Sjómannablaðið Víkingur - 01.12.2002, Blaðsíða 34

Gestur Gunnarsson skrifar
FRA BJARGALNUM
• •
TIL ORBIRGÐAR
Árið 1866 fengu Sviinn Göran Görans-
son og Englendingurinn Henry Bessemer
einkaleyfi á aðferð, til þess að framleiða
stál, en fram að þeim tíma hafði stál-
vinnsla úr steypujárni nánast verið
handavinna. Aðferð þeirra félaga byggði
á því að lofti var blásið, með vélarafli í
bráðið hrájárn og kolefni járnsins þannig
brennt. Við þetta varð til nóg af stáli og
verðið hrapaði fljótlega niður í sjötta
hluta af því sem áður var. Járnbrautir
voru lagðar og stálskip smíðuð. Englend-
ingar fóru að smíða gufuknúna togara og
afsettu seglskipin til íslands. Með því fór
að myndast þéttbýli við sjávarsiðuna,
nýjar stéttir urðu til, verkamenn og sjó-
menn. Vistarband var bannað með lög-
um.
Með bættum skipakosti jókst afli.
Norðmenn smíðuðu hvalbáta með gufu-
vélum og tóku að gera út frá íslandi,
gerðu fyrst út frá Vestfjörðum en fluttu
sig svo austur á firði þegar hval hafði
fækkað svo fyrir vestan að ekki borgaði
sig lengur að vera þar. íslendingar vél-
væddust, settu Möllerup mótor í árabát
1902 og sú orka sem sparaðist var nýtt
til veiða. Margir litu togara hornauga,
töldu þá spilla veiðislóð.
Reykjavík varð miðstöð verslunar og
stjórnsýslu. Margt fólk þarf mikinn mat.
Hafnfirðingar fundu ráð við því. Keyptu
Gestur Gunnarsson.
togara 1905, Coot, toguðu í Faxaílóa á
næturnar. Seldu trosið í Reykjavík fyrir
hádegi og lönduðu i salt hjá Einari Þor-
gilssyni eftir hádegi. Næturafli þessa 45
hestafla togara gat orðið eins og mánað-
arafli skútu á handfærum. Togaraöldin
var hafin, tveir eru keyptir til Reykjavík-
ur í ársbyrjun 1907,
Vatnsveita er lögð í Reykjavík, opnuð
1909. Nóg vatn til að vaska fisk, Reykja-
vík verður miðstöð togaraútgerðar. Vest-
mannaeyjar verða miðstöð vélbáta. Hafin
er hafnargerð í Reykjavík 1913, yfirverk-
fræðingurinn N.P. Kirk rannsakar hafn-
arskilyrði um allt land, leggur m.a. til að
bættar verði hafnir í Vestmannaeyjum,
Porlákshöfn og Sandgerði.
Fyrri heimsstyrjöldin skellur á. Kola-
verð hækkar. Kaupmaðurinn Obenhaupt
byggir höll í Reykjavík. Togarar eru seld-
ir til Frakklands. Neyðarástand vegna
Spönsku veiki. Nýjir togarar keyptir eftir
stríðið. Mikil uppbygging og skipulags-
lög sett, allir landsmenn eiga rétt á að
njóta sólar í híbýlum sínum. Hlutabréfa-
æði í Bandaríkjunum, endar með hruni,
afurðaverð íslendinga fellur niður í lið-
lega þriðjung af því sem var fyrir hrunið
í Wall Street. Atvinnulausir sjómenn
veiða rjúpu, Rjúpnastofninn fellur ekki.
Síðari heimsstyrjöld skellur á, Bretar her-
nema ísland. Fiskverð margfaldast. Allir
hafa næga vinnu. Verkatnenn þvinga upp
laun, sem leiðir af sér rnikla gjaldeyris-
eign i stíðslok. Lækkandi verð á afurð-
um. Dýptarmælar og ratsjár koma til
sögu. Nýsköpunarstjórn kaupir togara,
vélbáta og mikið af Eik til skipasmíða.
34 - Sjómannablaðið Víkingur