Náttúrufræðingurinn - 1964, Qupperneq 8

102
NÁTTÚRUFRÆÐINGURINN
Tungná hjá Hófsvaði. Þaðan hefur Þjórsárhraun runnið um 130
km veg alla leið út í sjó hjá Eyrarbakka og Stokkseyri. Það þekur
væntanlega stór svæði á Landmannaafrétti niður með Tungná og
Þjórsá, en er þar alhulið af yngri Tungnárhraunum. F.n þegar
kemur niður í byggð, liggur Þjórsárhraun ýmist bert eða aðeins
hulið lausum jarðlögum, mest roksandi og grónum jarðvegi. í
þeim búningi nær það yfir mestan hluta Landsveitar, sneið af
Gnúpverjahreppi, mestöll Skeiðin og Flóann nema Villingaholts-
hrepp (3. mynd).
Hjá Þjórsárbrú fylgir Þjórsá austurjaðri Þjórsárhrauns, hefur
grafið undan honum og brotið hann niður. Sumarið 1939, 28. júlí,
fann ég þar mó undir hrauninu (Guðm. Kjartansson 1943). Hann
er aðeins lítil linsa, 30 cm þykk nálægt miðju og þynnist þaðan út
í ekki neitt á fáeinum metrum. Undir mónum er allhörð sandhella,
en fast yfir honum liggur hraunið, og er neðra borð þess litað
mýrarauða. Þarna hefur Þjórsárhraun runnið yfir mýrarblett, og
má ætla, að þar hafi þá mór enn verið að myndast og sé því óveru-
legur aldursmunur á hrauninu og efsta lagi mósins. Mólagið liggur
í 33 m hæð yfir sjó.
Við fyrstu komu mína að þessum mó skar ég úr honum kökk
þvert yfir linsuna. Sá mókökkur var löngu síðar fyrir milligöngu
próf. Áskels Löve tekinn til C14-aldursákvörðunar af dr. Meyer
Rubin í Geological Survey í Washington. — Niðurstaðan barst
mér í árslok 1956: 8065 ± 400 ár.
Þetta var mun hærri aldur en mig varði. Ég hafði, t. d. í erindi
í Vísindafélagi íslendinga 17. rnarz 1950 og í útvarpserindi ári
síðar, gizkað á, að Þjórsárhraun væri 5—7 þúsund ára, og Sigurður
Þórarinsson skrifar nokkru síðar: „Fullyrða má nú, að. . . hraunið
í Flóanum sé eldra en 4000 ára, en líklega ekki meira en 6000 ára.“
(Sig. Þórarinsson 1954b, bls. 55).
Ég hafði merkt efri enda mókakkarins, þann sem lá fast að
hrauninu, og lagt svo fyrir, að efni til C14-greiningar yrði tekið
af þeim enda og ekki lengra niður en með þyrfti. Nú varð mér
ekki grunlaust, að einhver mistök hefðu átt sér stað, t. d. merkið
týnzt af sendingunni og efni til greiningarinnar verið tekið af
neðanverðum kekkinum, jafnvel af neðri endanum, sem er vita-
skuld eldri en efri endinn. Um þetta átti ég nokkur bréfaskipti
við dr. Rubin, sem sannfærði mig um, að rétt hefði verið að farið,