Pressan - 26.08.1993, Blaðsíða 16

Pressan - 26.08.1993, Blaðsíða 16
16 PRESSAN SKOÐA N I R Fimmtudagurinn 26. ágúst 1993 4 PRESSAN Utgefandi Blaö hf. Ritstjóri Karl Th. Birgisson Ritstjórnarfulltrúi Sigurður Már Jónsson Markaðsstjóri Sigurður I. Ómarsson Ritstjóm, skrifstofur og auglýsingar: Nýbýlavegi 14 -16, sími 64 30 80 Faxnúmer: Ritstjórn 64 30 89, skrifstofa 64 3190, auglýsingar 64 30 76 Eftir lokun skiptiborðs: Ritstjórn 64 30 85, dreifing 64 30 86, tæknideild 64 30 87 Áskriftargjald 798 kr. á mánuöi ef greitt er með VISA/EURO en 855 kr. á mánuði annars. PRESSAN kostar 260 krónurí lausasölu Borgin féflettir aldraða Undanfarin nokknr ár hefur farið fram það sem aðeins er hægt að kalla skipulagða fjárplógsstarfsemi fyrir milligöngu Reykjavíkurborgar. Þeir sem græða eru tvö verktakafyrirtæki í góðum tengslum við borgina. Þeir sem tapa eru aldraðir sem kaupa sér þjónustuíbúðir. Þetta gerist að skipan borgar- stjóra. Svikamyllan er þannig gerð að þegar samtök aldraðra fá úthlutað byggjngarréttí fyrir þjónustuíbúðir í Reykjavík fylgir með leyfinu tilskipun frá borgaryfirvöldum um að tiltekið verktakafyrirtæki skuli sjá um framkvæmdir. Með öðrum orðum: ekkert útboð, engin samkeppni. Þeir, sem vilja byggja íbúðir fyrir aldraða, skulu skipta við fyrirtæki sem borgaiyfírvöld velja. Það eru tvö verktakafyrirtæki sem hafa skipt með sér fé aldraðra borgara á þennan hátt með aðstoð borgarinnar: Ár- mannsfell hf. og Byggingafélag Gylfa og Gunnars sf. Saman hafa þau velt ófáum milljörðum á nokkrum árum í viðskipt- um sem borgin skipar öldruðum að eiga við þau. Reykjavíkurborg bregst við gagnrýni á þetta fyrirkomulag með undarlegum hætti: hún neitar að það sé til. Það þrátt fyrir skjalfestar fyrirskipanir borgarstjóra, þar sem til dæmis er svo tekið til orða að „hönnun mannvirkja á svæðinu skal unnin á vegum Ármannsfells hf." og „Ármannsfell hf. skal byggja íbúðirnar". Auk afneitunar eru rök borgarstjóra þau að nauðsynlegt sé að láta trausta aðila annast framkvæmdir. í þessum orðum liggur vitanlega að önnur verktakafyrirtæki en þessi tvö séu of ótraust til að óhætt sé að eiga viðskiptí við þau. Það þykir þeim áreiðanlega harður dómur og illa rökstuddur, fyrir- tækjunum sem hafa byggt og eru að byggja íbúðir á íbúðir ofan í Reykjavík án sjáanlegra skakkafalla kaupendanna. Það er öldruðum mikilvægt að í kringum íbúðir þeirra sé miðstöð þangað sem þeir geta sótt nauðsynlega þjónustu. Þetta er einmitt kúgunartæki borgarinnar. Borgin ræður hvar þjónustumiðstöðvar eru settar niður og þeir, sem vilja byggja íbúðir í kringum þær, neyðast til að skipta við fyrir- tækin tvö sem borgin hleður undir. Það er reginhneyksli að þetta skuli viðgangast á tímum þar sem varla er gert við minnstu steypuskemmd án þess að leit- að sé tilboða frá nokkrum fyrirtækjum. Hefur Verktakasam- bandið gert athugasemd við þetta? Nei, fyrirtækin tvö hafa of sterka stöðu innan þess tíl að sambandið geti beitt sér. Hafa aldraðir kvartað? Jú, einstaka maður vill að teknir séu upp siðaðra manna hættir, en flestum er mest í mun að komast sem fyrst í húsaskjól sem fellur að þörfum þeirra á ævikvöld- inu. Aldraðir eru nefhilega þægileg fórnarlömb: seinþreyttir til vandræða, ósýnt að gruna fólk um græsku að óreyndu og ógjarnt að standa í átökum við þrautreynda bissnissmenn. önnur samtök aldraðra hafa byggt íbúðir með hagkvæm- ari hættí að viðhöfðu útboði, eins og eðlilegir viðskiptahættir krefjast, og nægir að nefha Sunnuhlíðarsamtökin því til sönnunar. Þau þjóna sem sagt hagsmunum umbjóðenda sinna vel, enda hefur ekkert sveitarfélag reynt að kúga út úr þeim fé sem renna skuli í vasa útvalinna verktaka. Reykjavík- urborg ætti að fara að dæmi þeirra, biðja öldruð fórnarlömb afsökunar og sjá til þess að sparifé gamalmenna nýtist þeim sjálfum til hagsbóta en ekki einkavinum Sjálfstæðisflokksins í borgarstiórn. BLAÐAMENN Bergljót Friðriksdóttir, Friörik Þór Guðmundsson, Guörún Kristjánsdóttir, Jim Smart Ijósmyndarí, Kristján Þór Árna- son myndvinnslumaöur, Margrét Elísabet Ólafsdóttir, Pálmi Jónasson, Sigríöur H. Gunnarsdóttir prófarkalesari, Snorri Ægisson útlitshönnuöur, Steinunn Halldórsdóttir, Telma L. Tómasson. PENNAR Stjórnmál: Árni Páll Árnason.Einar Karl Haraldsson, Guömundur Einarsson, Hannes Hólmsteinn Gissurarson, Hrafn Jökulsson, Hreinn Loftsson, Mörður Árnason, Ólafur Hannibalsson, Óli Björn Kárason, Þórunn Sveinbjamardóttir, Össur Skarphéðinsson. Listlr: Einar Örn Benediktsson, mannlíf, Guðmundur Ólafsson, kvikmyndir, GunnarÁmason, myndlist, Gunnar Lárus Hjálmarsson popp, Kolbrún Bergþórsdóttir bókmenntir, Martin Regal leiklist. Teikningar: Ingólfur Margeirsson, Kristján Þór Árnason, Snorri Ægisson, Einar Ben. AUGLÝSINGAR: Ásdís Petra Kristinsdóttir, Pétur Ormslev. Setning og umbrot: PRESSAN Filmuvinnsla, plötugerð og prentun: ODDI ífelum fyrir Peresi Ég er farinn að reskjast, les- endur góðir. Fyrirgefið mér ef tilskrifið er tætingslegt þessa vik- una, en það hefur reynt óvenju- mikið á mig síðustu daga og mér gefst sjaldan orðið tækifæri tíl þokkalegrar hvíldar. Það þarf nefnilega að vera vakt hér í þinghúsinu annað veifið um helgar og ekki veitir mér af aur- unum sem gefast með auka- vinnunni. En það vildi svo heppilega til á föstudaginn að þinghúsið tæmdist seinni part- inn þegar þingheimur skundaði útá Lækjartorg að mótmæla þessum gyðingj sem kom að heimsækja Vigdísi og Davíð. Friðrik var auðvitað löngu far- inn af skrifstofunni, svo ég ha- skaði mér útá flugvöll og uppí næstu vél til ísafjarðar. Ég ætlaði semsagt að heilsa upp föður- fólkdð mitt og sækja mér heilsu- bót í landsbyggðarloftið. En fátt fer eins og ætlað er. Hér stóð ég, nýkominn útúr vélinni og ætiaði að njóta sjávar- loftsins og fjallanna þegar ég sé að það er einsog vinnan yfirgefi mann aldrei. Hver kemur þá ekki askvaðandi annar en Jim Beam Hannibalsson, þreytuleg- ur og þvældur að sjá, garmur- inn. „Heill og sæll, Oddur minn," galaði hann yfir það sem þeir kalla flugstöðina sína á ísafirði. Ég verð að játa, lesendur góð- ir, að það fór um mig Ég hélt að hann ætlaði að tukta mig vegna „Hér stóð ég, nýkominn útúr vélinni og œtlaði að njóta sjávarloftsins ogflallanna. Hver kemurþá ekki askvaðandi annar en Jim Beam Hannibalsson, þreytulegur og þvældur að sjá, garmurinn." vandræðanna sem við lentum í þarna í frihöfhinni um daginn. En það var ástæðulaus ótti. Hann er réttsýnn maður og vissi að þetta var ekki okkur Bryndísi að kenna, heldur helvítis — af- sakið orðbragðið þúsundfalt, lesendur góðir — helvítis hæl- bítunum hans Halldórs Blön- daL „Það var rétt heppilegt að ég skyldi rekast á þig hérna," sagði utanríkisráðherra. „Eg er nefni- lega í dáldlum vandræðum." „Jæja?" sagði ég og reyndi að sýnasamúð. „Já," hélt hann áfram.„Það er tvennt I fyrsta lagj var ég á leið á kratafund á Grænlandi, en flug- vélin kemst ekki í gegnum lægð- arfláka sem liggur á leiðinni. I annan stað þarf ég að vera hér á æskuslóðunum yfir helgina áð- ur en ég fer að semja fiskinn undan Norðmönnum. Og þú þarft að aðstoða mig á meðan." Ég skildi þetta ekki alveg „Kemst ekki Hugmálastjórn- arvélin til Grænlands þótt það blási einhverja göm?" spurði ég. „Það er nú vandinn," sagði hann. „Hann Gvendur Kjærne- sted sagði mér að fara með Flugmálastiórn, en ég aftók það. Það er víst nógur andskotans rógurinn í blöðunum um krata- spillingu þótt ég gefi þeim ekki fleiri tilefnL Ég tók þessvegna á leigu þessa rellu þarna. Það var ódýrara," sagði hann og benti á litla farþegaflugvél á vellinum. „Ég skil," sagði ég, þótt ég skikli enn ekki neitt „Afhverju ferðu þá ekki aftur til Reykjavík- ur? „Já, það er aftur ennþá erfið- ara," sagði ráðherrann. Hann leit í kringum sig, hallaði sér svo að mér og hvíslaðL „Ég fór til að Iosna við gyðingsskrattann sem hann Davíð vildi endilega hitta. Ég verð að vera héma fyrir vest- an þangaðtil hann er farinn. En það er fint Það er gott að drekka með ísfirðingum, næst- um betra en að drekka með Grænlendingum" Hann hækkaði róminn og setti upp ráðherrasvipinn: „Þú verður rótarinn minn." Okkur lærist í þingvarðar- starfinu að malda ekki í móinn þegar yfirvaldið kallar og þannig æxlaðist það að ég sá íítið af sjónum og fiöllunum, en því meira af innanstokksmunum á HótelIsafirðL Þið skiljið, lesendur góðir, að ég verð að gæta fyllsta trúnaðar í starfi og get því ekki sagt ykkur allt um ferðir okkar ráðherrans. En svo mikið er víst að ráð- stefhugestirnir á hótelinu gleyma seint dvölinni á Isafirði þessa helgi og ástæðan var ekki nýjustu uppgötvanir í lyflækn- ingum. Undir borðhaldi sýndist mér útlendu gestirnir halda að þeim væri óvænt boðið uppá skemmtikraft sér til ánægju, ef marka mátti hlátrasköllin þegar hann kynnti sig sem utanríkis- ráðherra fýðveldisins. Islending- amir í hópnum hlógu minna og þegar ráðherrann hóf upp raust sína í einsöng rann líka upp fyrir útíendingunum að þessi maður væri áreiðanlega ekki á launum semsöngvarL En ráðherrann skemmtí sér vel og það kom sér vel fyrir mig að þéna þessa aura aukalega og það er fyrir mestu. En það kom mér frómt frá sagt ekki á óvart að ekki skyldi ganga betur í við- ræðunum við Norðmennina. Við ráðherrann eru nefhilega ogn þreyttir þessa dagana. Oddur þingvörÐur er hugarfos- tur dálkahöfunda, en efnisatriði og persönur byggjast á raun- veruleikanum. STJÓRNMÁL Óhlutdrœgni, traust og trúnaður Eiga pólitískir aðstoðar- menn ráðherra að hverfa úr starfi jafhskjótt ráðherra sín- um eða er ráðherranum heimilt að skjóta þeim inn í embættiskerfi ríkisins með fastráðningu þeirra í háar stöður, þar sem þeir geta síð- an mögulega setið til æviloka? Varla leikur vafi á því að þegar lögin um aðstoðarmenn ráðherra voru sett árið 1969 vaktí hið fyrra fyrir flutnings- mönnum málsins. I lögum segir beinlínis: „Ráðherra er heimilt að kveðja sér til að- stoðar, meðan hann gegnir embætti, mann utan ráðu- neytis sem starfi þar sem deildarstjóri, enda hverfi hann úr starfi jafhskjótt sem ráð- herra..." Tilgangur laganna er aug- ljóslega sá að skilja milli pólit- ískra starfa, sem ævinlega koma upp í ráðuneytum, og almennra stjórnsýslustarfa sem eru auðvitað meginvið- fangsefhi þeirra. Þau eru með öðrum orðum sett annars vegar tíl að tryggja hlutlægni embættiskerfisins, sem ráð- herra getí ævinlega sett traust sitt á, og hins vegar til að ráð- herra geti sett pólitískt mark sitt á störf ráðuneytísins. Fram að þeim tíma hafði verið allur gangur á því hvernig ráðherr- ar skipuðu ráðuneytisstjóra, þegar þau störf losnuðu, oft með umdeildum pólitískum stöðuveitíngum. Þegar þannig er staðið að málum er vart hægt að ætlast til þess að traust geti myndast milli nýs ráðherra og ráðuneytisstjóra sem er yfirlýstur pólitískur andstæðingur. Eftirtektarvert er að lögin eru sett undir lok viðreisnar, eftir 10 ára setu þeirrar stjórnar, en þá stóð enn svo á að sumir ráðuneyt- isstióranna voru yfirlýstir pól- itískir andstæðingar þess ráð- herra sem þeim var ætlað að ÓIAFUR HANNIBALSSON starfa með. Á hinn bóginn er fjölmargt í starfi ráðuneyt- anna pólitísks eðlis og varðar ráðherra miklu að úr málum sé leyst á þann veg að falli í kramið í kjördæmi hans og stjórnmálaflokki eða tryggi framgang þeirra hjá meiri- hluta alþingis. Til þess er ekki ætlandi af hlutlægum emb- ættismanni, hvað þá embætt- ismanni sem er yfirlýstur flokkspólitískur andstæðingur ráðherra, að hann annist þessa pólitísku hlið starfseminnar. Þetta er í hnotskurn vandi allrar stjórnsýslu, hér sem annars staðar: Að annars veg- ar sé til staðar stjórnkerfi sem vinnur á sama hátt gegnum allar veltur stjórnmálanna en hins vegar séu tök nýrra ráða- manna tryggð á því að stiórn- sýslukerfið framkvæmi þá stefhu sem þeir eru kosnir til að framfylgja og hafa lofað kjósendum sínum að tryggja. Þetta er leyst með ýmsu mótí. I ameríska kerfinu eru allar stöður æðstu yfirmanna sjálf- sagt herfang þess stjórnmála- flokks sem forsetaembættínu nær hverju sinni. Þeir fylgja forsetanum inn og út. I Evr- ópu er víðast gengið út frá framgangi embættismanna upp í toppstöður, en ráðherr- ann getur svo skipað kringum sig misstórum hópum aðstoð- armanna, sérfræðingum, blaðafulltrúum, riturum og ræðuhöfundum til að sinna hinni pólitísku hlið mála í ráðuneytunum. Islenska að- stoðarmannakerfið virðist hafa verið hugsað á þessum nótum. Nýr ráðherra á einfaldlega heimtingu á því að taka við starfsliði sem hann getur treyst í hvívetna til að vinna heils hugar að framgangi stefhu sinnar. Starfsliðið á kröfu til þess að vinna eftir skýrum reglum um verksvið sitt og framgangs- möguleika í kerfinu. Það verk- ar lamandi á starfsanda að hafa unnið af dyggð og trú- mennsku um lengri eða skemmri tíma en síðan er bundinn endi á framann með blása hverju sinni. Enn fráleit- ara er að halda því fram að þetta sé spurning um „frelsi". Það getí ekki varðað sviptingu embættisgengis að hafa verið pólitískur aðstoðarmaður ráðherra. Fjölmargir embætt- ismenn í kerfinu missa kjör- gengi til kjörinna trúnaðar- starfa vegna þess að það þykir ekki samrýmast stöðu þeirra sem óhlutdrægra embættis- manna. Bjóði þeir sig fram til slíkra starfa er til þess ætlast að trúverðugleika, traust og trún- að. Það verður að fara áramgi attur í tímann til að finna um- ræðu á jafhlágkúrulegu plani og þá sem farið hefur fram í blöðum upp á síðkastíð milli forystumanna stjórnar og stjórnarandstöðu um þetta eéii. Allir flokkar hafa átt hlut að því að eyðileggja þann grunn að heilbrigðri stjórn- sýslu sem Bjarni Benediktsson lagði með lögunum um að- „Allir flokkar hafa átt hlut aðþví að eyðileggjaþann grunn að heilbrigðri stjórnsýslu sem Bjarni Benediktsson lagði með lög- unum um aðstoðarmenn ráðherra fyrir aldarfjórðungi." ráðningu pólitísks aðskota- dýrs. Til þess að aðstoðarmenn ráðherra njóti fulls trúnaðar þeirra embættismanna sem fyrir eru og nái samstarfi við þá af fullum heilindum mega ekki vera um það minnstu efasemdir að þeir séu settir embættismönnunum til höf- uðs sem mögulegir keppi- nautar um æðstu embættin í kerfinu. Það er því þýðingarmikið fyrir alla aðila að ekki sé graut- að saman þessum kerfum. Þetta er ekki spurning um hæfileika, menntun, mann- kostí og þekkingu, heldur fyrst og fremst spurning um traust og trúnað milli manna sem verða að starfa saman óháð því hvernig pólitískir vindar þeir segi af sér embættinu. Á sama hátt geta pólitískt flokkskjörnir trúnaðarmenn, sem skyndilega snúa við blað- inu og gerast embættismenn ekki ætlast til þess að yfir- menn þeirra úr öðrum flokk- um og óvilhallir samstarfs- menn telji unnt að vinna með þeim af fullum heilindum. Að minnsta kosti verður þá að ætlast til þess að þeir rjúfi öll tengsl við flokka sína og forð- ist að blandast í pólitískar ill- deilur. Því eru afskiptí af stjórnmálum ekki æskilegur bakgrunnur fyrir æðstu stjórnunarstöður í embættís- kerfinu, eins og nú er oft hald- ið fram af stjórnmálamönn- um. Af því að málið snýst ekki fyrst og fremst um hæfileika, þekkingu og reynslu, heldur stoðarmenn ráðherra fyrir aldarfjórðungi. Enda mim enginn trúa þeim sem nú hneykslast, nema fylgi tillögur um skýra afrnörkun pólitískra starfa og embættiskerfisins, og þeim sé fylgt eftir þegar þeir komast til valda. Þangað til munu þeir grunaðir um þá græsku að ætía að nota sér fordæmin strax og færin gef- ast Reynslan sýnir að enginn ís- lenskur stjórnmálaflokkur er á mótí spilingunni í sjálfri sér, heldur einungis þeirri spill- ingu sem hann fær enga hlut- deild í, í bráð eða lengd. Það mun fljótt koma í ljós hvort þetta er ekki bara enn eitt af þeim tilfellum. Höfundur er blaðamaður i

x

Pressan

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Pressan
https://timarit.is/publication/298

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.