Sjómannablaðið Víkingur - 01.09.2002, Qupperneq 36

ingin því steinuðu fletirnir vörðu sig
miklu betur gegn veðurálagi. Nýtt var
einnig í Knarrarósvita að í stað hefðbund-
inna glugga var notað hleðslugler sem
steypt var inn í veggina og í stað tréhurð-
ar var sett hurð úr galvanhúðuðu járni.
Þessum aðferðum var einnig beitt í mörg-
um þeirra vita sem reistir voru á næstu
árum.
Skömmu eftir að Emil tók við vitamála-
stjórastöðunni var einnig stigið það skref
að tekið var að byggja vita í útskerjum og
á eyðieyjum hér við land. Hugmyndir um
það voru alls ekki nýjar af nálinni því
skerja- og eyjavitar við ísland höfðu verið
meðal þess sem danskir vitafræðingar
töldu einna mest aðkallandi fyrir íslensk
siglingamál við Iok 19. aldarinnar, en
Krabbe hafði aldrei ráðist í slík stórvirki
þótt ódeigur væri í uppbyggingu vitakerf-
isins.
Skerjavitar voru byggðir hér við land í
fyrsta sinn sumarið 1939 og þá frekar
tveir en einn. Þetta voru Miðfjarðar-
skersviti í Borgarfirði og Þrídrangaviti við
Vestmannaeyjar. Þrátt fyrir erfiðar aðstæð-
ur gekk bygging þessara vita greiðlega og
á næstu árum voru byggðir allmargir eyja-
og skerjavitar hér við land og skulu
nefndir Þormóðsskersviti, Selskersviti, og
Hrólfsskersviti, en fleiri eru þeir.
VITAMÁL í SEINNI HEIMSSTYRJ-
ÖLD
Jafnskjótt og Bretar höfðu hernumið ís-
land vorið 1940 tók breska flotastjórnin
við umráðum yfir vitamálum íslands og
hélt þeinr meðan styrjöldin varði. í fyrstu
fyrirskipuðu Bretar að slökkt skyldi á öll-
um vitum landsins, jafnt ljósvitum sem
radíóvitum og lögðu þó mesta áherslu á
þá síðarnefndu. En fljótlega var slakað á
þessu banni og því meir sem lengra leið á
stríðið og er greinilegt að góð samvinna
var með íslenskum yfirmönnum vitamála
og Bretunum um að halda takmörkunum
á vitalýsingu í algeru lágmarki.
Miklu meiri áhrif hafði það á uppbygg-
ingu vitakerfisins og endurnýjun vita að
eins og á stríðsárunum fyrri varð verulega
erfitt að afla ljóstækja í vita. Samgöngur
við Svíþjóð féllu nánast alveg niður
þannig að ekki fengust vitatæki þaðan og
varahlutir í vita ekki nema eftir krókaleið-
um og með miklum eftirgangsmunum.
Emil sneri sér þá til Bretlands eins og
Krabbe hafði raunar gert í fyrri heims-
styrjöldinni og þar tókst að útvega nokk-
uð af vitatækjum, þó með ýmsutn hindr-
unum vegna stríðsins. Stjórnvöld lögðu
talsvert fé til Vitastofnunarinnar á striðs-
árnunum og var því hægt að byggja meira
en unnt hafði verið árin á undan og var
það ötullega gert þrátt fyrir að vitatækin
vantaði. En vegna þess þurftu margir ný-
byggðir vitar að standa ljóslausir um
nokkurt skeið, stundum svo árum skipti,
og voru fyrir vikið kallaðir hálfvitar af
sumum. Er stríðinu lauk raknaði nokkuð
úr í þessum efnum fyrir vitamálamönn-
um, en þó ekki eins og ætla mætti, því
fljótlega eftir stríð var tekin upp gjaldeyr-
isskömmtun sem varð til að seinka kaup-
um á ýmsum tækjum til vitaþjónustunnar,
notendum vitakerfisins lil mikillar grenrjú
sem vonlegt var.
LJÓSAHRINGNUM LOKAÐ
Við lok seinni heimsstyrjaldar voru Is-
lendingar betur settir fjárhagslega en þeir
höfðu nokkru sinni verið því þjóðin hafði
hagnast vel á stríðsárunum á fisksölu til
Bretlands og þjónustu við hernámsliðin í
landinu. Þegar stríðinu lauk og aftur varð
unnt að stunda viðskipti á venjulegan hátt
gáfust því tækifæri fyrir landsmenn til að
takast á við uppbyggingu atvinnuveganna
og fjárfestingar í þvr skyni. Ærin þörf var
fyrir það að flestra dómi því lítil endur-
nýjun hafði orðið á atvinnutækjum á
krepputimanum á fjórða áratugnum. Mik-
ill hluti íslenskra atvinnutækja var því
gamall og úr sér genginn og framleiðslu-
tæki vantaði á fjölmörgunr sviðum. Þetta
átti meðal annars við unr fiskiskipastól
landsmanna sem var að miklum hluta til
kominn til ára sinna.
Þegar fór að líða að styrjaldarlokum
ríkti um það allmikil samstaða milli borg-
aralegra stjórnmálamanna og vinstri
manna að brýnt væri að nota það tækifæri
sem við blasti til að byggja upp atvinnu-
vegi hins nýstofnaða lýðveldis á myndar-
legan hátt eftir hningun og afturför
kreppuáranna. í þessu skyni tókst sam-
starf með Sjálfstæðisflokki, Alþýðuflokki
og Sósíalistaflokki í svonefndri nýsköpun-
arstjórn, sem tók við völdum lýðveldis-
sumarið 1944. Þessari ríkisstjórn, sem að-
eins sat um tveggja ára skeið, varð margt
ágengt í því ællunarverki sínu að endur-
nýja atvinnutækin, þar á meðal var i
hennar tíð lagður grunnur að gagngerri
endurnýjun fiskiskipaflotans með kaup-
unr á breskum togurum og fiskibátum frá
Svíþjóð auk þess sem lögð voru drög að
smíði fjölda fiskibáta hér á landi.
Ríkisstjórnin sem tók við af nýsköpun-
arstjórninni, Stefanía svonefnd, eftir Stef-
áni Jóhann Stefánssyni forsætisráðherra,
tók ákvörðun unr aðild íslands að fram-
lagi Bandaríkjanna til efnahagsuppbygg-
ingar í Evrópu, Marshalllrjálpinni, og fyrir
það fé sem þaðan barst voru keyptir fleiri
togarar og eftir nokkra lægð í endurnýjun
bátaflotans á árunum 1948-1953 tóku
innlendar bátasnríðar og innflutningur
fiskibáta aftur að aukast.
Auk hinnar miklu endurnýjunar á fiski-
skipastólnunr, sem hófst við lok seinni
heimsstyrjaldarinnar, var farþega- og
kaupskipafloti islensku skipafélagana
byggður upp og keypt iil lairdsins fleiri,
Knarrarósvitinn var byggður áríð 1938. Hann er timamótabygging í íslenskri vitasögu þvi þar
birtust ymsar nýjungar sem voru óspart notaðar í þeim vitum sem byggðir voru nœstu tvo ára-
tugi. Ljósm. Kristján Sveinsson. í eigu Siglingastofnunar íslands.
36 - Sjómannablaðið Víkingur