Pressan - 26.08.1993, Blaðsíða 33

Pressan - 26.08.1993, Blaðsíða 33
Fimmtudagurinn 26. ágúst 1993 KOIMUR KARLANNA PRESSAN 33 Þóra Kristín Asgeirsdóttir blaðamaður: „Móðir - mella - meyja •^a Islenskar bókmenntir búa yfir mjög eftirtektar- verðum kvenpersónum í gegnum bókmenntasög- una. Ég veit þó ekki að hvaða leyti þær eru upp- byggilegar fyrir konur til frekari sköpunar, þær eru einfaldlega of múlbundn- ar 1 gagnrýndu, skil- greindu kvenhlutverki þess tíma er þær eru skrifaðar. kannski ekki „nægilega kynvtlltar" ? þeim skilningi að þær dansa eftir nótum um- hverfisins. Annars fá þær harmsöguleg endalok eða eru vængstýfðar. Þetta á jafnt við um bækur eftir karla og konur þó að hjá konum megi greina undir- meðvítaða tilraun til að brjótast undan okinu. Það hefur veriö hlutverk kvenna að klðra upp þessar skilgreiningar og endurmeta sköpunarmátt sinn með tiltækum ráð- um. Yngri karlrithöfundar hafa farið ólíkar leiðír í sínum skrifum og konur skipaö þar ólíkan sess. Þar má nefna félagslega raunsæið eftir 1970 sem otaði konunni fram með kreppta hnefa og tilheyr- andi sálmasöng úr vinstri- mennsku þess tfma, en Dóra í Hjartað býr enn í helli sínum er dæmi um sterka írónfska kvenpersónu sem sendir slíkar einfald- anir út í hafs- auga. Upp- vaxtasögur drengja voru vinsælar fram á ntunda ára- tuginn og þar voru konur T bakgrunni frem- ur litlausar. Eft- ir því sem nær dregur samtím- anum eru skáldin sjálf- lægari og egóið er æ sterkari rödd gegnum sögurnar. Og það setur mynd stna á allar aukapersónur, konur jafnt sem karla. Eftir því sem skáld þroskast og styrkjast setja þau stærra spuminga- merki við bæði ytri og innri veruleika í verkum sínum. Þaö á við um okk- ar bestu og stærstu höf- unda svo sem Halldór Laxness og Guöberg Bergsson en þeir hafa ort sig inn í framtlðina með bæði karl- og kvenkyns- persónum. Kannski er það öðru fremur bókmenntaum- ræðan sem vekur upp spurningar um þaö hvort menningin hérna sé öðru fremur hommasamfélag þar sem konum er mein- aður aðgangur, það sann- aði síðasti umræðuþáttur um bókmenntir T sjönvarp- inu. Yngrí skáld T Ijóöa- gerð virðast mörg hver heldur skammt á veg komin. Þau skrifa konur ínn í hlutverkin: móðir - mella - meyja og þeir sem eru ekki valhoppandt é eftir jafnöldrum sínum útum borg og bý, búnir að styrkja sig á brennivfni, hvTla „langsoltnir 1 faðmi margnotaöra kvenna" Ifkt og segir í einu Ijóði eftir skáld af yngri kynslóðinni. Þá farnast kvenkynsles- endum stundum öfugt við IJóömælandann og þær hætta að hvíla langsoltn- ar T faðmi margnotaðra orða og hugleiða afhverju nTtjándu aldar hugsunar- háttur eigi ennþá upp á pallborðið hjá ungum rjóð- um skáldmennum T lok Soffía Auður Birgisdóttir bókmenntafræðingur: „Meðgöngutími og magavöxtur" Til að meta hvernig Ts- lenskum rithöfundum tekst upp T kvenlýsingum finnst mér best að íhuga hvaða kvenpersónur fs- lenskra bókmennta lifa í huga mfnum. Eftir hvaöa kvenpersónum man ég best, hverjar koma mér við? í mínum huga skipa heiðursess þær Salka Valka og Snæfrtður ís- landssól svo ekki sé minnst á margar kvenlýs- ingar íslendingasagna. Samanburð við þær þola fáar sTðari tíma persónur. En þar sem spurt er sér- staklega um samtímahöf- unda verð ég að viöur- kenna aö nær allar þær kvenpersónur sem mér finnst aö komi mér viö eru úr bókum kvenrithöf- unda. Ég get nefnt Ellu úr Hringsól Álfrúnar Gunn- laugsdóttur. Öldu úr Tímaþjófí Steinunnar Sig- urðardóttur, ísbjörgu úr samnefndri skáldsögu og Guðrúnu Magnúsdóttur úr Stúlkunni í skóginum og sfðast en ekki sfst hina frábæru Tötru úr bókum Málfríðar Einarsdóttur. Það er heldur fátæklegt um aö litast þegar litið er til karlrithöfunda, satt best að segja. Ástæðan kannski fyrst og fremst að þetrra aðalpersónur eru yfirleitt af karlkyni. Við fyrstu umhugsun man ég bara eftir leiðinlegum systrum (Riddarar hring- stigans), Rósum (í bókum Þórarins Eldjárns), tauga- veikluðum mæðrum (Tröilakirkja) og fremur lit- lausum kærustum (Mín káta angist, Þetta eru asnar Guöjðn). Nokkrir samtímahöfundar af karl- kyni hafa þó haft kvenper- sónur í aðalhlutverkum, svo sem Guðbergur f Svaninum og Hallgrímur Helgason f Hellu. í síðar- nefndu bókinni var þaö einmitt sú persónulýsing sem var veikasti hlekkur verksins að mfnu mati en margt annað feikna vef gert til að mynda sér- stæðar náttúrulýsingar og stíll. Litla stúlkan í Svanin- um er hins vegar ágæt stelpa en þegar Guðberg- ur fer að lýsa óléttu bóndastúlkunnar bregst honum heldur bogalistin þar sem meðgöngutími og magavöxtur persón- unnar gengur engan veg- inn upp. Ég vil enda á að geta einnar aukapersónu úr skáldverki frá síðasta ári sem var dregin sérstak- lega sterkum dráttum en það er þýska frúin í skáld- sögu Einars Kárasonar, Heimskra manna ráð. Lýsingin á henni og henn- ar stutta en átakanlega saga er það sem ég man best úr þessari fremur sundurlausu sögu. Snobbhill hestanna Hestaíþróttin er líklega sú undarlegasta en jafnframt sú metnaðarfyllsta sem stunduð er hér á landi. Með þessari þjóðaríþrótt íslendinga hafa þróast slíkar hefðir að annað eins þekkist varla á byggðu bóli. Snobbið er með ólíkind- um og í Víðidalnum er fátt sem minnir á hrossaskít og Ula lyktandi skeppnur. Hest- arnir eru skrúbbaðir hátt og lágt, enda skiptir öllu máli að vera á flottari hesti en ná- granninn. Þá skiptir ekki minnstu að geta ættgreint bykkjuna, helst til Freysgoða- gæðingsins hins forna. Hest- arnir sjálfir eru þó smámál við hliðina á hesthúsunum, sem frekar ættu að nefnast hestahallir. Þar er reyndar ekki hestamönnum inn bjóð- andi, því flnast þykir að hafa teppalagt í hólf og gólf, full- komna baðaðstöðu með sturtu og gufubaði, að ógleymdu fullkomnu eldhúsi og koniaksstofu. Gallinn utan um reiðfólkið þarf líka að vera fullkominn og líkist oft á tíð- um ballfötum. Hvergi er til sparað. Ættir skipta miklu máli í verðlagningu hesta enda hafa verið skrifuð heilu tonnin af bókum um frænd- semi þessara skepna. Það er líka vissara að hafa allt slíkt á hreinu því dæmi eru um mann sem keypti sér gæðing á 300 þúsund og seldi hann tveimur mánuðum síðar á 6 milljónir eftir að hafa ætt- m bókafært hann og sigrað á einu móti. Annar hrossabóndi var stöðvaður í því að gelda hest sinn og nokkrum misser- um síðar voru honum boðnar 9 niilljónir fyrir gripinn. Ekki tók hann boðinu þar sem út- lendingar áttu í hlut. Greyið maðurinn svaf ekki í marga mánuði á eftir þegar ljóst var að á túninu hlupu milljóna- tugir. Nágranninn sem stöðv- aði geldinguna hefur fengið það ríkulega borgað því gull- molinn hefur flekað merar hans svo hastalega að á þriðja tug eftirlíkinga hlaupa nú í túninu. Annars er það ótrú- legur skepnuskapur að gelda — nær alla hesta sem fæðast en það er önnur saga. I útreiðar- túrunum kemur svo masok- isminn í ljós, því þar vaða menn drullu í kulda og trekk, láta henda sér af baki eða láta skepnuna traðka á tám sín- um. Harðsperrur og sárindi þykja best í ölæðinu. Það þótti þó ekki þeim óvana sem missti rasshúðina í einu ferðalaginu. Hann keypti sér dömubindi og hélt sína leið.

x

Pressan

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Pressan
https://timarit.is/publication/298

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.