Tíminn - 13.08.1978, Blaðsíða 14

Tíminn - 13.08.1978, Blaðsíða 14
14 Sunnudagur 13. ágúst 1978 í Timanum sl. sunnu- dag, birtist viðtal við Guðbrand Jezorski, gullsmið um eðal- steina. í þvi spjalli héldum við okkur ein- göngu við gimsteina i góðum og gömlum skilningi, safira, demanta, rúbina, smaragða og þar fram eftir götunum. En þar með er ekki sagt að ekki finnist fleiri eðal- steinar. Á íslandi er til dæmis talsvert um þá og á siðari árum hefur það færst i vöxt að þessir steinar séu not- aðir i skartgripi og þá einkum módelskart- gripi. En hvaða steinar eru það helst, sem hér á landi finnast, hvar finnast þeir og hvernig þarf að meðhöndla þá, til þess að úr þeim f áist þeir fögru steinar, sem oft er raun á? Við fundum að máli Pál Zophoniasson, rennismið á heimili hans vestur á Seltjarn- arnesi, en Páll hefur i nokkur ár leitað að fögrum steinum viða um land, slipað þá á verkstæði sinu og selt Texti: Atli Magnússon Myndir: Róbert Páll Zophoniasson vift slipivélar slnar: þegar steinar eru sagaðir meft demantssög, er blaftift kælt með oliu Á íslandi finnst f jöldi til ýmissa islenskra gullsmiða, sem skreytt hafa með þeim hringi, armbönd og hálsmen. Nú eru átta ár frá þvi að ég byrjaði á þessu, segir Páll, þeg- ar við byrjum aö skoða ýmsa bestu steinana hans á hillum i stofunnihjáþeim konu hans. Ég held að kveikjan að áhuga min- um á þessuhafi verið sii, að Sig- urður Kr. Arnason kom með fallegan stein norðan af Strönd- um, sem hann fékk slípaðan hjá Sigurði Helgasyni. Mér datt þá I hug að ef til vill gæti ég gert þetta líka og upp frá þvi hefur þetta verið mitt eftirlætis áhugamál. Ég held að ég geti sagt að þessir steinar, sem ég hef sllpaö, séu fengnir hvaöan- æva að á landinu, þó kannski helst á Austfjöröum, I Borgar- firði og ekki sist i Esjunni. Auð- vitað á maður sem safnar stein- um, eins og ég geri, sina eftir- lætisstaöi og vona ég þvi að allir skilji að ég kæri mig ekki um að benda nákvæmlega áhvarþetta er fengið, — naman myndi þá liklega vera fljót að tæmast á ýmsum stöðum, kæmust margir Iþetta Jaspis og kvars Þú spyrð hvaða steinar það séu helst sem ég slipa eða séu til þess fallnir. Þvi er til að svara að þaö er einkum jaspis og kvars. fog rekst lika stundum á opaia og á þá við ekta opala en ekki glerhalla, sem sumir teija oft opal. bessir islensku opalar eru þó ekki vel failnir til slipun- ar, þar sem þeir vilja reynast með of litla hórku, eins og til dæmis þessir grænu steinar hér, þetta eru opalar. Eðalopalar finnast vaiia eða ekki hérlendis, þótt ég hafi séð brot af slikum, sem fannst á Vesfjöröum. I eðalopólum er afar fagurt ljós- . brot og ég á hér nokkra slika, sem eru góðir til samanburðar, segir Páll, og við sannfærumst um að vissulega er munurinn góðra steina ametyst, onyx, agat, opall og jaspis mikili á þeim og islensku ópöl- unum. Yfirleitt má segja að land hér sé of ungt jarðf ræðilega, til þess að við getum búist við að finna ekta gimsteina. Ég hef að vlsu heyrt þá sögu, að hér hafi fund- ist rúbin, en þvi er ég ekki tilbú- inn að trúa fyrr en ég sé þann stein. Onyx og agat Þrátt fyrir það eru það furðu margvislegir steinar, sem hér finnast og sumir geysilega fall- egir. Ég verð að minnast hér á onyxinn og agatana, en þetta eru steinar sem i eðli sinu eru kvars eða jaspis, — nafnið fer eftir því hvernig ligguri steinin- um, þessar samhliða rendur einkenna onyxinn, en þegar þær eru óreglulegar, eins og I þess- um steini hérna, er það agat. Þessir steinar eru oft dýrir og það fer auðvitaö eftir hve fagrir þeir eru. Stundum finnum við svokall- aðanmosa-agat.enþá er átt við að I steininum liggja dökkir eða hvitir þræðir, sem minnt geta á mosakló, þótt þetta séu raunar ólifræn efni. Slíkur mosa-agat er afar eftirsóttur og sjálfsagt verðmætasti steininn, sem hægt er að rekast á hér. Þvl verr er bara allt of litið af honum. Silfurberg og hrafn- tinna Stundum finnur maður stóra og fallega kvarskristalla, sem að visu verða aldrei jafn stórir og algengt er erlendis t.d. I Brasiliu. Við gætum boriö sam- an þennan brasiliska kvars- kristal, við þá islensku og mun- urinn er mikill, bæði hvað snert- ir hreinleika og stærð. Þó má stínga þvi að hér, aö ég hef séð kvarskristal frá Brasillu sem sjálfsagt héfur vegið heilt tonn.Hér á landi finnast kvars- kristallar og silfurberg oft sam- an og dæmi um það er þessi sér- kennilega kúla hér, sem ég fann i tveim pörtum fyrir tveim ár- um I Breiðdalnum. Þetta tel ég með mlnum bestu gripum, en þetta hefur myndast I holu i bergi og hefur vatn runnið i gegn um holuna, sem smám saman hefur skilið eftir efni, sem búið hafa þetta til. Hér er að finna bæði silfurberg og kvarskristalla eins og ég sagði áðan. 1 hrafntinnu finnast líka stundum skemmtileg afbrigði og hér á ég I fórum minum stein sem er einstakur og ég hef sllp- að, en I honum er sérlega fagurt ljósbrot, silfurhvitt. Ég á llka nokkra steina af brúnni hrafn- tinnu, sem ég hef fundið I Kerl- ingarf jöllum og Hka inni við jök- ul i Þórsmörk. Kynjamyndir t jaspissteinunum má oft finna svokallaðar kynjamyndir, og hér á é g s teina, s em g eta bor- ið vott um það. Þessi hér er ég viss um að teldistsafngripurer- lendis, svo sérkennilegur er hann. 1 steinunum eru stundum landslagsmyndir og manna- myndir, hér sérðu heilt eldgos, mökkur á himni, rauður himinn og glóandi hraun, sem vellur niður hlio. Hér er uppábúinn jólasveinn og þarna dansmær I blómskruði, eins og á Hawaii ekki satt? Jaspissteinarnir eru sem sé ákaflega litrikir og fall- egir og hafa verið mikið notaðir til skartgripasmiða. A íslandi finnast einnig mjög fagrir zeolitar. Af þeim er hér um að ræða skolesit, — það eru ZeoIItar eru fagrir og margvlslegir að lögun, en of mjúkir til þess aft smlða úr þeim t þessari kiilu, sem er á stærft vift fótbolta, búa kvarskristallar og silfurberg (dökku klumparnir neftst I kverkinni) saman. Kúlan hef- ur sennilega myndast i liolu I bergi, sem vatn hefur runnið um.

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.