi ólfldegt, að Benni færi að eyða peningum í leigubíl, auk þess vissi hann að þetta væri ekkert óskaplega langt frá járnbrautarstöðinni. Við ákváðum að doka við, og fengum okkur meiri bjór. Þannig leið kvöldið. Við fórum út að lestum öðru hverju og feng- um okkur bjór þess á milli. Við vorum því orðnir dálítið hífaðir, nema Lilli, sem var stakur bind- indismaður í þá daga. Þar kom að við vorum orðnir þreyttir á því að þurfa að borga 10 Pfenninga í hvert skipti, sem við færum út á einhvern brautarpallinn. Þeir voru girtir af með svona tveggja metra hárri net- girðingu, sem var fest á járnramma, og ég stakk upp á því, að ég skyldi vippa mér yfir girðinguna. En þegar ég var að hífa mig upp og kominn með vinstri fótinn upp yfir járnrammann, var togað í þann hægri. Ég leit niður og sá, að þetta var mið- aldra maður í gráum einkennisbúningi með kask- eiti, og farinn að gildna eilítið. Hann sagði mér dálítið _höstugur að koma niður. Ég hlýddi orða- laust. Ég þóttist vita, að þetta væri eftirlitsmaður á stöðinni. Ausweis bitte, sagði hann og vildi fá að sjá persónuskilríki. Ég tók fram stúdentaskírteinið mitt, og sýndi honum. Hann rýndi í það og bar það upp að nefinu á sér, líkt og hann væri nærsýnn. Mér fannst aug- un í honum ámóta grá og fötin hans. Erlendur námsmaður, sagði hann hugsandi. Hvaðan? Frá íslandi, sagði ég. Einmitt það, sagði hann. Og klifrar yfir girð- ingar á járnbrautarstöðvum. Ekki mörgum, sagði ég. Og vill svara fyrir sig, sagði hann. Strákarnir stóðu álengdar, hikandi á svip. Finnst yður ekki, ungi maður, sagði hann stilli- lega en ákveðið, finnst yður ekki, að þér ættuð að íhuga ofurlítið, hérna útí í hinum stóra heimi, að þér sem námsmaður eruð í rauninni ósjálfrátt eins konar fulltrúi þjóðar yðar? Að þér ættuð að fliuga ofurlítíð, hvernig þér hegðið yður? Eg var búinn að reikna út í huganum: Ef hann er 45 ára, er hann fæddur 1911,22ja ára þegar Hitier kom til valda, 28 ára þegar stríðið hófst. Ég mundi eftir bflstjóranum áðan, horfði á hann og sagði: ••> Er nú svo komið, að Þjóðverjar te\ja sig geta sagt öðrum, hvernig þeir eigi að hegða sér í heim- inum? Kannski líka þeim Gyðingum sem eftír eru? Maðurinn horfði beint á mig, og ég sá sorgina fæðast í augum hans. Wissen Sie, junger Freund, sagði hann og dró ofurlítíð seiminn, es hat doch immer ein anderes Deutschland gegeben. Vitíð þér, ungi vinur, það hefur alltaf verið tíl annað Þýskaland. Hann þurftí ekki að útskýra fyrir mér, hvað hann átti við. Tónlistina, bókmenntirnar, heim- spekina, guðfræðina, vísindin, tækniþekk- inguna, handverkssnilldina, alla þessa stórkost- legu menningu, sem hafði dregið okkur hingað. Alla þessa stórkostlegu menningu sem gerði það einmitt óskiljanlegt, að ómennsk grimmd nasismans og mannfyrirlitning skyldi sprettai fram og festa rætur hér, með þessari sömu þjóð. Hann afhenti mér stúdentaskírteimð mitt. Ég tók við því, rétti honum höndina og bað hann afsökunar. Hann brosti fölu brosi, kinkaði kolli, og gekk burt. Ég var orðinn allsgáður. Strákarnir komu til mín. Við skulum fara, sagði ég. Það þýðir ekkert að hanga hér. Fyrst skulum við fá okkur einn bjór, sagði Helgi. Og við gerðum það. Því næst ákváðum við að rölta heim með Óttari. Helgi hafði dregist eitthvað aftur úr o#* * hálfpartinn orðið viðskila við okkur. Þegar við vorum komnir upp í trÖppurnar upp úr undirgöngunum undir götunni, heyrðum við einhverja háreysti fyrir neðan okkur. Það virtist vera Helgi að kalla eitthvað. Mér fannst á raddblænum, að eitthvað hlyti að vera að, og benti félögum mínum að elta mig, um leið og ég LESBÓK MORGUNBLAÐSINS - MENNING/USTIR 23. DESEMBER 2000 29

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.