Pressan - 26.08.1993, Blaðsíða 17

Pressan - 26.08.1993, Blaðsíða 17
Fimmtudagurinn 26. ágúst 1993 SKOÐA NIR PRESSAN 17 DAS KAPITAL Einkavœðing Maður er nefhdur Jón Bergsson. Jón virðist vera bóndi í Suður-Landeyjum en aukastarf hans er að vera fréttaritari Ríkisútvarpsins. Að öðru leyti er Jón Bergsson hugarsmíð Ladda. Hugmynd- ir Jóns um lífið og tilveruna eru mjög í anda ýmissa hug- sjónamanna. Jón taldi rétt að senda Gleðibankann aftur í Euro- vision- keppni, en kalla lagið bara Gleðibankann hf. Gam- alt vín á nýjum belgjum og nota hlutafélagaformið fyrir nýja lögun. Davíð Oddsson forsætis- ráðherra skipaði einkavæð- ingarnefnd í upphafi starfs- tíma síns. Hlutverk nefhdar- innar var að leggja fram tillög- ur um starfsemi sem ríkið gæti selt, starfsemi sem ríkið ætti ekki að koma nálægt og sem ríkið ætti að láta aðra um. Það er í sjálfu sér góðra gjalda vert að reyna að skil- greina hlutverk ríkisvaldsins reglulega, en það er hættulegt þegar slikt er gert með mála- myndagjörningi eins og þeim að breyta um rekstrarform og misnota hlutafélagaformið. En það sem er alvarlegast við einkavæðingaráform for- sætisráðherra er að nefndinni er ekki ætlað breyta þeim skil- yrðum sem sem ríkja í samfé- laginu til að um raunverulega einkavæðingu geti orðið að ræða. Þau skilyrði, sem þar skipta meginmáli, eru að einstak- lingum er að takmörkuðu leyti gert kleift að eignast hlut í hlutafélögum. Vissulega er eignaskattfrelsi á hlutabréfum að áveðnu marki og einnig tekjuskattfrelsi að hluta. En þegar skattfrelsi lýkur tekur fljótíega við hátekjuskattur og „stóreignaskattur" þannig að það verður beinlínis refsivert að eiga hlutabréf. Sósíalískir valkostir eins og spariskírteini ríkissjóðs verða svo eftirsókn- arverðir að einungis arðsemi eiturlyfjasölu getur keppt við þá. Nú er ekki svo að skilja að öll einkavæðing sé endaleysa. Sverrir Hermannsson iðnað- arráðherra seldi Niðurlagn- ingarverksmiðjuna Sigló án þess að stofna hlutafélag um hana. Niðurlagning matvæla er einfaldlega ekki hlutverk ríkisins. „Hlutverk einka- vœðingarnefndar á ekki að vera að selja fyrirtæki, heldur að skapa aðstœður til að gera ósköp venju- lega íslendinga að kapítalistum." Halldór Blöndal landbún- aðarráðherra lagði Skipaút- gerð ríkisins niður án þess að það bæri á vöruskorti á lands- byggðinni. Forsendur hafa breyst frá 1930. Vegir og bílar hafa tekið við vörufiutning- um. Bílar og flugvélar hafa tekið við fólksflutningum og önnur skipafélög halda uppi áætíunarferðum. Bifreiðaskoðun íslands er dæmigerður „Gleðibanki hf'. Ríkissjóður stoíhar hlutafélag með hagsmunaaðilum, þó ekki neytendum, til að taka við hlutverki BifreiðaeftirUts- ins. Ekkert breytist í stjórn- sýslunni annað en að gjald- skrá hækkaði um sölu/virðis- aukaskatt og skoðunartæki komu í stað jámkarla. Efst í skipuritinu trónir svo ráðu- neytisstjóri í dómsmálaráðu- neytinu í hlutverki stjórnar- formanns, sem leggur til við dómsmálaráðherra hver gjaldskrá skuli vera og svo gef- ur ráðuneytisstjórinn út gjald- skrána f.h. ráðherra. Eftirlits- hlutverk ráðuneytisins verður því eftirlit með sjálfu sér. Hugmynd Jóns Bergssonar um Gleðibankann hf. var ekki frumleg, því nafnbreyting á Otvegsbankanum sáluga var nýlega um garð gengin. Út- vegsbankinn var gerður að hlutafélagi án nokkurar ann- arrar breytingar. Um einka- væðingu var ekki að ræða. Bankinn fluttist úr stjórnsýslu Alþingis í stjórnsýslu við- skiptaráðherra sem skipaði bankaráð hlutafélagsins. Að lokum endaði bankinn í stjórnsýslu verkalýðsfélaga og atvinnurekenda sem hafa helmingaskiptastjórn á lífeyr- issjóðum. En hættulegast er þegar stjórnmálamenn réttlæta hlutafélagsstofhunina með því að starfsmönnum verði veitt- ur forkaupsréttur að hluta- bréfum og til að vera rausnar- legir verði veitt lán til hluta- bréfakaupanna. Það er bein- línis rétt og nauðsynlegt að vara við slíkum tilboðum. Þau fyrirtæki sem ríkisvald- ið og bæjarfélög hafa stofhað með „einkavæðingaraðferð- inni" hafa sjaldnast verið svo burðug að reikna hafi mátt með arðsemi. Áhrif einstakra starfsmanna hafa aldrei verið nein eftir slíkar aðgerðir. En hættulegast er það að þegar starfsemin fer á hausinn þá missir starfsmaðurinn vinnu sína og sparifé og situr jafnvel eftir með skuldir vegna hluta- bréfakaupanna. Og þá er betra að gera ekki neitt. I upphafi var fjallað um einkavæðingarnefhd forsætis- ráðherra. Hún hefur komið sér upp afrekalista. Afrekin eru m.a. sala Islenskrar endur- tryggingar. Sala Islenskrar endurtryggingar, sem er mjög traust fyrirtæki, er ekki einka- væðing því viðskiptavinirnir, tryggingafélögin, keyptu félag- ið. Hlutverk einkavæðingar- nefndar á ekki að vera að selja fyrirtæki, heldur að skapa að- stæður til að gera ósköp venjulega Islendinga að kapít- alistum. Höfundar Das Kapital eru fram- ámenn í íslensku viðskipta- og fjánnálalíf i og vilja af þeim sökum ekki láta nafna sinna getið. STJÓRNMÁL Það er matur í menningunni Hvernig líður þér? Hvernig tilfinning er það að hafa sett met? Spurningar af þessu tagi dynja á afreksmönnum okkar í fjölmiðlum og verður fátt um svör. Það er eins og spyrj- endur hafi ekki glöggvað sig á því að í samanlagðri sögu okkar hafa Islendingar ávallt svarað spurningum af þessu tagi út í hött. Við erum í verk- unum og orðunum. Ekki í lýsingum á tilfiriningasvalli. Menning þjóða kemur fram í smáu sem stóru og brestur í þekkingu á þjóðar- einkennum heyrist ekki síður í hinu smálega en í innviðun- um. Einu sinni þótti það góð latína að menning þjóða risi á efhahagsgrundvelli þeirra. Nú þykjast ýmsir snillingar hafa komist að því að nýjungar og nysköpun í framleiðslu spretti fremur upp úr skorti heldur en gnægð. Kolaskortur á Eng- landi gat af sér gufuvélina og landþrengsli í Tókíó eru sögð hafa gert Japana að meistur- um örtækninnar. Samkvæmt þessu mun þorskbrestur á heimamiðum efla alla dáð á Islandi. Menningin á undan Um það hefur lengi verið deilt hvort komi á undan egg- ið eða hænan. Ég þekki eitt skemmtilegt dæmi þar sem menningin kom á undan hag- reisninni: I Jamtalandi er lítill bær sem nefndur er Húsá og var þar járnnám fram á fimmta áratuginn að ekki þótti borga sig lengur að brjóta þar málm. Enda þótt víða byggðust upp skíða- og útivistarsvæði þarna kringum Áraskútuna, fjallið sem er eins og siglandi skip í laginu, þá fór ÞROUNIN með stórum staf framhjá Húsánni og þar fækkaði fólki ár frá ári. Þá var það að nokkrir brott- fluttir listamenn tóku sig tíl og efhdu ásamt heimamönnum til sumarleikhúss á Húsá þar sem saga bæjarins og járn- námsins var rakin undir ber- um himni. Áhorfendur dreif að og ekki leið á löngu þar til Húsárleikarnir voru orðnir að þekktu fyrirbæri í Svíþjóð. Upp úr leiksýningunum spruttu síðan samtök bæjar- búa um kaupfélag, sameignar- félag um sumarhús, rekstrar- EINAR KARL HARALDSSON félag um skíðasvæði o.s.frv. Nú fer fólki fjölgandi í Húsá og þar þykja framtíðarhorfur bjartar. Það að þekkja sögu síns byggðarlags og segja hana get- ur semsagt orðið hreyfiafl í vinnulífinu á Akranesi heldur en í mörgum öðrum bæjarfé- lögum. Er samband milli knattspyrnumenningarinnar á Skaga og atvinnulífsins? Um næstu helgi opna Ak- ureyringar listasafn í Listagil- inu, þar sem gömlu Kaupfé- lagshusin eru óðum að skipta um ham. Áður sótti maður skyrið, málninguna og bolsí- urnar í Gilið, en nú sækjum við þangað hughrif og túlkun á samtímanum. Gáum að því eftir tíu ár hvort Listagilið hafi „Nú hafa Skagamenn aftur unnið sig upp á topp- inn í knattspyrnunni ogmeiri stöðugleiki ríkir í at- vinnulífinu áAkranesi heldur en í mörgum öðrum bœjarfélögum. Ersamband milli knattspyrnu- menningarinnar á Skaga ogatvinnulífsins?" efnahagsþróun. Ungmennafé- lagsandinn hefur ekki verið hátt skrifaður á veltiárum eft- irstríðsáranna, en þegar hæg- ist um og hagur þrengist er vert að huga að samtengingu hans á þjóð, sögu og framfara- hug. Tengsl menningar og atvinnulífs Á Akranesi stendur fót- mennt með miklum blóma. Ekki er annað sýnna en að Skagamenn og -konur vinni það sem vinnanlegt er í knatt- spyrnukeppni á þessu sumri. Ákranes gekk í gegnum at- vinnukreppu með tílheyrandi sameiningu og endurskipu- lagningu fyrirtækja fyrir nokkrum árum, mun fyrr en önnur bæjarfélög. Á þeim tíma féll knattspyrnuliðið nið- ur í aðra deild. Nú hafa Skaga- menn aftur unnið sig upp á toppinn í knattspyrnunni og meiri stöðugleiki ríkir í at- ekki markað upphaf að hag- reisn á Eyjafjarðarsvæðinu? Hinn óslitni þráður Samhengið í íslenskri menningu, hinn duldi en óslitni þráður milli Snorra og Laxness, er viðmið þeirra sem yrkja á Islandi hvort sem þeir gera það á blað eða í kvik- mynd. Er það eitthvað sem kemur íslensku atvinnulífi við? Liggur leyndur þráður milli þess og íslenskrar menn- ingar? Er ef til vill fremur þangað að sækja endurreisn þess heldur en í Barentshafs- þorskinn? Þetta eru of erfiðar spurn- ingar til þess að við þeim sé hægt að gefa einföld svör. Ég þykist þó vera viss um að þeir sem ekki nenna að kynna sér helstu einkenni þjóðmenn- ingar okkar munu aldrei geta gert sér mat úr menningunni! Höfundur er framkvæmdastjóri Alþýðubandalagsins FJÖLMIÐLAR Nafnleyndy myndbirtingar og gróusögur Það var fróðlegt að fylgjast með fréttum af manndrápinu sem átti sér stað á Snorrabraut aðfararnótt sunnudagsins. Eðli máls samkvæmt áttu ljós- vakamiðlar fréttina á sunnu- deginum og sögðu okkur meðal annars af ferli ógæfu- mannsins sem játað hefur verkið á sig. Enginn, hvorki ríkisstöðvar né Stöð 2/Bylgjan, greindi frá nafhi hans. Skömmu fyrir hádegi á mánudegi kemur DV út og birtir nafh mannsins. Og viti menn: í hádegisfréttum Bylgj- unnar er maðurinn nafn- greindur, án nokkurrar at- hugasemdar um af hverju það var ekki gert fyrr. Svona utan frá séð þykir mér afar ólíklegt að fréttastofa Bylgjunnar hafi ekki vitað nafhið fyrr en DV kom út. En það var eins og DV hefði tekið á sig þá byrði að verða fyrst til að birta nafn- ið og þá fylgdu aðrir í kjölfar- ið. Fréttastofa Sjónvarpsins hélt reyndar enn á mánudags- kvöldi að nafhleynd hefði ein- hverja þýðingu. Stóra fréttin kom hins vegar á þriðjudag. Morgunblaðið, sem hingað til hefur verið íhaldssamast af öllum íhalds- sömum, birti ekki bara nafh, heldur mynd af manninum. Og Mogginn var ekki í nein- um feluleik — fréttin var á síðu 2, næstbeztu fréttasíðu blaðsins. Nú veit ég ekki hvort þetta þýðir róttæka stefhubreytíngu hjá Mogganum og efast reynd- ar um það. Það má gera sér í hugarlund að ritstjórar rétt- lætí myndbirtinguna með því að maðurinn hafi nú tvö mannslíf á samvizkunni og sé greinilega hættulegur um- hverfi sínu, eða eitthvað í þá veruna. Hver svo sem skýring- in er, þá verður hún alltaf hjá- kátleg, því í nafh- og mynd- birtingarmálum eru ekki til neinar reglur hjá íslenzkum fjölmiðlum og allar skýringar á undantekningum reka sig því hver á annarrar horn. Það er fáránlegt að það þurfi einu sinni að gera þetta að umræðuefhi. Reglan á að vera sú að nöfn og mynd séu „Stóra fréttin kom hins vegar á þriðju- dag. Morgunblaðið, sem hingað til hefur verið íhaldssamast aföllum íhaldssöm- um, birti ekki bara nafn, heldur mynd af manninum. OgMogginn var ekki í nein- umfeluleik —fréttin var á síðu 2, nœst- beztu fréttasíðu blaðsins." birt nema alveg sérstakar ástæður komi til; undantekn- ingar gilda til dæmis um fórn- arlömb kynferðisglæpa eða ef sýnt er að viðkomandi stafi hætta af nafh- eða myndbirt- ingu. Þetta eru reglur sem fjöl- miðlar annars staðar á Vestur- löndum eru löngu búnir að gera upp við sig og það er ná- kvæmlega ekkert í íslenzku þjóðfélagi sem krefst þess að um okkur gildi önnur lögmál. Leyndin, sem íslenzkir fjöl- miðlar telja sig geta haldið uppi, verður á endanum helzti hvati gróusagna og slúðurs sem eiga oft líf sitt einmitt undir nafnleyndinni. Það nægir að minna á skelfilegar sögur sem upp spruttu í vetur um að geðveil kona, sem kveikti í húsi við Bræðraborg- arstíg, væri dóttir utanríkis- ráðherra. Mogginn neyddist á endanum til að birta athuga- semd til að kveða niður þessa lygi, en gerði það svo klaufa- lega að það vakti athygli á lyginni, en kvað hana ekki niður. DV afgreiddi málið miklu betur: lýsti konunni ná- kvæmlega þannig að tók af öll tvímæli. í því máli sannaðist aftur að fjölmiðlar sinna hlut- verki sínu bezt þegar þeir birta upplýsingar, en liggja ekki á þeim.____________________ Karl Tli. Birgisson. A UPPLEIÐ t MAGNÚS JÓNSSON VEÐURSTOFUSTJÓRI Hefur fengið uppreisn æru með breskri staðfest- ingu á frumlegustu fiski- fræðihugmynd síðari ára, sem sagt að þorskinum finnist best að gera'ða í góðu veðri. MAGNÚS SKARPHÉDINSSON Hann hefur reynt að gera Islendinga að rottu- og skordýravinum og nú ætíar hann að taka á mótí geim- verum á Snæfellsnesi. Þessi maður er tíl í allt. INDRIÐIG. ÞORSTEINSSON RITHÖFUNDUR Segir að kalda stríðið sé barasta ekkert búið og sér kommúnista undir hverju rúmi. Fundvísari en flestir aðrir að vanda. Á NIÐURLEIÐ ÓLAFUR G. EINARSSON MENNTAMALARÁÐHERRA Endanlega genginn í björg með kerfiskórlum. Honum tókst að fjölga skrifstofu- stíórum um einn og kalla það endurskipulagningu ráðuneytísins. FRIÐRIK SOPHUSSON OG REGLUGERÐAMEISTARARNIR í FJÁRMÁLARÁÐUNEYTINU Eitt er sjá til þess að hann fái þessa skitnu skattaura af erlendum tímaritum, en kemur honum virkilega við hver kaupir Penthouse og hver ekki? JÓHANN BERGÞÓRSSON FORSTJÓRI HAGVIRKIS-KLETTS Illa er komið fyrir stönd- ugu fyrirtæki þegar kratar og íhald í Hafharfirði sam- einast um að drepa útboð og afhenda honum hol- ræsagerð á silfurfati. Oj.

x

Pressan

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Pressan
https://timarit.is/publication/298

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.