Sjómannablaðið Víkingur - 01.12.2002, Blaðsíða 4

Álag
á sjómenn
Fyrir nokkru áskotnaðist mér tafla frá Lifeyrissjóði sjómanna sem
sýnir hvernig útgreiddum örorkubótum er skipt í flokka eftir orsök-
um örorkunnar. Það kom mér óneitanlega á óvart að sjá að þar voru
útgreiðslur vegna eftirstöðva slysa og/eða áverka í þriðja sæti með
14,9 % af útgjöldum. Opinber gögn um slysatíðni sjómanna sýna
svart á hvítu að hún er margföld miðað við aðrar atvinnugreinar og
þar af leiðandi ekki óeðlilegt að maður drægi þá ályktun að slysaþátt-
urinn væri veigamesti útgjaldaliðurinn.
Það er öðru nær. Stoðkerfissjúkdómar ( bakverkir ) með 35,3 % og
geðraskanir með 23,9 % sitja í fyrsta og öðru sæti.
Reynum aðeins að skilgreina hvað liggur að baki þessum ógnvekj-
andi upplýsingum. Allir sem þekkja til sjómennsku á fiskiskipum
þekkja þá einhæfni sem þar ræður ríkjum. Ég held að ekki hafi verið
lagt í mikinn kostnað til að grafa upp og einangra þá þætti sem mest-
um óskunda valda á þessu sviði. Þar sem ég hef róið hafa t.d. allt of
margir menn sérhæft sig í einhverjum einum verkþætti og náð þar
ótrúlegri færni og afköstum. Gallinn er sá að þessi eini verkþáttur
krefst oft á tíðum síendurtekinna mjög einhæfðra hreyfinga sem gerir
hraustustu menn hreinlega að öryrkjum eftir mislanga starfsæfi. Ég er
sannfærður um að bæta mætti heilsufar sjómanna töluvert með því
einu að hrókera mönnum milli starfa um borð eftir sem þvi sem að-
stæður leyfa. Að sjálfsögðu kæmi það niður á vinnuhraða og afköst-
um tímabundið en hlyti þó að verða affarasælla þegar til lengri tíma
er litið. I öllu falli er það skylda þeirra sem að sjávarútveginum koma
að stuðla að auknum rannsóknum á þessu sviði.
Víkjum þá að síðari þættinum. Hann er jafnvel ótrúlegri en sá fyrri.
Getur verið eðlilegt að þessi Iiður sé svona hár? Mitt svar er já, það
er eðlilegt miðað við þær aðstæður sem uppi eru í greininni.
Hvert er vandamálið? Svarið að mínu mati felst í því vaxandi óör-
yggi sem sjómenn búa við varðandi störf sín, svo ekki sé minnst á þá
sem ganga atvinnulausir. Allt of stór hópur sjómanna býr við þá dap-
urlegu staðreynd að vita sáralítið eða jafnvel ekkert um sína nánustu
framtíð.
Þeir vita jafnvel ekki hvort þeir komast næstu veiðiferð. Menn
veigra sér við að leita leiðréttinga sinna mála vegna þess að dæmin
sanna að það er ekki vel séð hjá vinnuveitandanum eða eins og einn
útgerðarmaður sagði: Þeir sem eru veifandi kjarasamningi eða
röflandi um fiskverð verða yfirleitt ekki langlífir hjá minu fyritæki.
Halda menn að þetta sé uppbyggilegt fyrir viðhorf sjómanna til starfs-
ins, lífsins og tilverunnar? Það fylgir útgerð að skip eru seld og keypt
og slíkum gjörningum fylgja sviptingar í starfsumhverfi sjómanna.
Það breytir ekki þeirri skoðun minni að mikið skorti á að útgerðar-
menn skynji þetta vandamál og bregðist við aðstæðum á hverjum
tíma með því að upplýsa sjómenn sína um stöðu mála eftir því sem
þeir hafa tök á. Ég trúi því aldrei að íslenskir útgerðarmenn séu svo
skyni skroppnir að þeir sjái ekki hversu margfalt þeir fengju til baka
allt sem þeir leggja af mörkum til aukins starfsöryggis sjómanna
sinna. Hluti af lausninni við að lækka útgjöld vegna geðraskana felst
hreinlega í því að útgerðarmenn rifji upp þetta gamla, sígilda sem
mér virðist eiga svo mjög undir högg að sækja á íslandi í dag, þ.e.a. s.
mannlegi þátturinn.
Árni Bjarnason
Útgcfandi: Farmanna- og fiskimannasamband íslands,
Borgartimi 18, 105 Rcykjavík.
Afgreiðsla og áskrift: sími 562 6933
Ritsljóri og ábyrgðarmaður: Sæmundur Guðvinsson,
sími 868 2159, netfang sgg@mmcdia,is.
Auglýsingastjóri: Sigrún Gissurardóttir, simi 587 4647
Ritncfnd: Arni Bjarnason, Hiríkur Jónsson, Hilmar Snorrason
Forscti FFSÍ: Ární Bjarnason
Umbrot, filrnuvinnsla, prcntun og bókband: Gutenberg
Aðildarfclög FFSÍ: Félag íslenskra skipstjórnarmanna, Skipstjórafélag Norðlendinga,
Félag íslenskra loftskeytamanna, Félag bryta, Félag matreiðslumanna,
Skipstjóra- og stýrímannafélögin: Aldan, Reykjavík; Bylgjan, tsafirðí; Sindri,
Ncskaupslað; Verðandi, Vestamannaeyjum; Vísir, Suðurnesjum.

Forsíðumyndina lók
Jón Kr. Friðgeirsson
4 Álag á sjómenn. Forystugrein Árna Bjarna- sonar forseta FFSÍ.
8-9 Úrslit í Ijósmyndakeppni sjómanna.
10 Eitt prósent menn. Grein eftir Árna Bjarnason.
11-13 Fréttir frá Alþingi og myndir frá öryggisviku sjómanna.
14 Niðurstöður forkönnunar á svefngæðum og álagstíðni sjómanna.
15-18 Samþykktir formannaráðstefnu FFSÍ.
20-21 Heimsókn í söfn á Reykjanesi.
22-26 Viðtal við Árna M. Mathiesen sjávarútvegs- ráðherra.
28-33 Viðtal við Auðunsbræður og frásagnir af þeim.
38-40 Örlaganótt á Eystrasalti.
41-45 Kafli úr bókinni Sjósókn og sjávarfang.
49-53 Saltstorkin bros. Smásaga eftir Hafliða Magnússon.
54-70 54-70 Sigling um Netið, Utan úr heimi, Frívakt og þjónustuefni.
Með blaðinu fylgja bæklingar um öryggismál sjómanna sem Siglingastofnun gefur út.
Sjómannablaðið Víkingur - 4
Blaðíð kemur ut fjórum sinnuin á ári.