Náttúrufræðingurinn - 1964, Qupperneq 5

NÁTTÚRUFRÆÐINGURINN
99
úr, löngu eftir myndun þess, og valdið því, að sýnishorn mælist
yngra en það raunverulega er. Þar sem jarðvegur er kalkblandinn
er varasamt að treysta aldursákvörðun á skeljum, því kalk getur
hafa sezt utan á skeljarnar löngu eftir að skeldýrið dó. ítrasta hrein-
lætis verður að gæta við töku sýnishorna og þau mega t. d. ekki
komast í snertingu við vax, formalín eða vínanda. Ber að þurrka
sýnishornin svo fljótt sem auðið er eftir töku þeirra og varðveita
þau í loftþéttum umbúðum. Öruggust er aldursákvörðunin á hreinu
koli.
Hér á landi hefur viðarkol víða myndazt, þar sem hraun hefur
runnið yfir gróðurlendi og er slíkt kol sérstaklega heppilegt til
aldursákvörðunar þar eð litlar líkur eru á því, að það hafi óhreink-
azt eða blandazt eftir að það myndaðist. Aldur á slíku koli er sami
og aldur hrauns þess, sem sveið gróðurinn og myndaði kolið. Erum
við kvarterjarðfræðingar þakklátir hverjum þeim, er var verður
viðarkols undir hrauni og lætur einhverjum okkar í té vitneskju
um það. Benda má á, að ekki þarf nema 2.5—3 grömrn af hreinu
koli til aldursákvörðunar. Af viði þarf 8—12 gr., af mó 10—20 gr.
en af ófúnu torfi 20—40 gr.
Telja má, að C14 aðferðin hafi verið orðin sæmilega nothæf árið
1949. Fram til þess tíma hafði ekki verið unnið að C14 aldurs-
ákvörðuninni annars staðar en á rannsóknarstofu Libbys við Chi-
cagoháskóla, en upp úr þessu fór rannsóknarstofum, sem vinna að
C14 aldursákvörðunum, ört fjölgandi, og er þær nú að finna í mörg-
um löndum og margar í sumum. M. a. er ein starfandi í Danmörku,
ein í Noregi og tvær í Svíþjóð.
Hér á landi er enn engin slík rannsóknarstofa, enda vart tímabær
enn. En allmörg íslenzk sýnishorn hafa þegar verið aldursákvörðuð
erlendis, flest þeirra í jarðfræðilegum tilgangi. Fyrsta sýnishornið
og það, sem fyrst var aldursákvarðað, var sent héðan sumarið 1950.
Það var sýnishorn af mó, tekið undir Elliðaárhrauninu, rétt sunnan
við brýrnar. Var það hollenzkur jarðfræðingur J. Hospers, sem
tók þetta sýnishorn, með aðstoð Jóhannesar Áskelssonar, og sendi
hann það til dr. Libbys, sem aldursákvarðaði það, en tilgangur
Hospers var að fá vitneskju um aldur Elliðaárhraunsins vegna
þeirra rannsókna á segulstefnu í íslenzku bergi, sem hann þá vann
að, en á því sviði vann Hospers merkilegt brautryðjandastarf hér-
lendis. Vorið 1951 sendi Sigurður Þórarinsson eitt sýnishorn viðar-