Tíminn - 25.11.1973, Blaðsíða 20

Tíminn - 25.11.1973, Blaðsíða 20
20 TÍMINN Sunnudagur 25. nóvembcr H)7:t í EINA TÍÐ VAR RIT- LISTIN MIKILS AAETIN Höfum viö vanrækt skrift og leturgerö okkar nú á slðari tim- um? Hvao er skrift og leturgerð? Svolltið mismunandi hnykkir i bleki eöa blýi á papplr, myndu gárungarnir ef til vill segja. Viö- fangsefni þessarar greinar er ein- mitt hlutverk, mikilvægi og staöa skriftar á tslandi nú og einnig veröur ögn skyggnzt aftur I aldir og litio á þróunina I stórum drátt- um, — hér á landi og erlendis. „Frá þvi ritöld hófst hér á landi, hefur ritlistin veriö i nán- um tengslum við menningu þjóð- arinnar. Menn fundu fljótt, að rit- kunnátta var nauðsyn. Ekki aö- eins nauðsynleg kunnátta fá- menns hóps embættismanna, heldur allri alþýðu. Ritlistin varð þvi snemma þjóðareign. Menn endurrituðu bækur al' stakri vandvirkni. Annálar voru skráð- ir, og bréf fóru manna á milli. Ritað orð var um aldaraðir einn helzti tengiliður i samskiptum manna. Ritlistin var talin til fag- urra lista (leturbr. blaðamanns). Afstaða lólks til viðl'angsel'nisins ásamt skriftaráhöldum krafðist þess, að mcnn vönduðu rithönd sina". Þetta er hluti úr formála bókar, erber nafnið Leturog kom út árið 1970. Þetta er kennslubók í letur- gerð, en höfundar eru Björgvin Sigurgeir Haraldsson kennari og Torfi Jónsson auglýsingateiknari. Greinin, sem hér fer á eftir, er byggð á viðtölum við þann fyrr- nefnda, Björgvin Sigurgeir, en undanfarin ár hefur hann beitt sér fyrir eflingu og breytingu a skriftarkennslu i skólum lands- ins. Björgvin fæddist að Hauka- bergi i Dýrafirði árið 1936. Hann nam frjálsa myndlist við Hand- iöa- og myndlistaskólann, er nú heitir Myndlista- og handiðaskóli Islands, siðan fór hann i handa- vinnudeild Kennaraskólans og lauk prófi þaðan 1963. Einnig stundaði hann nám i hagnýtri myndlisl við Staatliche Hoch- schule f'ur bildende Kunste i Hamborg. ()g nú siöast l'ram- haldsnám i Noregi. Að loknu námi við Kennaraskólann 1963 hóf hann kennslu við Vighóla- skóla i Kópavogi, þar sem hann hel'ur kennt siðan. Jafnframt hefur hann kcnnt við Myndlista- og handiðaskólann frá 1971. Frá barnæsku hef'ur Björgvin haft mikinn áhuga á myndlist, og hclur um árabil bæði málað og stundað höggmyndalist og grafik. Einkasýningu hólt hann 1968. Auk þcss hel'ur hann tckið þátt i haust- | Hi' i» fíf f»Mr B§f 4 \i l&*ítét fiá > 'tUlfc'fUf'cltcbi i Ítwprttt íi»$ MtreiFiM^tr immmUpiw. - 4T- ítctml tttf' él»*4batttítt k atiítr pmitfK »<tx?W]|tð ftwtí obfAwtötfuðOé i m*t,Arífané '"fító« m-bitt , ¦St' Utttsuúím ftt!ge'|idt3i>fo:K l$?ffau*fuAf($-m¥Z ||| pn lytmtr- Cu&Ví Imfmtr-' t ^tto^rttt t%«t!t«ir giit*i 'pfl» aáíi ¦¦;-'' ttcrn % öí ___^™? pðr ptnftir &lfc féffm m bt¥ vA itr u íttáii ^ii fejíir* E$i tutv-iityr &iqi» ^éM nl»-rím ttitíí t' \j hý%)ú -tifSP'DlMilp* ftctrfc«*te efc itcmíht tttíHÍ]. J*tr mofe td ffta ttf-ii^trreíarÖiA^ fc^tífe tli^ai^« AÖrtáwdt? ^í:ukiotigáéí iA)ti't -ml*tr át ^cttt^u itttátll t« Apl 18* ifc^ tpt?t>tr * Hci! fagt Hw ðr rnljírtðí tttö ^ra wdnt pmt ár|" W tflr <*jp«mð <?tt^iöl ^le wu e^ feT ittlir * efe^r hdttár wtó? «r & mm írftiill^tfe^tkíl Ið liAr ti«r nl ftm ^Uitcr-cntnf^ 4tmr etil<ru* tyw í »ir < f m unrttt tdta * |?« ef m^ttpa 4Ír * oc|írir bttt — Úr Reykjaholtsmáldaga, sem talinu er ritaOur á sloari hluta VI. aldar. — Cr Flateyjarbók, sem rituft var á slðari hluta 14. aldar. uppnaís- stafurinn er A. Hér er um frumgotneskt letur að ræöa. sýningum FIM og sýningum My ndhöggvarafélagsins i Reykjavik. En þetta er þáttur, sem ekki verður fjallað um hér. Áhuginn vaknaði , vegna þarfarinnar — begar ég hóf teiknikennslu i Kópavogi fyrir 10 árum, stóð ég frammi l'yrir þvi vandamáli, mið- að við þær aðstæður, sem voru i skólanum á þeim tima, að mér fannst eðlilegt, að breytingu yrði að gera á námstilhöguninni og koma inn i teiknikennsluna i skól- anum fleiri greinum, sem þó féllu saman við það, sem mér var falið að gera. Þess vegna tók ég fyrir að kenna leturgerð i fjórða bekk gagnfræðastigsins, með allgóðum árangri. Bæði að minum dómi og samkennara minna varð það til þess, að frágangur nemenda á skrifuðu máli var mjög til batn- aðar. tslenzkukennarar og aðrir fundu mun á frágangi og skrift þeirra, sem brautskráðust við gagnfræðapróf, og hinna, er luku landsprófi, einkum miðað við það, sem verið hafði næstu árin á undan. — Var þetta eini skólinn, þar sem kennsla sem þessi fór fram um þetta leyti? —- A þessum tima mun þetta hafa verið eini skólinn. En nokkru siðar munu fleiri skólar hafa tek- ið upp kennslu hliðstæða þessari. — Hvað með þá menntun, sem þú hafðir um þetta leyti. Fannst þér þú hafa nægilega þekkingu til þess, sem þú varst að kenna? — Nei, ég fanníljótlega, að ég var alls ekki nægilega undirbúinn til að veita þessa kennslu. A þess- um tima, 1963, var Torfi Jónsson nýkominn heim frá námi í aug- lýsingateiknun i Hamborg, með skrift sem sérgrein. Og hann hélt nokkur námskeið að tilhlutan Teiknikennarafélagsins uppi i Myndlista- og handiðaskóla — fyrir teiknikennara, sem vildu kenna skrift i skólunum. Ég sótti þessi námskeið, en nokkrum ár- um áður hafði ég, eins og þegar er komið fram, lært skrift sem undirstöðu undir auglýsinga- teiknun i Myndlista- og handiða- skólanum. Nú, jafnhliða þvi sem ég reyndj að kenna skriftina, reyndi ég að afla mér allra tiltækra upplýs- inga i bókum, skoðaði skrift, æfði ýmsarskriftargerðirog reyndi að færa mér það til nota i skriftar- kennsluhni. — Hvenær vaknaði eiginlega áhugi þinn á skrift og skriftar- kennslu? — Hann vaknaði i rauninni ekki fyrr en ég fór að kenna. Hann vaknaði hreinlega af þörf. af þvi að ég vildi gera kennsluna við tækari. og ég valdi skriftina. Ef til vill hafa námskeið Torfa valdið sinu um, og svo hitt, að ég var samtiða honum i Hamborg '61 og '62, en þar var leturgerð mjög virt námsgrein. Enda hafa Þjóðverj- ar ætið staðið framarlega i grafiskum listgreinum. — En hvenær var það svo, sem þú fórst út i þetta sérnám i skrift erlendis, sem þú hefur minnzt á við mig áður? — Það var árið 1970. Þá fékk ég ársleyfi frá kennslu og fór i skóla i Noregi, Statens lærerskole i forming i Osló, komst þar inn á si? asta ár teiknideildarinnar, tók lokapróf frá skólanum og fékk þar með full réttindi, þ.e. auðvit- að norsk réttindi, til teikni- og skriftarkennslu i framhaldsskól- um, þ.e. eftir grunnskólastig. Ég tók form- og litafræði sem aðal- grein, en skrift og skriftarsögu, sem hliðargrein. Þar að auki var svo listasaga og uppeldisfræði, þar sem aðallega var fjallað um kennslu fullorðinna. Forsendur fyrir skriftarnámi minu voru ekki til i Noregi, — skrift var ekki kennd sem sjálfstæð grein við kennaraskólann. Aftur á móti er mjög góð skriftardeild við Statens handverks- og kunstindustriskól- ann i Osló, og þar fékk ég með leyfi skólanna og ráðuneytisins norska að taka hluta námsins. Við skólann vann ég að sérstakri kennsluáætlun — kennslufræði- legri ritgerð, svokallaðri ,,hoved oppgave", en i henni fjallaði ég um skriftarsöguna, skriftarþróun hjá börnum á aldrinum tveggja til sjö ára með tilliti til teikniþró- unarinnar á sama aldursskeiði. Siðan tók ég fyrir, hvernig byggja skyldi upp nám i skrift og skrift- arsögu fyrir fólk á aldrinum 17 til 19 ára. Þessi kennsluáætlun hæfir t.d. forskóla Myndlista- og hand- iðaskólans, en auðvitað einnig fleiri skólum með fólk á þessum aldri. Litiö á skriftina sem list- grein — Hvað um gildi og traustleika islenzkrar skriftar liðinna alda, Björgvin? — tslenzk skrift stendur á mjög traustum merg. Með fáum eða engum þjóðum var skrift eins þýðingarmikill þáttur i lifi manna og hér hjá okkur. Og almenn skriftarkunnátta hefur verið miklu meiri hér en með öðrum þjóðum. Góðir skrifarar voru mikils metnir, — það var litið á þá sem listamenn, — vegna skriftar- innar, sem og vegna skreytinga i bókum. Annars munu stundum aðrir hafa skreytt bækurnar en þeir, sem skrifuðu þær. Einnig var leturgerð rikur þáttur i is- lenzkri alþýðulist. — Þú télur það sem sagt óyggj- andi, að litið hafi verið á skrift hér fyrr á öldum sem listgrein? — Já, tvimælalaust. Það hefur mikil virðing verið borin fyrir þessum mönnum, og er að sjá sem þeir hafi margir hverjir ver- ið á mála hjá rikum mönnum. Tökum til dæmis Flateyjarbók, sem talin er rituð á siðari hluta 14. aldar. I formála hennar er greint frá þvi, að hún sé rituð af prestunum Jóni Þórðarsyni og Magnúsi Þorhallssyni, en sá sið- artaldi hafi lýst hana, fyrir Jón Hákonarson, sem var auðugur bóndi, er bjó i Viðidalstungu i Húnavatnssýslu. — Voru það ekki munkar lengi vel, sem einkum lögðu stund á að skrifa bækur? — Fyrst i stað hefur skriftin e.t.v. einkum verið stunduð innan klausturveggja, en einnig á bæj- um rikisbænda: þeir hafa ráðið sérstaka menn til að afrita fyrir sig bækur. tslenzk ritlist lifði sitt blóma- skeið, þegar flest veglegustu handritin voru rituð, eða á 14. öld. Það er reyndar ljóst, að ritmenn- \W fJsf £*%£**' * ' -, p ftuiM|áir m^mitr ÍÁi tmft € i)^ám>i'iðr igtp^íi Lmi \*]f bytf út GMttp»$»öét &nrð»|f *"Qt Ut*é.. bylfet l«röNí jciv,-\sérm <|«>&v-]|w© Qnftm'm»mt ij^f tútaíw. W. mt rpc Vrf0\>ACHéfBmdifmBmý0i»a Wtftjv or \«x k&ji-mtttjðn Gwim.ör finþ'^Ma tf íh»1m ftd* a$4» fskrnsfk* Scm^ Snim\i«fíMi órhtÆ\ YlKt tHðU ,Mt — Cr tslendingabók Ara fróða, skrifao 1651 af séra Jóni Erlendssyni I Villingaholti. Skriftin likist samtlma enskri skrift. Þess má geta, aö auöa biiiö fremst I textanum á myndinni var I upphafi ætlað fyrir skreyttan staf, en greinilega hefur ekki komizt I verk eöa farizt fyrir að gera þann staf.

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.