Tíminn - 13.08.1978, Blaðsíða 20

Tíminn - 13.08.1978, Blaðsíða 20
20 Sunnudagur 13. ágúst 1978 A miööldum var riki Mikla- garöskeisara, eða Byzanzriki, mest rikja I samanlagðri kristni. Þegar veldi þess var mest naði þaö austan Ur Persiu um Armeniu og Anatóliu, Botnalönd og Noröur-Afriku að Marokkó, Blakanskaga allan, allt vestur til Italiu. Þetta var á 7. öld. En svo fór rlkinu mikla smám saman að hnigna, lönd keisarans urðu hvert á fætur öðru útlendum árásarmönnum að bráð og svo fór að lokum, að Tyrkir lögöu sjálfa höfuöborg- ina, Konstantinópel, undir sig árið 1453 og kölluðu hana Istan- bul. Það þýðir margir Mu- hameðstrilarmenn. Konstantinópel er oft getið i islenzkum miðaldaritum og þá oftast sem Miklagarðs. Gefur sií nafngift nokkra hugmynd um þann ljóma, sem lék um staðinn i augum norrænna manna. Og vist var margt mikilfenglegt i Miklagarði. Þar var t.d. Hagia Sophia, eða kirkja heilagrar vizku. Hún heitir Ægissif á voru máli. Og vel megum við Is- lendingar minnast Miklagarðs. Þar voru Væringjar og þar var Grettis hefnt. Samtima heimild um siðustu öldina i sögu Miklagarðs. Tilefni þessara lina er það, að fyrir skömmu barst mér i hendur vestan úr Amerlku athyglisverð bók. Hún heitir á ensku „Declineand Fall of Byz- antium to the Ottoman Turks". A frummálinu nefnist bókin ..Historia Turco-Byzantina" og höfundur hennar er byzantlskur fræðimaður, Doukas, en hann varuppiá 15. öld. Um ævihlaup Doukas vitum við lltið, aðeins örfáar staðreyndir, sem koma fram 1 riti hans. Hann var einn fjögurra samtimamanna, sem sömdu rit um fall Miklagarðs 1453. Skirnarnaf n hans þekkjum viðekkieinu sinni.en föðurfaöir hans hét Michael, og hafi fræði- maðurinn Doukas verið elzti sonur foreldrasinna má ætla, að hann hafi, samkvæmt byz- antiskri hefð, borið nafn afa sins. Doukasættin mun hafa talizt tii hinna betri og valdameiri i Miklagarði á sinni tið og i borgarastfiðinu 1341—'47, þar sem Jóhannes keisari VI og Apokavkos stórhertogi börðust um keisaratignina, barðist Michael Doukas með keisaran- um. Hann var tekinn höndum á- samt 200 félögum sinum og sluppu aðeins sex þeirra viö gálgann.Doukas flýði austur yf- ir Sæviðarsund I gervi munks. Hann komst til Efesos, þar sem hanngekk I þjónustu tyrkneska emirsins Isa, en hann var sonur Aydins Tyrkjasoldáns. Að sögn Doukas sagnaritara hrifust Tyrkir af lærdómi afa hans og settu hann skjótt til mannvirð- inga. Afinn sá svo aftur af lær- dómi sinum, aö fyrr eða slðar myndu Tyrkir bera hið elli- hruma Miklagarðsriki ofurliði, og kaus þvi að dveljast með þeim það sem hann átti ólifað. Hann settist að i Efesos og þangað flýði öll Doukasfjöl- skyldan frá Miklagarði. Þessar staöreyndir skýra það, að mikill hluti bókar Dóukas fjallar um valdabaráttu tveggja tyrkneskra soldánsætta, og jafnframt, hve meinilla honum var við siðustu keisara Mikla- garðsrikis. Þá og þeirra frænd- ur taldi hann hina aumustu valdaræningja. Sem kristinn maðiir hlaut hann þó að skrifa um þá og rikiö I heild með ákveðinni hluttekningu. Um sagnritarann Doukas er í eftirfarandi grein segir Jón Þ. Þór sagnfræðingur frá bók um fall Mikla- garðs 1453. Bókin heitir Decline and Fall of ' Byzantium to the Ottoman Turks. An annotated Translation of ,,Hist- oria Turco-Byzant- ina" 1341—1462 by Harry J. Magoulias. Otgefandi er Wayne State University Press, Detroit 1975. Vamarveggir Miklagarðs frá 5. öld. Gattilusio, var myrtur, en morðinginn, Nicoló bróðir hans, hrifsaði völdin. Domencio hafði reynzt Tyrkjum tryggur stjórnandi og vildi soldáninn ekki láta hans ohefnt. Hann sendi þvl 25 skipa flota til Les- bos, og settist hann um höíufc- borgina Mitylenu. Eftir stutt umsátur réðist flotinn á borg- ina. Doukás skráði atburðina jafnharðan og þeir gerðust og i miðju umsátrinu endar frásögn hans skyndilega i miöri setn- ingu: „tbiiarnir, sem innan borgarmuranna voru, sáu þess vegna..." Hvað gerðist veit enginn, en þess hefur verið getið til, að Doukas hafi annað hvort verið drepinn eöa handtekinn og siðan seldur i þrældóm. Rit Doukas, „Historia Turco-Byzantina", er afar fróð- legt og virðist traust heimild. Hann lýsir á eftirminnilegan hátt atburðum siðustu hundrað áranna I sögu Miklagarðsríkis. Látlaus sókn Tyrkja um Ana- tóliu og yfir á Balkanskaga stendur lesandanum skýr fyrir Fall Miklagarðs Stytta af Konstatln XI keisara. Textinn á marmaraveggnum sitt hvoru megin er úr riti Doukas. Múhammeð II sigurvegari 1453. Myndin er af málverki eftir Bellini. þaö annars vitað með vissu, að árið 1421 bjo hann i Nýju Föklu, sem var nýlenda Genóamanna. Þar var hann ritari italska land- stjórans Giovanni Adorna. Frá Nýju Fökiu fluttist Doukas til Lesboseyjar, þar sem hann gekk I þjónustu Gattilusiofjöl- skyldunnar. A hennar vegum fór hann allmargar sendiferðir til hirðar Tyrkjasoldáns, og var m.a. staddur við hirðina I Adrianópel árið 1451 þegar Mur- ad II soldíin sálaðist og Mehmed II Fatih, hinn mikli sigurvegari Tyrkja, tók við soldánstign. Þessar sendiferöir sýna, að Doukas hefur notið fyllsta trausts yfirboðara sinna og verið vel virtur af Tyrkjum. Lesbos var hluti Tyrkjaveldis en Gattilusiofjölskyldan stjórn- aði eynni i umboði soldáns. Skömmu eftir 1460 kom til ill- vlgra deilna innan Gattilusio- fjölskyldunnar, sem lauk með þvi að landstjórinn, Domencio sjónum og frásögnin af örlögum Serba, Búlgara og_Ungver)a er næsta átakanleg.~Enri hörmu- legri er þo lýsingin á innbyrðis deilum Miklagarðsmanna, þar sem hver höndin var upp á móti annarri I dogmatiskum trúar- deilum, og fram til siðustu stundar ólu margii' kristnir

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.