Pressan - 26.08.1993, Blaðsíða 32

Pressan - 26.08.1993, Blaðsíða 32
32 PRESSAN KONUR KARLANNA Fimmtudagurinn 26. ágúst 1993 Kvenlýsingar ungu skáldonna: Tauuaniia Af hverju eiga ungir karlhöfundar í basli með að skapa trúverðugar kvenpersónur? mommur „Hún var ekki margræð kona: tal hennar var hvers- dagslegt og hugarheimurinn takmarkaður... Hún var ánægð ef börnin voru hraust, veðrið gott og engin röskun fyrirsjáanleg á gangi hverdags- ins... Hún stjórnaði heimil- inu. Ég fór mínu fram." Þessi lýsing er úr bók gull- drengsins Ólafs Jóhanns Ól- afssonar, Fyrirgefning synd- anna. Sviplítil kona, já vissu- lega. Hún er séð með augum sögumanns sem hefur afar takmarkað álit á konum og er sköpun rithöfundar sem lætur ekki sérlega vel að skapa trú- verðugar kvenpersónur. En hann er ekki einn um þann veikleika. Því hefur stundum verið haldið fram að karlrithöfund- um láti betur en konum að skapa eftirminnilegar kven- persónur. Hvort sem okkur er það ljúft eða leitt verður að verðugar kvenpersónur. Mömmur og systur Einars Más Munið þið eftir drengjasög- um Einars Más? Þar brölluðu ungir drengir á öllum síðum. Og öðru hvoru kom mamma sem var annað hvort „lítil ljóshærð dís sem flögr- aði eins og fiðrildi á milli veggjanna í íbúðinni" eða hin gerðin sem var „þú veist týpan með nagla- lakkið, dáldið lík dúkkulísun- um á haframjölspökkunum, ein af þeim sem blikkar gervi- augnahárum til að undirstrika kvenlegan einfaldleikann, vaggar á háu hælunum en heldur samt alltaf jafnvægi þegar hún talar blíðlega útí loftið." Hlutverk þessara kyenna í ÓLAFUR JÚHANN ÓLAFSSON „Hún var ekki margræð kona: tal hennar var hversdagslegt og hugarheimurinn takmarkaður..." viðurkenna að flestar af litrík- ustu kvenpersónum bók- mennta okkar eru verk karl- manna. Síðustu árin hefur það hins vegar komið í hlut kvenna að skrá ævi kynsystra sinna í bókmenntasöguna (Alda Iversen, Guðrún Magn- úsdóttir og Isbjörg eru með þeim svipmestu og allar verk kvenna). Það er aðeins einn ungur karlrithöfundur sem skákar konunum og það er Einar Kárason en styrkur hans felst ekki hvað síst í trú- verðugum og afar litskrúðug- um persónulýsingum og þar standa kvenpersónurnar karl- mönnunum ekki að baki. (Þetta lof á þó ekki við fyrstu skáldsögu hans eins og kemur fram hér síðar í greininni.) Aðrir ungir karlrithöfundar virðast fiestir eiga í basli þegar kemur að því að skapa trú- sögunum fólst aðallega í því að birtast öðru hverju og kalla syni sína inn í mat. Og svo voru einhverjar unglingssyst- ur sem voru ekki lengur manneskjur heldur höfðu ummyndast í tröllvaxnar hús- mæður: „Birna er svo fim við að leggja á borð að húsmæðra- rassinn er strax byrjaður að vaxa á hana og farinn að fyila útí grænu stretsbuxurnar." Kærustur Einars Kára. og Guo- mundar Andra Drengirnir í fyrstu bókum Einars Más voru of ungir til að eiga kærustur en fyrstu skáldsögur Einars Kárasonar og Guðmundar Andra Thorssonar fjölluðu um ást- ElNAR MÁR GUÐMUNÐSSON Þegar komaðþvíað lýsa kynlrfsreynslu stúlk- unnar treysti Emar sé ekki til að leika konu og sjónarhomið var því hjá karl- mannrnum. . • ¦ ' fangna^uoga (henn. Það eru" reyndar mín órð,;aðspurðif mundu þeir,vafalaust segja að þettá væri gróf einföldun, þetta væri altt miklu dýpra. Eri. kærustúrnar eru, hér til um- fjöllunar og báðár dapurlega lidausar eri vafalítið góðar stúlkur og söguhetjurnar eru ósköp skotnar í þeim. Og þetta verður allt saman pínu- lítið eins og í bókum Krist- manhs Guðmundsso'nar, en þar eins og Steinn Steinarr sagði, gerist það að ungur maður „hittir unga og ynchV lega stúlku og þau verða ást- fangin hvort af öðru sem von- legt er. Það er mikil og fin lykt af öllum hlutum, jörðinni, stúlkunni og jafnveí himnin- um" „Guðný er það fallegasta sem heimurinn hefur skap- að. {. flún gerir lífið þess virði ' að því sé lifað," sagði sögu- maðuriftn í Þetta eru astiár . Guðjón, -fyrstu skáldsögú Eirf • ars Karasonar og Egill i Mtn \ káta angist var í svipuðum þönkum.' Og það var rnikil og fin tykt af stúlkunni hans: ' j ¦ „I dag 'mundi ég heilsa elsk- unni minni, eða alla'veg'á horfa í augun á henhi, finria ilminn af henni, það var ég 'viss um." Nokkrum árum seinna er . enn ein kærastan með góða lykt „Hann finnur lyktina, hún svífur fyrir vit honum, kemur alveg upp að honum og allt í einu er hár hennar laust úr viðjum blárrar skeljar." Þetta dæmi kemur úr ís- lenska draumnum sem er feiknagóð bók eh enn sem ¦:> Wm> 1 ¦ ¦-'-•' BSSE '¦-¦¦¦¦'¦¦ ¦"¦•-¦- '- ¦ '-.' §1 :;;l ifl M »'. fc. ¦ ::;;| :;1 '. §| Bf ¦.-.. ¦'"--.¦;¦¦'-. ¦ - \ ¦--¦ * ¦;-;1--V".:: ;¦. •tSf*** Á ::¦ 'o&iÆg ElNAR KARASON „Guðný er það fallegasta sem heimurinn hefur skapað... fyrr á Guðmundur Andri í vandræðum með kærustuna. Allt virðist reyndar ætla að fara vel í byrjun og aðalkær- astan Helga fær þessa fallegu lýsingu: „Hún var fínleg og smá- beinótt og mér fannst eins og hún væri alltaf að tylla sér á tá í veröldinni til þess að sjá hana betur. Hún var aldrei á svip- inn eins og hún hefði séð þetta allt áður og þekkti þetta allt - hún var mjög ung." En það má segja að þessi efnilega stúlka veslist upp í höndum höfundar, hún er byggð úr góðu efni en það verður ekkert úr henni. í bók- inni er þó persónusköpun yfirleitt með ágætum og mikil framför frá fyrri bók þö engin persóna sé beinlínis tilþrifa- mikil. Ömmur Guo- mundar Andra .' Min káta angist yar byrj- éndaverk og bar þes| gteinileg iherki. Þarvararnaiá: J . * „Amma var dáh'tk) gömul. Hún var litil og mjó'með fullt af hrukkum í andlitihu..." Amman fær ^6 línur í Minni káiu angist en verður þó aldrei eftírtektaryerð per- sóna. En lítum á þesisa ömmu í íslenska draumnum „Ammán er við eldhús- borðið og horfir á hann lítíl og geðstirð, áminnandi, augu snörp í fyrrvérandi andliti." Heilli ævi er lýst í einni setningu og það er „fyrrver- andi andlitið" sem gerir úts- lagið. Og þarna er hæfileiki sem ber að hrósa. Við íclöpp- um Guðmundi Andra því á bakið um leið og við biðjum um meira af svona. Einar Már og Hallgrímur breyta til Einar Már barst í tal hér áð- ur og vissulega var margt vel unnið í fyrstu verkum hans þó takmarkanirnar væru aug- ljósar. En Einar ákvað að breyta til og varð stelpa í Rauðum dögum. Afleiðingarn- ar voru katastrófa. Tilraunir Einars til að gefa sýn í tílfinningalíf aðalpersón- unnar runnu út í sandinn, urðu skelfing banal eins og þessi líking: „Stundum leið henni eins og hún væri stödd á veitinga- stað sem bauð upp á heitan mat en síðan reyndust allir réttirnir kaldir nema ísinn." Þegar kom að því að lýsa kynlífsreynslu stúlkunnar treysti Einar sé ekki til að leika konu og sjónarhornið var því hjá karlmanninum: „Hann sigldi einsog skip GllDMUNDUR ANDRITHORSSON MikO og fín lykt af stúlkunni hans. um hafið> endala,usar víðáttur þess, dularfullafafkima og haf- ið tók állt íeinu að skreppa saman pg gufaði upp um leið. og húri æpli upp yfir sig og; nöHtraðiölfc% skalf." ¦Þetta. var íétfe duggadugg frá Éinaíi Má, en fyrsta kynlífs- reynsla .söguhetjunnar í Hellu var ehgin ljúf sigling. Framan af sögu stóð Hall- grímúr Helgason aldrei nærri unglingsstúflcunni, söguhetju sinni, heldúr lýsti henni úr fjarlægð á hlutlausan hátt en lagði aDt sitt í umhverfis- og náttúrulýsirigar. Hann tók svo hetdur beíur á sig rögg og lagði í töluverða áhættu þegar hann lýsti fyrstu kynlífs- reynslu stúlkunnar í löngum kafla. Þar varð til sérlega sterk og eftirminnileg lýsing sem bar vott um mikla næmni hqfundarins. Taka konur körl- um fram? . ' Soffía Auður' Birgisdóttrr segir að deyfðarlegar kvenlýs'- irigar karlrithöfunda m'egi hugsahlega rekja til.þesáað karlmenn séu venjulega. aðal- ,persónur í verkumþéirra. Því mætti svara á þá leið'að kart- persónur í verkum höfund- ann'a séu litlu svipmeiri en kvenpersónur, þeir fái ein- ungis meira rými og-fieiri blaðsíður til að athafna sig. Einnig má benda á að kvenrit- höfundar okkar af yngri kyn- slóð eru ekki sérlega fimar við að skapa trúverðugar karlper- sónur. Og sá annmarki þeirra er vissulega efni í aðra grein. Kolbrún Bergþórsdóttir u I < HALLGRÍMUR HELGASON Fyrsta kynlrfsreynsla sögulietjunnar íHellu var Ijufsigling.

x

Pressan

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Pressan
https://timarit.is/publication/298

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.