Sjómannablaðið Víkingur - 01.12.2002, Blaðsíða 67

Hagkvæmni togveiða
Það hefur alltaf verið áhyggjuefni skip-
stjóra við togveiðar hvort trollið vinni
rétt. Skortur á upplýsingum um hegðan
veiðarfærisins í sjónum hefur í raun
hamlað þróun í gerð togveiðarfæra og
hagkvæmni í notkun þeirra. Scanmar
kom fram á sviðið fyrir rúmum 20 árum
með þráðlausa rafeindanema sem gáfu
skipstjóranum í fyrsta sinn upplýsingar
um hegðan trollsins og hvar og hvenær
afli kom í veiðarfærið. Alla tíð síðan hef-
ur Scanmar leitt þróunina í gerð þráð-
lausra rafeindanema sem veita skipstjór-
um sífellt meiri upplýsingar um veið-
hæfni veiðarfærisins og stuðla að stór-
aukinni hagkvæmni veiðanna.
Tíminn er dýrmætur, sérstaklega á það
við í rekstri stórra fiskiskipa með dýr
veiðarfæri og fjölmennar áhafnir. Allur
tími sem ekki nýtist til veiða er dauður
tími sem skapar engin verðmæti. Allur
tími við veiðar verður að gefa hámarks
afrakstur.
Geómetría og veiðihæfni
togveiðarfæris.
Til að tryggja hámarks árangur við tog-
veiðar verður trollið að vinna rétt allan
tímann, en þar komum við að mesta
veikleika togveiðanna, þ.e. skorti á vit-
neskju um hegðan og veiðihæfni trollsins
niður í sjónum. Rétt geómetria botn-
trolls, þ.e. hámörkun veiðisvæðis framan
við trollið og opnun trollsins sjálfs liggur
í þremur megin þáttum: 1. Skverun hlera
(hlerabil 2. Lóðréttri opnun trollsins
(höfuðlínuhæð) 3. Sjóflæðinu í gegnum
trollið.
Tveir fyrst nefndu þættirnir, hlerabil
og lóðrétt opnun trollsins ræðst af hönn-
un þess, grandaralengdum og stærð og
þyngd hlera. Þessir þættir mynda í raun
veiðisvæði trollsins. Þriðji þátturinn í
réttri geómetriu trollsins er sjóstreymið
inní trollið, það skapast fyrst og fremst af
hraða og stefnu trollsins i gegnum sjó-
inn.
Við skilyrði þar sem engir straumar
eru við botn, er sjóstreymið beint inní
trollið eins og það er dregið, en oftar enn
ekki hafa botnstraumar og lögun botns-
ins áhrif á veiðihæfni trollsins. Sem
dæmi má nefna að þegar dregið er í
botnhalla er eðlilega að hafa meiri lengd
úti á vírinn sem er dýpra og átakið verð-
ur því meira á efri vírinn. Svipað gerist
þegar botnstraumur kemur á hlið á troll-
ið, þá fær annar hlerinn strauminn í bak-
ið en hinn fær strauminn á skverflötinn
og eykst átakið á þann vír. í þessum til-
vikum vinnur autotrollið ekki rétt.
Við þessar aðstæður eru upplýsingar
um þessa þætti ómissandi til að laga
skekkju trollsins og hraðann í gegnum
sjóinn og þar með að auka enn hag-
kvæmni veiðanna með sparnaði í olíu og
auknum afla á togtíma.
Hönnun trolls gerir ráð fyrir að sjó-
flæðið í gegnum trollið sé nægilegt við
liltekinn kjörhraða sem skili aflanum aft-
ur í pokann. Þekkt er að einskonar
“sjótappar” geta þó myndast í trollum.
Það gerist þegar einhver hluti trollsins
ber ekki það sjóflæðið sem kemur inní
það.
Áhrifin eru lík því að draga eftir sér
vatnsfötu og veldur því að trollið fer að
ýta sjónum á undan sér framan við
“tappann” og þá streymir sjórinn upp og
til hliðar úr úr trollinu þar sem netið er
gisnara og sömu leið fer sá fiskur sem
korninn var inní trollið.
Veiðafærastýrikerfi Scanmars sem
samanstendur af mismunandi nemagerð-
um getur mælt allar þessara stærðir 1
trollinu svo tryggt sé að það vinni rétt,
það kemur í veg fyrir að trollið sé dregið;
skakkt, laust frá botni, með svaga hlera,
slitna grandara eða leggi, þ.e. að hámörk-
un veiðanna náist :
* Hleranema (sett) sem mælir hlerabilið,
samanstendur af tveim nemum, stærri
nerna sem staðsettur er á bb.hlera og
tekur við merkjum frá minni nema,
svokölluðum endurvarpa á stb.hlera.
Stærri neminn sendir síðan upplýsing-
arnar stöðugt upp til skipsins.
Gagnsemi:
Rétt fjarlægð milli hlera er nauðsynleg
til að ná réttri virkni trollsins, ef hleri
Sjómannablaðið Víkingur - 67
Þjónustusíður