Tíminn - 13.08.1978, Blaðsíða 7

Tíminn - 13.08.1978, Blaðsíða 7
Sunnudagur 13. ágiíst 1978 menn og málefni Prjú merkustu tímabilin í sögu Framsóknarflokksins Urræðalausir sigurvegarar Þótt viðræðurnar um myndun vinstri stjórnar undir forustu Benedikts Gröndals bæru ekki til- ætlaöan árangur, hafa þær eigi a6 siður veitt mikilvægar upplýsing- ar. 1 fyrsta lagi er þaö ljóst, aö sigurvegararnir i kosningunum, Alþýöuflokkurinn og Alþýðu- bandalagiö, hafa ekki upp á nein sérstök Urræði aö bjóoa, eins og margir héldufyrir kosningarnar. I öðru lagi er Ijóst, aö milli þeirra er ekki nein samstaða, sem geri þaö mögulegt, að þeir vinni sam- an i stjórn, hvort heldur væri um meirihlutastjórn eöa minnihluta- stjórn að ræða. Tillögur beggja flokkanna til lausnar efnahagsmálunum fela ekki i sér neitt nýtt, heldur eru gamalþekkt úrræði, sem ekki hafa þott gefast vel. Alþýðuflokk- urinn byggir sina lausn á gengis- fellingu, en Alþýðubandalagið á millifærsluleið, sem var reynd hér á árunum frá 1946-1960, og þótti ekki reynast vel. Báðum þessum leiðum fylgir kjaraskerð- ing fyrir launþega, þott Alþýðu- bandalagið reyni að dylja það með þvi að gera hvort tveggja i senn, að benda á vafasamar skattheimtuleiðir og láta vanta mikið upp á þá fjárhæð, sem þarf til millifærslunnar, ef hiín á að koma að tilætluðum notum. Al- þýðuflokkurinn leggur hins vegar til, að gengisfellingu fylgi það, að verðhækkun á erlendum vörum af völdum hennar verði haldiö utan við visitölubæturnar. Þótt báðir flokkarnir létust vilja fá kjarasamningana strax i gildi, létu þeir fylgja þann við- auka, að launþegar yrðu sviptir þeim kauphækkunum, sem þvi fylgdi. Alþýðuflokkurinn vildi gera það með þeim hætti, að verðhækkun erlendra vara verði tekin Ut úr visitölunni, eins og áð- ur segir. Alþýðuflokkurinn vildi gera það á þann hátt, að hækka tekjuskattinn og láta rikið þannig taka af launþegum þá kauphækk- un, sem fylgdi þvi að samn- ingarnir tækju gildi. Betur geta þessir flokkar ekki staðfest það, að þeir meintu ekkert með loforð- um sinum fyrir kosningarnar um gildistöku samninganna, ef hún átti að verða annað og meira en hreint formsatriði. Jafnframt viðurkenna þeir með þessu, að efnahagslögin hafi verið nauð- synleg eins og á stóð. Ottafullir sigurvegarar Jafnframt þvi sem viðræðurnar um myndun vinstri stjórnar hafa leitt i ljós úrræðaleysi sigurveg- aranna, hafa þær upplýst, aö þeir geta ekki komið sér saman um leiðir til að leysa efnahagsvand- ann. Tilraunin til aö mynda vinstri stjórn strandaði á þessum ágreiningi milli þeirra. Af sömu ástæðu er úr sögunni hugmyndin um minnihlutastjórn þeirra með stuðningi eða hlutleysi Fram- söknarflokksins. Þessi afstaða sigurvegaranna stafar ekki af því, að þeir hafi ekki áhuga á stjórnarþátttöku eða að leiðtogar þeirra séu nokkuð frábitnir þvf að setjast I ráð- herrastóla. Þótt ýmsum kunni að þykja þaö undarlegt, veldur hér mestu ótti sigurvegaranna við sigrana. Bæði Alþýöuflokkurinn og Alþýðubandalagið hlutu meira fylgienþeir áttuvoná,einkum þó Alþýðuflokkurinn. Benedikt Gröndal hefur játað það opinber- lega, að hann hafi ekki átt von á slikri fylgisaukningu flokks slns og raun varð á, og mun engan undra það. Það er skiljanlegt metnaðar- mál foringja beggja flokkanna, að þessir sigrar þeirra veröi meira en stundarsigrar og þeim takist þvi að halda a.m.k. þvi Frá miðstjórnarfundi Framsóknarflokksins um siðustu helgi. fylgi, sem þeir hlutu nú. Það er hér sem ótti þeirra eða hræðsla kemur til sögunnar. Foringjar beggja óttast, að þeir hafi unniö svo mikla sigra með óeðlilegum hætti, að þeir hljóti að tapa i næstu kosningum, nema haldið sé sérlega klóklega á spilunum. Þvi hefur hugsun þeirra ekki snuizt mest um það, sem þarf að gera vegna hagsmuna þjóðarinnar og atvinnuöryggisalmennings, held- ur hitt hvernig helzt verði komið I vegfyrir fylgistap þeirra i næstu kosningum. Aætlanir þeirra og ráðagerðir hafa miðazt viö þetta, en ef nahagsmál og önnur þjóðmál -þvi lent á hakanum. Foringjar Alþýðubandalagsins virðast hafa komizt að þeirri nið- urstöðu, að bandalaginu sé fyrir beztu að vera utan stjórnar í ná- inni framtið. 011 taflmennska þeirra i vinstri viðræðunum var bersýnilega miðuð við þetta. Al- þýðuflokkurinn viröist hins vegar enn ekki hafa ráðið þaö við sig, hvort honum sébetraað vera ut- an eða innan stjórnar. Málefni verða látin ráða Afstaöa Framsóknarflokksins til stjórnarmyndunarmálanna hefur verið ljós frá upphafi. Hann hefur talið eðlilegustu afleiðingu kosningaúrslitanna, að sigurveg- ararnir yrðu burðarásinn i næstu rikisst jórn og fengju að syna það i verki hver úrræði þeirra væru og hvers þeir væru megnugir. Þess. vegna bauðst þingflokkur Fram- sóknarflokksins til að veita minnihlutastjórn Alþýöubanda- lagsins og Alþýðuflokksins hlut- leysiogað verja hana falli. Þegar þessir flokkar kusu heldur að reyna að mynda stjórn með Framsóknarflokknum, tók hann tilmælum þeirra jákvætt og féllst á viðræður um stjórnarmyndun þessara þriggja flokka. Þær strönduðu á úrræðaleysi og ósam- komulagi Alþýöubandalagsins og Alþýðuflokksins eins og rakið er hér á undan. Það strandaði ekki á Framsóknarflokknum, að sú til- raun fór Ut um þúfur. Ef tir að Benedikt Gröndal gafst upp við tilraunir sinar til stjórn- armyndunar, fól forseti Islands Geir Hallgrimssyni að reyna stjórnarmyndun. Tilraunir hans til stjórnarmyndunar fara fram um þessar mundir. Fundur mið- stjórnar Framsóknarflokksins, sem haldinn var fyrir siðustu helgi, ákvað að flokknum skyldi heimilt að taka þátt i stjórnar- myndunartilraunum Geirs Hall- grimssonar, ef eftir þvi væri ósk- að. Tilraunum Geirs er ekki lokið og verður hér engu spáð um, hvernig þeim muni lykta. Afstaða Framsóknarflokksins til þeirra mun ráðast af málefnunum ein- ¦ um, án bollalegginga um, hvort betra er fyrir flokkinn að vera i stjórneða stjórnarandstöðu, enda er erfitt að dæma um slikt fyrir- fram. Framsóknarflokkurinn mun nú sem endranær láta mál- efnin ráða, enda er það eina leið- arstjarnan, sem ábyrgur flokkur getur fylgt. Þrjú söguleg tímabil Þótt Framsóknarflokkurinn biði mikinn ósigur i slðustu kosn- ingum, getur hann, eins og Chur- chill eftir siðari heimsstyrjöldina, litið með stolti yfir sögu undan- farinna sjö ára, sem hefur ein- kennzt að miklu leyti af stjórnar- þatttökuhans.Þettasjöára tima- bil stendur alveg jafnfætis stjórn- artimabili Framsóknarflokksins á árunum 1927-1931, og stjórnar- timabili vinstri stjórnarinnar 1934-1938. Bæbi einkenndust þessi timabil af sókn og sigrum, þótt ekki gengi allt eins vel og skyldi. Framsóknarmenn hafa litið til þessara tveggja timabila með stolti, og þannig geta þeir einnig horft til áranna 1971-1978. A þeim árum hafa vissulega verið unnir einhverjirhinirmerkustu sigrar i sögu þjóðarinnar á þessari öld. Það á hins vegar við um þetta einsog margt annaö, að menn sjá það, sem er nálægt þeim, ekki eins vel og hitt, sem er orðið • lengra burtu. Straumnum snúið við Hin mikla viðreisn dreif býlisins á árunum 1927-1931 markaði mikilvæg spor i byggðasögu landsinsogdró mjög úr fólksflótt- anum þaðan um skeið. A sama hátt hefur ný byggðastefna, sem hófst með tilkomu rikisstjórnar Olafs Jóhannessonar 1971 markað mikilvægustu þáttaskil I byggða- sögu landsins. A áratugnum þar á undati hafði rikt stöðug afturför og hnignun I framaramálum kaupstaða, kauptúna ogsveita ut- an Reykjanessvæðisins. Fólkið streymdi þaöan og train á fram- tiðina þar fór siminnkandi. Með tilkomu rikisstjórnar ólafs Jó- hannessonar var hafin þróttmikil byggðastefna, sem haldið hefur verið áfram af núverandi rikis- stjórn fyrir tilverknað Fram- sóknarmanna. Fólksstraumnum hefurverið snúið við, nær hvar- vetna um landið blasir vib mikið athafnalif og trú á framtlðina hefur glæðzt að nýju. Höfuðborg- arsvæðiö hefur hagnazt á þvi að þurfa ekki að taka á móti miklum fólksflótta. Hér hefur vissulega orðið ein mesta bylting I Islenzkri byggðasögu um langt skeið. Ur 12 míium 1200 Vinstri stjórnin á árunum 1934-1938, sem var undir forustu Framsóknarflokksins, kom 1 veg fyrir meb traustri f jarmálastjórn og markvissri framfarasókn, aö Islendingar lentu við hlið þeirra þjóða, sem glötuðu efnahagslegu og fjármálalegu sjalfstæði vegna heimskreppunnarsem þá geisaði. En hvert heföi líkaorðið efna- hagslegt og stjórnmálalegt sjálf- stæði tslendinga, ef ekkert hefði verið aðhafzt i landhelgismál- inu á undanförnum sjö árum, heldur flotið sofandi að feigðar- ósi, eins og gert var i valdatið viö- reisnarstjórnarinnar? Með land- helgissamningnum við Breta 1961 var þjóðin bundin höftum, sem gerðu henni ókleift að færa út fiskveiðilögsöguna, nema með samþykki Breta eöa Alþjóðadóm- stólsins. Veturinn 1970-1971 hafði Framsóknarflokkurinn forustu um, að þáverandi stjórnarand- stöðuflokkar gerðu með sér bandalag um að brjóta þessa hlekki af þjóöinni og færa fisk- veiðilögsöguna Ut i 50 milur. Vinstri stjórnin, sem var mynduð i framhaldi af þessu, hratt þessu I framkvæmd. Jafnframt hóf hdn baráttu fyrir 200 milna fiskveiði- landhelgi, sem nUverandi rfkis- stjórn hefur komið fram. Það er einn mesti sigur i Islenzkri sögu, að stækka fiskveiðilögsögu Is- lands Ur 12 milum I 200 milur á sjö árum. Þar hefur Framsóknar- flokkurinn gegnt forustuhlutverki svo óumdeilanlegt er. Réttlátari launakjör En Framsóknarmenn geta minnzt margs annars með stolti frá árunum 1971-1978. Hér hefur ekki verið neitt atvinnuleysi sið- ustu árin meðan stófellt atvinnu- leysi hefur rikt viöast annars staðar. Það er ekki siður frásagn- arvert, að hafizt hefur verið handa um eins konar byltingu i launamálum. Fyrir tilverknað launþegasamtakanna hafa kaup- samningar á undanförnum árum færztí það horf að auka bilið milli láglaunafólks og hinna, sem betur eru settir. Olafur Jóhannesson beitti sér fyrir þvi i vinstri stjórn- inni, þegar gripið var til. efna- hagsaðgerða vorið 1974, að hinum láglaunuðu yröu tryggðar sér- stakar bætur. Hann tók svo ein- dregið undir kröfuna um 100 þús. króna lágmarkslaun I sámbandi við kjarasamningana á siöastl. sumri en verkalýöshreyfingin framfylgdi þeirri kröíu á þann veg, að hinir betur settu fengu ennmeirihækkanir. Þvi hafaþeir samningar leitt til mikillar verð- bólgu. Framsóknarmenn fengu þvi framgengt við setningu efna- hagslaganna á siðastl. vetri, að hinir láglaunuðu fengu meiri verðbætur en hinir, sem betur eru settir. Þannig hefur Framsóknar- flokkurinn beitt sér fyrir þvi, að hlutur hinna lægstlaunuðu yrði bættur miðað við aðra og á þann hátt stuðlað að betri lifskjörum þeirra og réttlátara þjóbfélagi. Fleiri og fleiri virðast nú hallast að þessari skoðun. Þvl má segja, að hér sé að gerast bylting i launamálum. Búið í haginn Einhverjir kunna að segja, að hér sé sleppt að geta þess, að illa hafi gengið að fást við verðbólg- uníf á undanfórnum árum og skuldasöfnunin erlendis orðið ó- hæfilega mikil. Hvort tveggja er rétt. En Ur þessu dæmi má ekki sleppa þvi, að erlendu skuldirnar hafa að miklu leyti farið til þess aðbúa í haginn á komandi árum. Orkuveitur og hitaveitur, aukinn skipastóll, aukin og endurnýjub frystihUs, ásamt margvislegum iðnaði, sem hefur risið upp á þessum tima, mun i framtiðinni gera stórum auðveldara en ella að fást viö efnahagsmálin. Is- lendingar eru samkvæmt al- þjóðaskýrslu meðal tekjuhæstu þjóðaheims.ef miöaðer viö ibúa- tölu, enda Ufskjör óviða betrien - hér. Ef stéttirnar hætta að ota hver sinum tota og skilningur vex hjá þjóðinni á lögmálum efna- hagslifsins, eiga þau fjárhagslegu vandamál, sem nU er gllmt viö, ekki að reynast torleyst. Það hefur óneitanlega veriö bUiö vel i haginn á margan hátt, þótt annað standi til bota, eins og alltaf verö- ur, þvi að aldrei er hægt að gera allt i einu. Þ.Þ.

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.