Tíminn - 13.08.1978, Blaðsíða 21

Tíminn - 13.08.1978, Blaðsíða 21
Sunnudagur 13. ágúst 1978 21 menn meö sér falska von um sameiningu við Rómarkirkjuna, sem myndi bægja ógn Tyrkjans frá. Doukas virðist einnig hafa veriö bærilegur mannþekkjari, þvi hann lýsir skemmtilega Mehmed soldáni og helztu ráða- mönnum viö hirö hans. Doukas var ekki btisettur i Miklagarði, en hann byggir frá- sögn si'na af falli borgarinnar á frásögnsjónarvotta, einkum munka, sem flýou borgina eftir sigur Tyrkja. Nokkur sýnishorn af sagnaritun Doukas — En litum nú á sýnishorn af sagnaritun Doukas. Tölurnar i sviga aftan við hver ja grein vlsa til kafla og blaðsiðutals am- erisku útgáfunnar, sem hér er fjallaö um. I fyrstu greininni segir frá þvi er afi sagnaritar- ans, M. Doukas, settist að i skjóli Trykja eftir að hafa veöjaö á rangan hest i valda- baráttunni I Miklagarði: „Doukas leit nu á hinn nýja dvalarstað sem föðurland sitt. Hann virti útlenda siö- leysingjann sem væri hann krýndur af Guði, og minntist um leiö óhæfuverka Róm- verja. Afi minn geröi sér ljóst, að senn myndu öll lönd, allt frá Þrakiu til Dónár, falla Tyrkjum I skaut og þeir yrðu allsráðandi. Það hafði fyrir skó'mmu oröið raunin I Frygiu og Litlu-Asiu, auk hér- aðanna þar fyrir austan. Að svo skyldi faravar vilji Guðs, sem þannig refsaði hinum rómversku forfeðrum vorum, sem þá stjórnuðu, fyrir syndir þeirra". (V,66). Þess skal getið til skyringar, að Doukas nefnir stjórnendur Miklagarðsrikis gjarnan Róm- verja. Er það i samræmi við þann skilning Miklagarðs- manna að riki þeirra væri beint framhald Rómaveldis. Einna fróðlegasti hluti rits Doukas er frásögnin af falli Miklagarðs. Verða nú birtar glefsur úr þeirri sögu: „Þegar öllum undirbiíningi var lokið samkvæmt áætlun sendi Mehmed sendiboða á fund keisarans og skyldi hann færa honum eftirfarandi skilaboð: „Undirbúningi árasarínnar er lokið. Nú er runnin upp sú stund er allar okkar áætlanir hafa miðast við. Við skulum fela úrslitin Guði á vald. Hvað segið þér? Oskið þér að yfirgef a borgina og f ara hvert á land sem þér viljið ásamt embættismönnum yðar? Þeir mega taka eigur sínar með sér og hvorki þér né vér munum vinna borgarbúum mein. Eða óskið þér að berjast og tapa þannig bæði lifi og eignum og láta Tyrki taka borgarbúa til fanga og dreifa þeim siðan um allar jarðir?" Svar keisarans og öldungaráðsins var: ,,Ef þii oskar þess, eins og þlnir forfeð- ur hafa gertá undan þér, getur þú, með vilja Guðs, lifað I friði viðoss. Þeir lituá foreldra mlna sem si'na foreldra og virtu þá sem slika. Borgina töldu þeir föðurland sitt. A erfiðleikatim- um komu þeir inn I borgina og var bjargað. Enginn varð lang- lífur, sem barðist gegn henni. Eigðu löndin og virkin, sem hafa verið tekin af oss ólöglega. Heimtu svo mikla skatta á ári hverju sem vér getum frekast greitt. Og farðu slðan I friði. Geturðu veriö þess viss að sigur blði þin? Hvorki ég, né nokkur annar, sem dvelur i borginni, hefur rétt til að gefa hana öör- um á vald. Vér viljum fcvi frek- ar láta lifiö en bjarga oss með uppgjöf". Þegar harðstjórinn fékk þetta svar örvænti hann um að vinna borgina án blóðsúthellinga. Hann skipaði þvi köllurum sin- um að tilkynna öllum hernum hvaða dag árásin á borgina yrði gerð. Jafnframt sór hann þess eið, að sjáli'ur óskaði hann sér einskis ávinnings utan htisa og mannvirkja borgarinnar. Um þá fjársjóði og fanga, sem kynnu að verða teknir, sagði hann: „Þeir skulu verða ykk- ar". Og hermennirnir lustu upp fagnaðarópi til samþykkis". (XXXIX, 220). Og skömmu slðar: „A sunnudegi hóf harðstjór- inn árásina af fullum krafti. Allt kvöldið og alla nóttina sótu' hann latlaust. Það var á allra heilagra messu, 27. dag mái- mánaðar". (XXXIX, 221). Og enn slðar I sama kafla þeg- ar Doukas hefur lýst þvi er varnir Miklagarðs tóku að bresta og Tyrkir streymdu inn I borgina: .Jíeisarinn stóð örvæntingar- fullur meðsverð sitt ogskjöld oghrópaði: ,,Vill ekkieinhver kristinn maður höggva af mér höfuðið?" En hann var einn og yfirgefinn. Þá kom þar að Tyrki og særði hann með sverðshöggi. Keisarinn hjó til hans en I sama mund kom annar tyrkneskur hermaður aftan að honum og hjó hann banahögg. Keisarinn féll til jarðar og tyrkirnir sneru hon- um á grtifu eins og venjuleg- um hermanni. Siðan fóru þeir leiðar sinnar af því þeir vissu ekki að hann var keisari". (XXXIX, 224). Þannig lauk ævi siðasta róm- verska keisarans. Mörg fleiri dæmi mætti taka úr skemmti- legri frásögn Doukas en þetta verður að nægja hér. Ný visindaleg útgáfa. Dr. Harry J. Magoulias, prófessor við Wayne State Uni- versity, hefur haft allan veg og vanda af útgáfu ritsins. Hann þýddi það á ensku og fór þar eft- ir rumenskri útgáfu, sem Vasile Grecu gaf tit I Búkarest árið 1958. Þetta er I fyrsta skipti, sem rit Doukas er gefið út á ensku, og raunar hefur það aöeins verið prentað fimm sinn- um áður. Fyrsta prentaða út- gáfan kom Ut i Paris árið 1649 og siðan var htin endurprentuð i Feneyjum 1729. Arið 1834 gaf þýzki fræðimaðurinn Immanuel Bekker ritið út i Bonn og var sti útgáfa hluti ritraðarinnar Corpus scriptorum historiae byzantine. í þeirri útgáfu var bætt við gamalli italskri þýð- ingu, sem heldur áfram, þar sem handriti Doukas sleppir og segir frá falli Mitylenu. Þetta hefur ruglaö marga fræðimenn og orðið til þess, að ýmsir vilja halda þvi fram, að siðasta blað upprunalega handritsins hafi glatazt. Prófessor Magoulias telur hins vegar Hklegast, að höfundur ítölsku þýðingarinnar hafi byggt viðbót sina á öðrum heimildum. Fjórða útgáfa rits- ins var I Migne, Patrologia Graeca. Fimmta, og fyrsta fræðilega útgáfa ritsins var svo rumenska Utgáfan, sem áður var getíð. Prófessor Magoulias hefur unnið sitt verk vel. Hann ritar skemmtilegan inngang að ritinu og hefur samiö skýringar við það. Auk þessa hefur hann prýtt ritið myndum, sem hann hefur sjálfur tekið af helztu sögustöð- unum, sem Doukas fjallar um. Magoulias er velþekktur fræði- maður á sviði byzantiskrar sögu. Arið 1970 gaf hann út rit um hana, sem nefnist Byzantine Christianity: Emperor, Church and the West. ÖNFIRÐINGAR! Að treysta sjálfum sér, vinna vel og standa saman, frjálsir menn meö sama rétt. Það er vegurinn til velmegunar Kaupfélagið er bundið við héraðið — svo að aldrei verður skilið þar á milli. kaupfélag Önfirðinga FLATEYRI ° VÖRUFLUTNINGAR: REYKJAVÍK — HVAMMSTANGI Afgreiðsla á Vöruflutningamiðstöðinni, Borg- artúni 21 Það er alkunnugt i Vestur-Húnavatnssýslu, og raunar viðar, að söluverð á aðfluttum vörum er lægra hjá KVH en viðast annars staðar. Kaupfélagið útvegar félagsmönnum sinum nauðsynjavörur eftir þvi, sem ástæður leyfa á hverjum tima, og tekur framleiðsluvörur þeirra i umboðs- sölu. kaupfélag Vestur-Hú nvetninga HVAMMSTANGA °

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.